I SA/Go 364/21

WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2021-11-25

Skład orzekający: WSA Dariusz Skupień, WSA Jacek Niedzielski, WSA Zbigniew Kruszewski (spr.)

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy brak tytułu prawnego do dzierżawy gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, na dzień 31 maja danego roku, stanowi podstawę do odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi (ONW)?
Ratio decidendi
Brak tytułu prawnego do dzierżawy gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa na dzień 31 maja danego roku, zgodnie z art. 20 ust. 4 ustawy PROW, jest uzasadnioną podstawą do odmowy przyznania płatności ONW. Wymóg posiadania tytułu prawnego do takich gruntów nie narusza prawa wspólnotowego, a ciężar dowodu w zakresie wykazania spełnienia warunków przyznania pomocy spoczywa na rolniku.
Stan faktyczny
Spółka T złożyła skargę na decyzję Dyrektora ARiMR utrzymującą w mocy decyzję Kierownika ARiMR o przyznaniu płatności ONW na rok 2020 w ograniczonej wysokości. Organ I instancji wyłączył z płatności znaczną część zadeklarowanych przez spółkę gruntów (stanowiących własność Skarbu Państwa) z powodu braku tytułu prawnego do ich dzierżawy na dzień 31 maja 2020 r. Organ odwoławczy podzielił to stanowisko. Spółka zarzuciła naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz niewłaściwą interpretację przepisów dotyczących tytułu prawnego do gruntów Skarbu Państwa. Wniosła o uchylenie decyzji i zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy cywilnej dotyczącej umowy dzierżawy.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę w całości.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2021 r. sprawy ze skargi T. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2020 oddala skargę w całości. 1. Skarżąca T sp. z o.o. (dalej: spółka, skarżąca) złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Gorzowie Wielkopolskim skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor OR) nr [...] z dnia [...] lipca 2021 r. Zaskarżona decyzja utrzymywała w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARMiR (dalej: Kierownik BP) z dnia [...] marca 2021 r. w sprawie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2020 (dalej: płatność ONW). 2. Z uzasadnienia decyzji Dyrektora OR wynika następujący stan sprawy. 2.1. W Biurze Powiatowym ARiMR skarżąca złożyła wniosek o przyznanie m. in płatności ONW. Łączna powierzchnia działek rolnych zadeklarowanych przez spółkę wyniosła 859,94 ha. Kierownik BP wezwał spółkę do złożenia wyjaśnień lub dokumentów, potwierdzających że spółka posiada tytuł prawny do tych ze zgłoszonych do płatności działek, stanowiących własność Skarbu Państwa, których to tytułów skarżąca nie wykazała, lecz stwierdziła, że na podstawie art. 39 ust. 4a ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa na dzień 31 maja 2020 r. łączyła ze Skarbem Państwa umowa dzierżawy wskazanych przez organ gruntów. 2.2. Po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej wniosku, wymienioną na wstępie decyzją z [...] kwietnia 2019 r. Kierownik BP przyznał spółce płatności ONW w łącznej wysokości 10 159,02 zł, w tym: - 7 699,56 zł (ograniczenia naturalnymi strefy II ONW), - 1 037,31 zł (ograniczenia naturalne strefy I ONW), - 1 422,15 zł (ograniczenia typu specyficznego strefy I ONW Uznał, że spośród gruntów zgłoszonych przez spółkę, do płatności ONW kwalifikują si obszary zlokalizowane w poszczególnych strefach płatności ONW: - 26,70 ha na obszarze ONW typu z ograniczeniami naturalnymi strefy I, - 33,33 ha na obszarze ONW typu z ograniczeniami naturalnymi strefy II, - 11,59 ha na obszarze ONW typu specyficznego strefy I. Pozostałe obszary wyłączono z płatności. Kierownik BP ustalił bowiem, iż spółka nie dysponowała tytułem prawnym do działek nr ew. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] - wchodzących w skład ZWRSP. Wobec powyższego działki rolne zlokalizowane na ww. działkach ewidencyjnych (łącznie 860,52 ha) zostały wykluczone z płatności, z powołaniem się na art. 20 ust. 4 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (Dz. U. z 2021, poz. 2137, dalej: ustawa PROW), z którego wynika, że pomoc do gruntu będącego własnością Skarbu Państwa przysługuje podmiotowi, który ma do tego gruntu tytuł prawny. 