I SA/Go 345/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszczyk – Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Go 345/17 w sprawie ze skargi A.O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r. postanawia: 1. Utrzymać w mocy pkt 1 zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. 2. Zmienić pkt 2 zaskarżonego postanowienia i ustanowić dla skarżącej adwokata oraz oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Wyrokiem z 15 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę A.O. na wymienioną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W dniu 30 kwietnia 2018 r. skarżąca nadesłała formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podniosła, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. W jej małżeństwie ustanowiono rozdzielność majątkową, ponadto nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego. Ma dwoje małoletnich dzieci, które często chorują przez co skarżąca ma utrudnioną możliwość podjęcia pracy. Obecnie mieszka w różnych miejscach u rodziny i utrzymuje się z jej pomocą. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje jej dwójka dzieci, jednak są one utrzymywane przez męża. Nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani żadnych przedmiotów wartościowych. Nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada również zobowiązań i wydatków. Postanowieniem z 11 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Go 345/17, referendarz sądowy zwolnił skarżącą od opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis wyroku z uzasadnieniem oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Przypomniał, że sytuacja skarżącej była już przedmiotem analizy w niniejszym postępowaniu, a jej wynikiem było postanowienie Sądu z 12 grudnia 2017 r. którym zwolniono stronę od wpisu od skargi w części przekraczającej 250 zł. Z dokumentów i oświadczeń, na podstawie których Sąd wówczas orzekł wynika, że skarżąca w 2016 r. osiągnęła dochód w wysokości 50.723,38 zł. Z kolei jej mąż w kwocie 72.700, 55 zł (przychód 129.681,91 zł minus koszty jego uzyskania w kwocie 56 981,36 zł.). Miesięczne wynagrodzenie męża strony tylko ze stosunku pracy wynosi 6.003,24 zł. Kwota comiesięcznych opłat ponoszonych przez męża (bez zobowiązań kredytowo – pożyczkowych) opiewa na kwotę ok. 1.340 zł. Comiesięczne raty z tytułu zobowiązań kredytowych wynoszą: 471,56 zł (kredyt w [...]) oraz 157,10 zł (kredyt w [...]). Mąż skarżącej spłaca także pożyczkę na zakup samochodu, której rata wynosi 580,73 zł oraz poniósł koszt ubezpieczenia samochodu w kwocie 976,00 zł. Z analizy rachunku bankowego męża skarżącej ([...] konto) wynikało z kolei, że miesięczne uznania oscylują w granicach obciążeń. Wśród tych obciążeń są m.in. przelewy na konto G.O. w innym banku, np. przelew z [...] października 2017r. na kwotę 2.227 zł dokonany tytułem zasilenia konta w [...]. Referendarz uznał, że ww. ustalenia zachowują swoją aktualność bowiem sytuacja majątkowa skarżącej nie uległa zmianie. Raz jeszcze podkreślił, że sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Jeżeli w małżeństwie skarżącej nie orzeczono separacji bądź rozwodu, uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji obrazującej dochody jego małżonki. Wskazał, że na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, i to bez względu, w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Zwrócił uwagę, że w piśmie nadesłanym 17 października 2017 r. skarżąca poinformowała, że zamierza złożyć wniosek o ustanowienie separacji, jednak do dnia dzisiejszego nie nadesłała żadnych dokumentów wskazujących na realizację tego zamiaru. Z kolei z dowodów wpłat wpisu sądowego w sprawach I SA/Go 343/17, 344/17 oraz 345/17 wynika, że to mąż skarżącej uiścił tę opłatę. Za niedopuszczalną uznał sytuację, w której to Skarb Państwa, a nie zobowiązany do wspomnianej pomocy małżonek, poniósłby koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika strony skarżącej. W ocenie referendarza, ocena stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącej uniemożliwia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mąż skarżącej otrzymuje bowiem regularny dochód, który wystarcza nie tylko na bieżące potrzeby ale także spłatę kredytów, które nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Ponadto biorąc pod uwagę czas trwania postępowania, rodzina skarżącej mogła zgromadzić środki pozwalające nie tylko opłacić profesjonalnego pełnomocnika ale sfinansować większość kosztów postępowania. W konsekwencji uznał, że poniesienie tego kosztu w trzech sprawach oraz opłacenie profesjonalnego pełnomocnika nie spowoduje uszczerbku w środkach utrzymania koniecznego skarżącej i jej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W sprzeciwie skarżąca wskazała, że należy brać pod uwagę rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawcy, a nie jego domniemane dochody i możliwości finansowe. Strona podkreśliła, że art. 246 P.p.s.a. nie uzależnia przyznania prawa pomocy od wykazania ekonomicznej racjonalności działań wnioskodawcy, czy też wykorzystywania przez niego wszelkich możliwości zarobkowych w celu zgromadzenia niezbędnych środków. Referendarz powinien opierać swoje rozstrzygnięcie na aktach incydentalnego postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy. Bezpodstawne jest zatem ocenianie sytuacji majątkowej strony w związku z wnioskiem złożonym pod koniec kwietnia 2018 r. na podstawie danych dotyczących roku 2016 r. Za błędne uznała rozważania referendarza w zakresie oceniania finansowej osoby fizycznej z pominięciem faktu, że została ustanowiona między skarżącą a jej mężem rozdzielność majątkowa, a ponadto pozostają w faktycznej separacji. Tym samym referendarz sądowy niezasadnie wziął pod uwagę sytuację męża skarżącej, z którym nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Natomiast jeżeli treść wniosku była niewystarczająca, to referendarz winien wezwać do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów. Za niezgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego uznała zwolnienie od opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, przy równoczesnym przyjęciu, że jest w stanie ponieść koszt opłaty sądowej oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, które to koszty są wielokrotnie wyższe niż ww. opłata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – powoływanej dalej jako P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Natomiast zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie do kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Poddając analizie sytuację strony skarżącej, Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, że nie może obyć ona oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682, dalej jako "K.