I SA/Go 319/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Go 319/16 odmawiającego stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "G" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. "G" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] odmawiającą skarżącej stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. W złożonej skardze skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazała, że w chwili obecnej nie posiada żadnych środków finansowych, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów opłaty od skargi i innych kosztów sądowych. Podniosła również, że decyzjami administracyjnymi została pozbawiona całego swojego majątku. Zamknięte zostały salony gier należące do Spółki, a znajdujące się w nich automaty wraz ze zgromadzoną w nich gotówką zostały zabezpieczone. Bilans wskazuje wyłącznie stratę, wobec czego w chwili obecnej firma nie posiada środków finansowych, aby dokonać zapłaty wpisu sądowego od skargi. Ponadto firma utraciła płynność finansową, obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Rachunki bankowe Spółki są zajęte przez Urząd Skarbowy. Firma jest sparaliżowana i nie może prawidłowo funkcjonować. W ocenie spółki z tych względów jej możliwości płatnicze są w rezultacie żadne. Skarżąca oświadczyła, że jej kapitał zakładowy wynosi 3 000 000 zł, wartość bilansu na dzień [...].12.2014 r. wynosiła 15 059 927,99 zł zaś strata na [...].12.2014 r. wyniosła – 4 754 042,47 zł. Nadto, że posiada dwa rachunki bankowe: w Banku [...] saldo 0 zł oraz w Banku [...] saldo 6475 zł a stan środków w kasie na dzień [...].09.2016 r. wyniósł: 918,25 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca spółka przedłożyła również kserokopie deklaracji VAT za okres od 4.2016 do 09.2016 r., kserokopię rocznego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2015 r., zbiorcze zestawienie przychodów i kosztów uzyskania przychodów wraz z zapisami na odpowiednich kontach sądowych oraz aktualne wyciągi bankowe z saldem na [...].10.2016 r. Ponadto skarżąca poinformowała, że wciąż trwa badanie sprawozdań finansowych Spółki przez biegłego rewidenta za 2014 i 2015 r. Wskazała również, że 2016 r. wspólnicy dokonali dopłat w łącznej wysokości 210 000 zł, oraz że spółka nie korzysta z żadnych przedmiotów na podstawie umowy leasingu. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Go 319/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza, w świetle oświadczeń spółki oraz przedstawionych przez nią dokumentów wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie mógł zostać uwzględniony w jakiejkolwiek części. Treść przedstawionych przez spółkę dokumentów nie potwierdza, bowiem żeby spółka nie była w stanie pokryć kosztów sądowych. Referendarz podkreślił, iż na obecnym etapie postępowania w niniejszej sprawie jedyną opłatą podlegającą potencjalnie uiszczeniu jest wpis od skargi. Wprawdzie nie został on jeszcze formalnie ustalony przez przewodniczącego wydziału, lecz należy przyjąć, że - z uwagi na deklarowaną w skardze wartość przedmiotu zaskarżenia - powinien on wynieść 3.160 zł (§ 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221 poz. 1293 ze zm.). Zdaniem referendarza Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść takiej opłaty. Ze złożonych przez nią odpisów deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że spółka, wbrew twierdzeniu zawartemu we wniosku, prowadzi działalność gospodarczą, ponieważ wykazuje sprzedaż towarów i usług. Według deklaracji spółki ponosiła ona także koszty uzyskania przychodów, które w ujęciu średniomiesięcznym (średnio 48.383 zł miesięcznie za ostatnie półrocze) i tak wielokrotnie przewyższają kwotę potencjalnie należnego wpisu od skargi (3.160 zł). W ocenie referendarza uprawnia to wniosek, że spółka, pomimo iż jest zobowiązaną w postępowaniach egzekucyjnych posiada źródła pozwalające na finansowanie swojej działalności. Od powyższego postanowienia "G" Sp. z o.o. w likwidacji, reprezentowana przez adwokata wniosła sprzeciw, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, a to treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., poprzez bezzasadne uznanie, że sytuacja finansowa skarżącej pozwala jej na pełne pokrycie kosztów sądowych w sprawie, w sytuacji gdy skarżąca nie posiada wystarczających środków pieniężnych na uiszczenie pełnych kosztów sądowych, w tym środków pieniężnych na opłacenie wpisu. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości ww. postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka podniosła, że prowadzone są wobec niej liczne postępowania egzekucyjne, będące wynikiem decyzji administracyjnych, wymierzających spółce zobowiązania publicznoprawne w kwocie kilkudziesięciu milionów złotych, a wszystkie rachunki bankowe spółki zostały zablokowane. Nadto zaznaczyła, iż nie jest w stanie spieniężyć posiadanego przez siebie majątku ruchomego i nieruchomego ani praw majątkowych, gdyż są one zabezpieczone gigantycznymi hipotekami, w tym są one przedmiotem prowadzonych wobec spółki egzekucji. Jednocześnie zwróciła uwagę, że dowiodła już dostatecznie faktu swojej niewypłacalności, choćby na skutek podjęcia przez Zgromadzenie Wspólników uchwały o postawieniu spółki w stan likwidacji, z uwagi na brak środków na dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. W ocenie skarżącej, w obecnej kondycji finansowej spółki nie można przyjąć, że dysponuje ona środkami na pokrycie przedmiotowego wpisu sądowego od skargi do WSA w Gorzowie Wlkp. Spółka wskazała, że nie prowadzi obecnie żadnej działalności gospodarczej, zaś jej działalność ogranicza się wyłącznie do prowadzenia szeregu spraw, sądowych, administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Zaś powyższa sytuacja, w