2.3. Pismem z [...] maja 2020 r. skarżąca wniosła odwołanie od decyzji Kierownika BP. W uzasadnieniu wskazała, że organ I instancji nie wziął pod uwagę, iż spółka kierując się oświadczeniem zawartym w umowie dzierżawy oraz porozumieniu pisemnym z 2012 r. oraz treścią uzgodnień oświadczyła, iż na dzień 31 maja 2018 r. pomimo braku formalnego przedłużenia, nadal wiązała ją ze Skarbem Państwa umowa dzierżawy, bowiem strony uzgodniły, ze umowa zostanie przedłużona po przedstawieniu przez KOWR nowych warunków. 2.4. Dyrektor OR (wymienioną na wstępie, a obecnie zaskarżoną do WSA, decyzją z [...] lipca 2021 r.), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W zakresie kwestii w sprawie spornej, tzn. tytułu prawnego do zgłoszonych do płatności gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, o jego braku na dzień 31 maja 2019 r. Powołał się w tym zakresie na informację udzieloną przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w trybie § 3a ust. 1 i 2 rozporządzania MRiRW z 21 stycznia 2004 r. w sprawie warunków oraz trybu udostępniania danych przechowywanych w rejestrach prowadzonych na podstawi odrębnych przepisów (Dz. U. z 2004 r. Nr 10 poz. 90), skarżąca nie legitymowała się tytułem prawnym do działek wyłączonych z płatności. Jako podstawę prawną do wyłączenia gruntów z płatności organ uznał art. 20 ust. 4 ustawy PROW. Wskazał również, że spółka nie dopełniła również obowiązku wynikającego z § 3 ust. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 364 ze zm. - dalej: rozporządzenie ONW) tj. nie złożyła oświadczenia wykazującego działki będące w zasobie Skarbu Państwa i nie wskazała z czego wywodzi do nich tytuł wywodzi. W związku z takim brakiem Dyrektor OR wskazał dodatkowo na treść art. 27 ust. 1 pkt 2 - 4 ustawy PROW, które wskazują na to, że ciężar dowodu w postępowaniu przez organami ARiMR w sprawach płatności obarcza rolnika. 3. W skardze na decyzję Dyrektora OR, spółka zarzuciła naruszenie: 1) art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach oraz art. 3 ust. 1 tej ustawy w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepełne ustalenie stanu faktycznego co skutkuje brakiem możliwości stwierdzenia prawidłowej podstawy prawnej w związku z nie ustaleniem czy strona realizuje zobowiązanie czy też zaistniały okoliczności od niej niezależne, siła wyższa na jaką nie mała wpływu i organ odrzucił złożony przez stronę wniosek o płatności na 2018 rok, pomimo jego złożenia i braku innych wniosków na te nieruchomości. 2) art. 77 kpa poprzez nie zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie wyjaśnienie istoty sprawy, pomimo poinformowania organu, że w skutek zmiany ustawy z dnia 16 września 2011 roku, strona nie otrzymała aneksu na przedłużenie umowy dzierżawy, pomimo promesy Agencji Nieruchomości Rolnych o przedłużeniu umowy na kolejny okres do 30 lat i zawarciu przez strony pisemnego porozumienia w tym zakresie. 3) art. 78 kpa poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie wyjaśnień strony i treści Postanowienia o zabezpieczeniu, zgodnie z którym KOWR nie ma prawa dysponować nieruchomościami objętymi wnioskiem o płatności z pominięciem skarżącej, co uzasadnia posiadania tytułu prawnego do tych działek rolnych. 4) art. 20 ust. 2 pkt. 1 i art. 18 ust. 4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tj. Dz.U, z 2013 r. poz. 173) - poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów i błędne ustalenie ciężaru dowodowego. 5) art. 76 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 173) - poprzez wadliwą ocenę dokumentów urzędowych, nie rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego i wadliwe, niepełne uzasadnienie zaskarżonej decyzji. 6) §2, §3, § 11, § 20, § 26, § 10 pkt 1, § 12 ust. 1, § 15 ust. 2, § 18 ust. 1 pkt, 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego PROW 2007-2013 poprzez ich niewłaściwą interpretację. 7) art. 18 ust. 4 ustawy z dnia 7 marca o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 173) poprzez niewłaściwą interpretację, podczas gdy beneficjent nadal włada gruntami i na dzień 31 maja 2017 r. posiadał tytuł prawny na podstawie umowy i oświadczenia ANR oraz art. 39 ust. 4a ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa o uzgodnieniu nowego przedmiotu umowy. 8) art. 2 ust. 2, art. 9; art. 10, art. 21 i art. 24 (równe traktowanie) Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) NR 639/2014, z dnia 11 marca 2014 r. w sprawie uzupełnienia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz zmiany załącznika X do tego rozporządzenia, poprzez ich pominięcie. 