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Oboje małżonkowie – w myśl art. 23 cyt. ustawy – obowiązani są m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonek ma obowiązek udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. To, że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to mąż nie może pomóc żonie w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.). W niniejszej sprawie skarżąca nie podnosiła, aby jej związek małżeński został rozwiązany przez rozwód. Twierdziła jedynie, że zamierza złożyć wniosek o ustanowienie w małżeństwie separacji, do dziś dnia nie przedstawiła jednak dowodu na to, że taka separacja między małżonkami została formalnie ustanowiona. Zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są do wzajemnej pomocy. Oceniając zatem ich wspólną sytuację należy dostrzec, że co prawda skarżąca w 2017 r. jak oświadczyła nie uzyskała dochodu i od października 2017 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, to z nadesłanych przez nią dokumentów wynika, że jej mąż w 2016 r. uzyskał dochód w kwocie 72.700,55 zł. Z zaświadczenia o zarobkach tegoż z [...] listopada 2017 r. wynika też, że miesięcznie uzyskuje on tylko ze stosunku pracy wynagrodzenie w kwocie 6 003,24 zł (karta 106 akt sąd.). Ponosi koszty comiesięcznych opłat, a także wydatki związane ze spłatą zobowiązań kredytywo – pożyczkowych. Te ostatnie jednak nie mają pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11). Z analizy konta męża skarżącej ([...] konto) wynika również, że zasila on konto w innym banku np. w dniu [...] października 2017 r. dokonał przelewu na kwotę 2.227 zł. na konto w [...]. Wyciąg z tego rachunku nie został na żadnym etapie postępowania Sądowi przedstawiony. Nie ulega też wątpliwości, że to z rachunku bankowego męża skarżącej uiszczono wpisy sądowe w sprawach zainicjowanych przez skarżącą o sygn. akt I SA/Go 343-345/17. Skarżąca podniosła również, że bezpodstawne jest ocenianie jej aktualnej sytuacji majątkowej na podstawie danych z 2016 r. Odnosząc się do tego zarzutu trzeba zauważyć, że skarżąca wraz z wnioskiem o prawo pomocy nie przedłożyła żadnych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej męża. Takich dokumentów nie załączyła też do sprzeciwu. Formując ww. zarzut zdaje się również nie dostrzegać, że miała możliwość zobrazowania tej sytuacji na dziś dzień, jako, że zarządzeniem z dnia 3 kwietnia 2018 r. w związku z jej wnioskiem o umorzenie opłaty kancelaryjnej, została wezwana do nadesłania szeregu dodatkowych dokumentów (m.in. deklaracji podatkowych za 2017 r., wyciągów z kont bankowych) i oświadczeń, obrazujących także sytuację majątkową męża. W odpowiedzi nadesłała jedynie wyjaśnienia i dokumenty dotyczące jej sytuacji. W związku z powyższym, zasadnie referendarz ocenił tę sytuację na podstawie ustaleń dokonanych przy ocenie poprzedniego wniosku. Tym bardziej, że skarżąca na obecnym etapie postępowania nie twierdziła, że sytuacja finansowa jej męża uległa zmianie, w szczególności pogorszeniu, jedynie konsekwentnie twierdzi, że nie powinna być w ogóle brana pod uwagę, z czym referendarz zasadnie się nie zgodził. Sąd podziela też pogląd referendarza, że czas trwania postępowania, powinien skłonić małżonków do poczynienia oszczędności na poczet ewentualnych dalszych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym wskazuje się bowiem , iż strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych powinna w pierwszej kolejności poczynić oszczędności na ten cel do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (postanowienie NSA z 22 lutego 2012 r., II OZ 81/12, LEX nr 1121304). W związku z powyższym, należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, że dokona ocena stanu majątkowego możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącej uniemożliwia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Sądu zwolnienie strony z opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł stanowi wystarczającą pomoc ze strony Państwa w zakresie kosztów sądowych. Sfinansowanie przez stronę wpisów od skarg kasacyjnych w kwotach po 250 zł - biorąc pod uwagę dochody jej małżonka - nie spowoduje w ocenie Sądu uszczerbku w środkach utrzymania koniecznego skarżącej i jej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zaś co do wniosku o ustanowienie adwokata, Sąd uznał, że zasługuje on na uwzględnienie. W piśmiennictwie wyrażany jest pogląd, iż w przypadku ubiegania się przez stronę o ustanowienie pełnomocnika, sytuacja majątkowa strony nie może być jedynym kryterium rozstrzygającym o ustanowieniu pełnomocnika. Takim kryterium, którego ustawa wprost nie wskazuje, powinno być ustalenie, czy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości dochodzenia swych spraw. Takie niebezpieczeństwo jest realne, jeżeli podjęcie określonych czynności przez stronę uzależnia się od udziału profesjonalnego pełnomocnika (zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011, s.735). Zatem mając na uwadze, że na obecnym etapie postępowania zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu wiąże się z koniecznością podjęcia działań przez profesjonalnego pełnomocnika, zasadnym będzie ustanowić dla niej adwokata. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.