I SA/Go 548/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2015r. na posiedzeniu niejawnym na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku Zakładu "B" Sp. z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Zakładu "B" Sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia wierzytelności spod egzekucji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 18 listopada 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę Zakładu "B" Sp. z o.o. na wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej odmawiające zwolnienia z egzekucji zajętego prawa majątkowego w postaci wierzytelności należnej stronie od E S.A. Oddział "D". Do skargi kasacyjnej wniesionej od ww. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., skarżąca Spółka dołączyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że spółka nie ma pieniędzy i nie jest w stanie sfinansować kosztów sadowych. Wykazała, że organ egzekucyjny zajął jej wierzytelności oraz że spółkę obciążają liczne długi wobec kontrahentów, pracowników oraz zaległości podatkowe i z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, spółka nie posiada środków trwałych, a jej zysk bilansowy za 2013 rok wyniósł 98.445,68 zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy o ujemnym saldzie. W odpowiedzi na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270) zwanej dalej "P.p.s.a.", skarżąca Spółka przedłożyła deklaracje dla podatku od towarów i usług spółka od lipca do grudnia 2014r., w których zadeklarowała sprzedaż towarów i usług o łącznej wartości netto 42.808 zł oraz nabycie towarów i usług o łącznej wartości netto 40.759 zł, a także bilans i rachunek zysków i strat za 2013 rok. Jednocześnie oświadczyła, że Spółka nie korzysta z żadnych przedmiotów na podstawie umów leasingu. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 lutego 2015r. odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podniósł, że sytuacja majątkowa Spółki w świetle jej oświadczeń oraz przedstawionych przez nią dokumentów nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w jakiejkolwiek części. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że badaniu podlega całokształt sytuacji majątkowej podmiotu występującego z wnioskiem, nie zaś tylko posiadane przez spółkę kwoty pieniężne. Podniósł, że ze złożonych przez spółkę odpisów deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą: nabywa oraz sprzedaje towary i usługi. Uprawnia to wniosek, że spółka - pomimo deklarowanego braku aktywów - posiada źródła pozwalające na finansowanie wydatków. Podważa to jednocześnie wiarygodność jej oświadczenia o niemożności sfinansowania kosztów sądowych, tym bardziej, że - jak podkreślił - w niniejszej sprawie jedyną opłatą podlegającą potencjalnie uiszczeniu na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi kasacyjnej w wysokości jedynie 100 zł - nawiasem mówiąc - najniższej z możliwych przewidzianych w rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221 poz. 1293 ze zm.). Jednocześnie Referendarz zauważył, że Spółka, pomimo wezwania, nie przedstawiła zestawienia wartości przychodów i kosztów ich uzyskania za 2013 i 2014 rok, co uniemożliwia dokonanie pełnych i wyczerpujących ustaleń dotyczących jej sytuacji majątkowej. Przedłożyła jedynie odpis bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2013 rok. Te dokumenty są jednak niemiarodajne dla oceny aktualnej sytuacji spółki. Od powyższego postanowienia Spółka, w ustawowym terminie, wniosła skutecznie sprzeciw. W uzasadnieniu podniosła, że wskazała dokumenty potwierdzające brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przedłożyła bowiem zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym o wszczęciu egzekucji na wniosek wierzycieli, decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział stwierdzającą, że Spółka jest dłużnikiem z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP oraz tytuły wykonawcze wystawione przez ZUS. Z przedłożonych dokumentów wynika ponadto, że Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia praw majątkowych stanowiących wierzytelności z rachunków bankowych u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem - Bank [...] S.A. oraz wierzytelności pieniężnych należnych od innych podmiotów tj. E S.A. i Parafia Rzymsko-Katolicka [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co stanowi jego zakres całkowity w myśl art. 245 § 2 tej ustawy. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Według zaś art. 245 § 4 cyt. ustawy częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przepis art. 246 § 2 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. W zakresie całkowitym następuje ona, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, CBOSA). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, CBOSA). Podkreślić przy tym również należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Oceniając zebrany materiał dowodowy Sąd nie znalazł podstaw do przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedstawionych Sądowi dokumentów wynika, iż skarżąca Spółka w 2013 roku wykazała zysk bilansowy w wysokości 98.445,68 zł. W 2014 roku, pomimo deklarowanych problemów finansowych spowodowanych zajęciem jej rachunku bankowego prowadzonego przez Bank [...] S.A. oraz wierzytelności pieniężnych należnych od innych podmiotów tj. E S.A. i Parafia Rzymsko-Katolicka [...], w dalszym ciągu funkcjonuje prowadząc działalność (deklaracje VAT za okres od lipca do grudnia 2014r.). Stwierdzić zatem należy, że Spółka nadal posiada źródła pozwalające na finansowanie, przynajmniej częściowe, swych wydatków. Poza tym, jak wynika z akt sprawy, spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie 50.000,00 zł. Zauważyć też przy tym należy, że skarżąca Spółka nie przedłożyła rocznych zeznań podatkowych za 2013 i 2014 rok czy chociażby zestawienia wartości przychodów i kosztów ich uzyskania za ostatnie 6 miesięcy, co w dalszym ciągu uniemożliwia dokonanie pełnych i wyczerpujących ustaleń dotyczących jej aktualnej sytuacji majątkowej. Za zwolnieniem skarżącej Spółki z kosztów sądowych nie przemawia również fakt wszczęcia egzekucji komorniczej. Bowiem, badaniu podlega całokształt sytuacji majątkowej, a nie tylko posiadane przez wnioskodawcę kwoty pieniężne. Potwierdzeniem tego jest utarte orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, które wskazuje wręcz, że "o istnieniu przesłanek prawa pomocy w przypadku stron będących osobami prawnymi nie przesądza nawet zerowy (bądź ujemny) stan rachunków bankowych czy kasy oraz fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony" (post. NSA: z 30 maja 2008 r. LEX 494184, z 5 czerwca 2008 r. LEX 479142 z 9 kwietnia 2009 r. I FZ 66/09 LEX 564255). Wspomnieć też należy, że Spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na wszczynanie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Poza tym niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Tym bardziej, że w rozpoznawanej sprawie jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi kasacyjnej i to w kwocie jedynie 100 zł - najniższej z możliwych przewidzianych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a co więcej jej wysokość jest niewspółmiernie niska w porównaniu do obrotów skarżącej Spółki. Na marginesie wskazać też należy, że w aktualnym orzecznictwie przesądzony jest pogląd, że skarżąca, działająca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842). W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Jak bowiem wspomniano wyżej, ocena sytuacji majątkowej spółki musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie oraz czy ma majątek, ale również czy podejmowała i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania środków finansowych niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 1 stycznia 2008 r., II OZ 266/08, LEX nr 479009, oraz z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I GZ 62/08, LEX 477828). Brak natomiast konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi, których w niniejszej sprawie nie wykazała. Mając zatem powyższe na względzie Sąd postanowił jak w sentencji.