9) art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 poprzez ich niewłaściwą wykładnię i nałożenie sankcji za okres w którym spółka użytkowała grunty objęte wnioskiem o płatności bezpośrednie. W uzasadnieniu skargi Skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu. Jednocześnie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości (ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie jej organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia), zawieszenie postępowania do czasu rozpatrzenia pozwu Skarżącej w sprawie o ustalenie prawa do umowy dzierżawy, jaka toczy się przed Sądem Okręgowym pod sygn. akt [...] oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. 4. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. 5. Wobec zgodnych wniosków stron (k. 15 i 32 akt WSA) Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej p.p.s.a.). 6. Podstawą prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie wyłączenia części działek z płatności był art. 20 ust. 4 ustawy PROW. W myśl tego przepisu: "Jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, to taka pomoc do gruntu będącego własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej przysługuje podmiotowi, który ma do tego gruntu tytuł prawny, z tym że w przypadku działań, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 10-12 - podmiotowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tego gruntu tytuł prawny". 7. W ocenie Sądu organy zasadnie zastosowały ten przepis i oparły się o jego literalną wykładnię. Natomiast stanowisko skarżącej kwestionujące warunek posiadania przez rolnika tytułu prawnego do gruntów należących do Skarbu Państwa, a oparte o twierdzenie o niezgodności tego wymogu z zasadami prawa wspólnotowego, było zdaniem Sądu niezasadne. Kwestia ta była przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i w orzecznictwie zasadniczo zgodnie prezentowany jest pogląd, podzielany również przez WSA w Gorzowie Wlkp. w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, że wprowadzenie wymogu legitymowania się przez użytkownika gruntu stanowiącego własność skarbu państwa tytułem prawnym do tego gruntu, nie może być uznane za warunek naruszający przepisy unijne, regulujące systemy wsparcia (por. wyroki WSA: z 24.05.2018 r. III SA/Wr 23/18, z 18.07.2018 r. III SA/Wr 65/18, z 25.10.2018 r. I SA/Sz 463/18, z 20.03.2019 r. I SA/Go 56/19, z 27.02.2020 r. I SA/Sz 743/19). Jak bowiem wywiedziono w świetle zapisów art. 8 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. L.312.1) i art. 72 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej zarządzania nią i monitorowania jej (Dz.U.UE.L2013.347.549), uznać należy, że państwom członkowskim został pozostawiony pewien zakres swobodnego uznania w odniesieniu do dokumentów i dowodów wymaganych od beneficjentów płatności. Korzystając z zakresu swobodnego uznania, państwa członkowskie (w tym Polska) powinny uwzględnić cele przepisów unijnych dotyczących pomocy, przestrzegać ogólnych zasad prawa unijnego, w szczególności zasady proporcjonalności. W Polsce koniecznym stało się przyjęcie rozwiązań uniemożliwiających przyznawanie dopłat do użytkowanej państwowej ziemi bez tytułu pranego. Wymóg przedstawienia ważnego tytułu prawnego potwierdzającego oświadczenie wnioskodawcy o użytkowaniu gruntów rolnych, na których prowadzi działalność rolniczą, w celu zapobiegania bezprawnego korzystania z terenów innych podmiotów, został uznany przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej za odpowiadający wymogom zasady proporcjonalności (zob. wyrok TSUE z 24 czerwca 2010 w sprawie C-375/08 - Luigi Pontini i in.). Trybunał orzekł bowiem, że przepisy wspólnotowe, szczególności rozporządzenie Rady (WE) nr 1254/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wołowiny i cielęciny, nie uzależniają dopuszczalności wniosku o premie specjalne za samce bydła i premie rekompensacyjne od przedstawienia ważnego tytułu prawnego potwierdzającego prawo wnioskodawcy do użytkowania obszarów przeznaczonych pod uprawę roślin paszowych będących przedmiotem wniosku. Niemniej jednak przepisy wspólnotowe nie sprzeciwiają się wprowadzeniu przez państwa członkowskie na mocy przepisów krajowych obowiązku przedstawienia takiego tytułu, pod warunkiem