I SA/Go 285/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kolejne miesiące od stycznia do grudnia 2011 roku postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. W reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi ustalonego na 1.500 zł skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wyjaśniła, że nie stać jej na poniesienie wpisu, ponieważ jest bezrobotna, lecz nie przysługuje jej prawo do zasiłku z tego tytułu. Jej mąż natomiast pracuje zarabiając ok. 5.000 zł brutto miesięcznie. Skarżąca wraz z mężem utrzymują dwie córki (w wieku 21 i 11 lat). Skarżąca jest właścicielką domu mieszkalnego o pow. 168 k. kw. Nie ma innego majątku. Skarżąca została wezwana do złożenia dokumentów dotyczących dochodów i majątku jej i męża. W odpowiedzi jej pełnomocnik przedstawił dokumenty potwierdzające, że skarżąca jest bezrobotna oraz że nie ma oszczędności, z jednoczesną informacją, iż skarżąca i jej mąż prowadzą odrębne gospodarstwa domowe oraz że w ich małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkową, czym z kolei uzasadniał nieprzedstawienie dokumentów obrazujących sytuację majątkowej męża skarżącej. Załączył jednocześnie odpis oświadczenia skarżącej, iż miesięczne koszty utrzymania jej rodziny wynoszą 7.899 zł. Wniosek skarżącej nie mógł zostać uwzględniony. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim o jakiego domagała się skarżąca, przysługuje w razie wykazania, że poniesienie całości kosztów postępowania mogłoby narazić wnioskodawcę lub jego rodzinę na uszczerbek utrzymania koniecznego. Zasadą jest jednak ponoszenie przez strony całości kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowym (art. 199 p.p.s.a.), zaś odstępstwo od tej zasady poprzez zwolnienie z kosztów sądowych może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych - uzasadnionych sytuacją majątkową strony. Zgodnie jednak z przytoczonym art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy spoczywa na osobie, która ubiega się o jego przyznanie (por. post. NSA z 5 sierpnia 2014 r. II FZ 1207/14). Skarżąca nie spełniła tego wymogu. W świetle przedstawionych dowodów i oświadczeń skarżącej nie ma podstaw do kwestionowania oświadczenia skarżącej o braku oszczędności oraz tego, że jest bezrobotna. Wyłącznie te okoliczności nie mogły jednak stanowić wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku. Z oświadczenia skarżącej wynika bowiem, że jest mężatką. Z tej przyczyny, żądając zwolnienia od kosztów sadowych, winna była wykazać, że nie jest ich w stanie ponieść również z pomocą męża. Wymóg ten wywodzi się z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). Oceny tej nie zmienia argument o obowiązującej w małżeństwie skarżącej rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (zob. np. post. NSA z 10 czerwca 2014 r. I OZ 412/14). Z oświadczeń skarżącej nie wynika wszelako by znajdowała się z mężem w separacji i nie utrzymywała z nim żadnych kontaktów. Zasadne było w tej sytuacji wezwanie skarżącej na podstawie art. 255 p.p.s.a. do złożenia informacji dotyczącej sytuacji majątkowej męża. Skarżąca jednak nie zastosowała się do wezwania ograniczając się do stwierdzenia, że nie przedstawiła danych dotyczących sytuacji majątkowej małżonka właśnie z uwagi na panującą w jej małżeństwie rozdzielność majątkową oraz fakt prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych. Argumentacja taka nie zasługuje jednak na uwzględnienie także dlatego, że - jak wskazano - rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi (zob. post. NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09 LEX 582903). Złożone zaś przez skarżącą oświadczenie o wysokości miesięcznych wydatków rodziny potwierdza, że małżonkowie nie są w separacji, a prowadzenie odrębnych gospodarstw domowych wynika stąd, że mąż skarżącej pracuje za granicą. Co więcej, treść wspomnianego oświadczenia skarżącej, w powiązaniu z informacją, iż ona sama nie pracuje i nie posiada oszczędności, uprawnia wniosek, że cała rodzina skarżącej utrzymuje się z dochodów jej męża. Nie można było zarazem uznać, że istnieją trwałe i rzeczywiste przeszkody uniemożliwiające skarżącej przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych męża czy też dokumentów potwierdzających jego dochody. Ostatecznie uznano, że skarżąca nie wykazała przesłanek prawa pomocy, tzn. nie przedstawiła oświadczeń i dokumentów wyczerpująco i niewątpliwie wyjaśniających sytuację materialną jej rodziny, a tym samym nie udowodniła, że poniesienie kosztów postępowania przekracza jej możliwości finansowe. W tym stanie rzeczy postanowiono o odmowie przyznania prawa pomocy (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).