której spółka nie ma możliwości uzyskania przychodów, spowodowana została czynnikami od niej niezależnymi. Skarżąca podniosła, że na udziałowców spółki i ich decyzje o ewentualnych dopłatach nie ma wpływu, jednakże nie dziwi się ich niechęci do dalszego finansowania spółki w sytuacji, gdy stracili oni zainwestowane w spółkę środki, które zostały zabezpieczone na cele prowadzonych przeciw spółce postępowań egzekucyjnych. Zdaniem skarżącej stanowisko referendarza sądowego jest dla niej krzywdzące, błędne i nie znajdujące oparcia w rzeczywistości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych. Zgodnie z regulacją art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z dokumentów i oświadczeń złożonych przez skarżącą Spółkę wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi 3.000.000 zł, zaś wartość środków trwałych według ostatniego bilansu (za 2014 r.) wyniosła 15.059.927,99 zł. Na dzień składania wniosku spółka posiadała dwa rachunki bankowe: w Banku [...] saldo 0 zł oraz w Banku [...] saldo 6475 zł zaś stan środków w kasie na dzień [...].09.2016 r. wyniósł: 918,25 zł. Według treści zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych, w 2015 r. Spółka uzyskała dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 696.710,66 zł od którego odliczyła wyłącznie dochody z udziału w zyskach osoby prawnej (art. 10 u.p.d.o.p.). Nadto ze złożonego przez skarżącą oświadczenia wynika, że w za ostatnie 6 miesięcy Spółka uzyskała przychody wynoszące 89.946 zł oraz poniosła koszty uzyskania przychodów wynoszące 290.302,04 zł, z czego 65.707,01 zł stanowiły odpisy amortyzacyjne. W przedstawionych deklaracjach dla podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do września 2016 r. spółka zadeklarowała dostawę towarów i usług zwolnioną z opodatkowania o wartości 85.946 zł. W 2016 r. otrzymała także dopłaty do udziałów od wspólników wynoszące 210.000 zł Wobec powyższego zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że złożony przez skarżącą spółkę wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie mógł zostać uwzględniony w jakiejkolwiek części gdyż skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. i ma zastosowanie tylko w szczególnie uzasadnionych sytuacjach. W przypadku osób prawnych, wówczas gdy nie są wstanie uiścić pełnych kosztów sądowych. Stosując prawo pomocy nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r. sygn. akt II FZ 1509/14 i powołane tam orzecznictwo, dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o istnieniu przesłanek prawa pomocy w przypadku stron będących osobami prawnymi nie przesądza nawet zerowy (bądź ujemny) stan rachunków bankowych czy kasy oraz fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony (por. postanowienie NSA z 30 z dnia 9 kwietnia 2009 r. I FZ 66/09 opubl. LEX). Przyjmuje się również, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienia NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11 oraz z dnia 7 października 2014 r. sygn. akt I GZ 390/14). Z dokumentów przedłożonych przez skarżącą spółkę wynika, że nadal uzyskuje ona przychody podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Ponosi także koszty uzyskania przychodów, które, jak słusznie zauważył referendarz sądowy, w ujęciu średniomiesięcznym wynoszą 48.383 zł i wielokrotnie przewyższają kwotę potencjalnie należnego wpisu od skargi opiewającego na kwotę 3.160 zł. Nadto kapitał zakładowy spółki (3.000.000 zł) oraz wartość jej majątku trwałego (15.059.927,99 zł) znacznie przewyższają kwotę wpisu sądowego w niniejszej sprawie. W wniesionym sprzeciwie skarżąca podnosi, że nie jest w stanie spieniężyć posiadanego przez siebie majątku ruchomego i nieruchomego ani praw majątkowych, gdyż są one zabezpieczone gigantycznymi hipotekami, w tym są one przedmiotem prowadzonych wobec spółki egzekucji. Jednocześnie zwróciła uwagę, że dowiodła już dostatecznie faktu swojej niewypłacalności, choćby na skutek podjęcia przez Zgromadzenie Wspólników uchwały o postawieniu spółki w stan likwidacji, z uwagi na brak środków na dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. Zaznaczyć zatem należy, że sam fakt podjęcia uchwały o likwidacji Spółki nie przesądza o jej niewypłacalności. Zgodnie przepisami prawa upadłościowego zaistnienie stanu niewypłacalności lub stanu utraty płynności finansowej spółki nakłada na spółkę kapitałową, także znajdującą się w stanie likwidacji, obowiązek złożenia (pod rygorem odpowiedzialności karnej i odszkodowawczej) wniosku o ogłoszenie upadłości (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 4 października 2016 r. sygn. akt I SA/Go 368/16), a takiego wniosku, jak wynika z akt zgromadzonych w niniejszej sprawie, skarżąca nie złożyła. Należy mieć również na uwadze, że skarżąca spółka w 2016 r. uzyskała dopłaty do udziałów do wspólników w łącznej wysokości 210 000 zł. Możliwość dokapitalizowania spółki przez wspólników jest jednym ze sposobów przezwyciężenia trudnej sytuacji finansowej spółki, na którą powołuje się skarżąca. Skoro zatem wspólnicy na początku bieżącego roku zarządzili dopłaty, a oprócz wskazanej w sprzeciwie "niechęci udziałowców" do dalszych tego rodzaju kroków nie zostało dokładnie wyjaśnione, dlaczego wspólnicy nie mogą zarządzić ponownie dopłat, to nie ma powodu, aby już na tym etapie przerzucać koszty prowadzonych postępowań sądowoadministracyjnych na podatników (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 6 października 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 617/16 oraz powołane tam orzecznictwo). Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy, w którym w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy winien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.