uwzględniania celów przepisów wspólnotowych i przestrzegania ogólnych zasad prawa wspólnotowego, w szczególności zasady proporcjonalności. Zasób własności rolnej skarbu państwa tworzy mienie o charakterze publicznym, które zgodnie z regulacjami ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa służy wspieraniu poprawy struktury obszarowej gospodarstw rodzinnych, będących zgodnie z art. 23 Konstytucji RP podstawą ustroju rolnego w Polsce. Przepisy prawa powinny uwzględniać specyfikę Zasobu, tym bardziej, że grunty te są szczególnie narażone na ryzyko ich zajmowania bez tytułu prawnego. Zajęcie gruntów przez bezumownego użytkownika i złożenie przez niego wniosku o płatności uniemożliwia ich zagospodarowanie w trybie przewidzianym przepisami ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Taki stan rzeczy prowadzi do istotnego ograniczenia możliwości kształtowania ustroju rolnego zgodnie z kierunkiem wyznaczonym w art. 23 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto, należy zauważyć, że przepisy prawa chronią posiadanie, nawet jeśli do posiadania takiego doszło w złej wierze. Z drugiej strony KOWR jako posiadacz znajduje się w sytuacji gorszej niż podmioty prywatne funkcjonujące na rynku. Co prawda, zgodnie z art. 343 k.c., KOWR, jak każdy posiadacz, może po samowolnym naruszeniu posiadania przywrócić własnym działaniem stan poprzedni, jednakże działania takie mogą być podejmowane jedynie jako niezwłoczna odpowiedź na bezprawne działanie. Wobec tego taki instrument jest odpowiedzią na skutki bezprawnego zajęcia gruntów. KOWR nie ma bowiem realnych możliwości przeciwdziałania praktykom samowolnego zajmowania gruntów rolnych i zgłaszania ich do płatności przez osoby nieuprawnione. Samowolne naruszenie posiadania nie może prowadzić do uzyskania jakichkolwiek korzyści. Zgodnie z art. 345 k.c. posiadanie przywrócone poczytuje się za nieprzerwane. W przypadku gruntów rolnych wchodzących w skład ZWRSP, Państwo może chronić swoją własność wprowadzając przepisy określonej treści. Tym samym należy uznać, że ustawodawca krajowy mógł uzależnić przyznanie płatności bezpośrednich od posiadania tytułu prawnego do gruntu. 7.3. Sąd dostrzega również, odmienne stanowisko WSA we Wrocławiu prezentowane w wyrokach w sprawach III SA/Wr: 33/19, 95/19 i 340/19. Pogląd prawny legły u podstaw uchylenia decyzji ARiMR nie znalazł jednak akceptacji NSA, który (póki co w jednym przypadku) wyrokiem z 20 maja 2020 r. I GSK 1585/19 uchylił wyrok WAS we Wrocławiu z 29 maja 2019 r. III SA/Wr 95/19 i oddalił skargę. Uzasadnienie wyroku NSA w zakresie oceny zgodności wymogu posiadania tytułu prawnego do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa oparte było o zaprezentowane powyżej argumenty, uznające ten wymóg za proporcjonalny i nienaruszający zasady równości. 8. W niniejszej sprawie, organy ARiMR trafnie ustaliły, że skarżąca, w świetle posiadanych dowodów, nie legitymowała się tytułem prawnym do tej części z gruntów zgłoszonych do płatności, które stanowiły własność Skarbu Państwa. 8.1. Zasadnie za podstawę takich ustaleń przyjęto informację udzieloną przez KOWR, który to organ jest prawnie zobowiązany do ustalania obowiązywania tytułów prawnych do władania gruntami rolnymi stanowiącymi własność Skarbu Państwa oraz przekazywania ich organom ARIMR. Kompetencja KOWR w powyższym zakresie wynika z przepisów art. 16 ust. 2 ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2020 r. poz. 1026) oraz § 3a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 21 stycznia 2004 r. w sprawie warunków oraz trybu udostępniania danych przechowywanych w rejestrach i ewidencjach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów (Dz. U. nr 10 poz. 90 ze zm.). Oznacza to, że informacja udzielona przez KOWR, na którą powołano się w zaskarżonej decyzji, a poświadczająca istnienie (bądź brak) tytułu prawnego do gruntu zgłoszonego do płatności - ma charakter dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. 8.2. Spółka natomiast żadnym dokumentem nie podważyła domniemania prawdziwości informacji KOWR: o braku tytułu prawnego do użytkowania wskazanych z nich działek. Co więcej, wbrew wymogowi wynikającemu z § 5 ust. 1a rozporządzenia PROW, nie złożyła również oświadczenia wykazującego działki będące w zasobie Skarbu Państwa i we wniosku o przyznanie płatności nie wskazała z czego wywodzi do nich tytuł wywodzi. W tym kontekście przypomnieć należy, na co wskazał Dyrektor OR, że zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy PROW: " Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne". Ustawodawca w przepisach ustawy PROW nie nałożył na organy obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Nakładają (w art. 27 ust. 1 ustawy PROW) na organy ARiMR wyłącznie obowiązek rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, wprowadzając tym samym odstępstwo od określonej w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. zasady podejmowania z urzędu czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Porównanie regulacji dotyczących postępowania w sprawie przyznania pomocy z zasadami ogólnymi wymienionymi w k.p.a. wskazuje, że ustawodawca w omawianej kategorii spraw uczynił pewien wyjątek od zasady inkwizycyjności wyrażonej w art. 7 k.p.a. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku pomocy przyznawanej w postaci płatności obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i ewentualnie innych uczestników postępowania. Organy administracji publicznej nie mają natomiast obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W ustawie przyjęto zasadę, że ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z tego faktu będzie wywodzić skutki prawne. Konsekwencją tego jest przeniesienie na wnioskodawcę inicjatywy dowodowej, w zakresie wykazania spełnienia warunków przyznania wnioskowanej pomocy oraz jednoczesny brak po stronie organu obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na tę okoliczność, a także działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (zob. np. wyroki NSA: z 08.01.2020 I GSK 1591/18, z 10.02.2020 r. I GSK 1263/19). Tym samym skoro skarżąca skarżącej tytuł prawny do gospodarowania na gruntach Skarbu Państwa wywodziła z treści umowy dzierżawy i oświadczeń organów KOWR (wcześniej ANR) o przedłużeniu samej dzierżawy, by uzyskać płatność powinna była wykazać wspomniane okoliczności. Skarżąca tymczasem odwołała się wyłącznie do zapisów umowy i przepisów, bez przedstawienia koniecznych dowodów. Nie przedłożyła również treści pozwu przeciwko ANR ani żadnego innego dokumentu dowodzącego jej praw obligacyjnych do spornych gruntów. 8.3. Domniemania zgodności z prawdą okoliczności potwierdzanych informacją KOWR spółka nie podważyła odwołaniem się do postanowienia Sądu Okręgowego (dalej: SO) z [...] kwietnia 2017 r. sygn. akt [...]. Sądowi z urzędu, z racji rozpoznawania skarg spółki w innych sprawach dotyczących płatności rolnych (np. w sprawie I SA/Go 342/20) z urzędu wiadomym jest, że orzeczeniem tym na podstawie art. 730 § 1 k.p.c. SO udzielił zabezpieczenia powództwa skarżącej przeciwko ANR (której następcą prawnym jest KOWR) o nakazanie złożenia oświadczenia woli o przedłużeniu umowy dzierżawy spornych działek ewentualnie o ustalenie, że strony łączyła umowa dzierżawy z [...] kwietnia 1994 r.) poprzez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania przez pozwaną na rzecz podmiotów innych niż skarżąca, wymienionych tam działek gruntu. Z postanowienia wynikało jednak, że zasadniczym żądaniem pozwu było zobowiązanie pozwanej do złożenia oświadczenia woli o przedłużeniu okresu trwania umowy. Uwzględnienie takiego żądania pozwu nie będzie potwierdzało istnienia tytułu prawnego do spornych gruntów we wspomnianej dacie, ponieważ wyrok je uwzględniający zastąpi oświadczenie woli o zawarciu umowy dzierżawy (art. 64 k.c.) dopiero z chwilą uprawomocnienia takiego orzeczenia (art. 1047 § 1 k.p.c.). Samo postanowienie SO również nie może być uznane za prawny do posiadania gruntów (szeroko rozumiany). Postanowieniem tym oddalono bowiem wniosek o zabezpieczenia powództwa w zakresie w jakim skarżąca domagała się pozostawienia działek w jej władaniu (pkt 2 sentencji postanowienia, akapit 2 uzasadnienia tego orzeczenia). Ostatecznie należało uznać, że jedynym dowodem dotyczącym posiadania przez skarżącą tytułu prawnego do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, jakim dysponowały organy ARiMR dla ustalenia, były pisma Dyrektora OT KOWR. Wynikało z nich, że skarżącej nie wiązał ze Skarbem Państwa żaden stosunek prawny dający jej prawo do użytkowania działek, które w zaskarżonej decyzji wyłączono z płatności. 9. Sąd ocenił również, że organ nie miał podstaw do zawieszenia postępowania w związku z toczącym się procesem cywilnym z powództwa skarżącej przeciwko KOWR, ponieważ rozstrzygnięcie sprawy nie było zależne od rozstrzygnięcia sprawy sądowej, ponieważ brak orzeczenia sądu powszechnego postępowania nie stanowił prawnej przeszkody w rozpoznaniu wniosku Spółki. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod pojęciem zagadnienia wstępnego, o którym mowa w omawianym przepisie należy rozumieć zagadnienie prawne, które determinuje podjęcie rozstrzygnięcia w danej sprawie, przy czym organem właściwym do wypowiedzenia się w przedmiocie tego zagadnienia prawnego jest inny niż prowadzący sprawę organ administracji bądź sąd. Treścią zagadnienia wstępnego może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego, albo inne jeszcze okoliczności mające w danej sprawie znaczenie prawne (por. wyrok NSA z 01.06.1998 r. II SA 534/98; LEX nr 41763). Wystąpienie "zagadnienia wstępnego" związane jest zatem z sytuacją, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem innego zagadnienia prawnego. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia określonego zagadnienia przez inny organ lub sąd wydanie decyzji w danej sprawie jest niemożliwe. Pomiędzy merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a zagadnieniem wstępnym musi istnieć bezpośredni związek przyczynowy. Dopiero wówczas określone zagadnienie ma charakter prejudycjalny w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W przypadku braku takiego związku zawieszenie postępowania na tej podstawie nie jest dopuszczalne. O prejudycjalności decyduje bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym, przy czym o takiej bezpośredniej zależności przesądza treść przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej. Omawiana "bezpośredniość" istnieje wówczas, "gdy bez uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji nie byłoby możliwe" (uzasadnienie uchwały składu pięciu sędziów NSA z 03.06.1996r., OPK 14/96, ONSA 1997, nr 1 poz. 11). W ocenie Sądu kwestia, której skarżąca przypisywała charakter prejudycjalny, w istocie cechy tej nie posiadała. Nie obowiązuje bowiem żaden przepis uzależniający treść rozstrzygnięcia w sprawie płatności od wyniku postępowania sądowego. Brak orzeczenia sądowego w sprawie z powództwa skarżącej i to zarówno w razie gdyby żądanie pozwu dotyczyło zobowiązania do złożenia oświadczenia woli (art. 64 k.c.) jak i ustalenia treści stosunku prawnego (art. 189 k.p.c.), nie stanowiło prawnej przeszkody w rozpoznaniu sprawy administracyjnej z wniosku skarżącej o przyznanie płatności ONW. Nadto kwestia tego, czy podmiot wnioskujący o płatność legitymuje się tytułem prawnym stanowi okoliczność natury faktycznej, a zatem jej ustalenie ma charakter procesowy. Oczywiście, w przypadku gdyby w postępowaniu cywilnym zapadł wyrok uwzględniający powództwo, lecz (z przyczyn już wcześniej wskazanych) wyłącznie deklaratoryjny (art. 189 k.p.c.), potwierdzający obowiązywanie tytułu prawnego do spornych gruntów na dzień 31 maja 2020 r., nie zaś zobowiązujący do złożenia oświadczenia woli o przedłużeniu obowiązywania umowy dzierżawy, rozważyć będzie należało wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją odmawiającą płatności (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Jak dotąd jednak brak tytułu prawnego do tych z działek objętych wnioskiem, a stanowiących własność Skarbu Państwa (potwierdzony informacją KOWR), tamował uwzględnienie wniosku i uzasadniał odmowę przyznania spornych płatności. 10. Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia tych zarzutów skargi, które nie znajdują bezpośredniej ani pośredniej odpowiedzi we wcześniejszych fragmentach uzasadnienia. I tak: 1) Z przyczyn oczywistych nie mogły być skuteczne zarzutu dotyczące naruszenia przepisów dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ponieważ sprawa dotyczyła płatności ONW, czyli płatności wypłacanych z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich, do których stosuje się przepisy ustawy PROW oraz rozporządzenia PROW. 2) Nie tyle niezasadny, ile chybiony był również zarzut naruszenia przepisów rozporządzenia nr 65/2011, gdyż akt ten akt prawny w 2018 roku już nie obowiązywał, ponieważ został uchylony na podstawie art. 43 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) NR 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności. 11. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło