I SPP/Go 18/22

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. D.P. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazane w sentencji niniejszego postanowienia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł, skarżący złożył wniosek o zwolnienie go od żądanego wpisu, z uwagi na brak środków. W nadesłanym w dniu 4 maja 2022 r. formularzu PPF skarżący rozszerzył zakres wniosku żądając zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z siedemnastoletnią, niepełnosprawną córką - J. Nie posiada nieruchomości, oszczędności, wierzytelności, praw majątkowych czy innych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą: strata za okres I-IV/2022r. -1.083 zł. Wśród stałych zobowiązań i wydatków wskazał: alimenty 1.000 zł, najem mieszkania 1.400 zł, Z.S.M. 677,19 zł, gaz 16,37 zł, prąd 66,51 zł, telefon i internet 75 zł. Wskazał również na zajęcia egzekucyjne (ZUS i komornika) na łączną kwotę 149.327 zł. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, m.in. -odpisu zeznania podatkowego skarżącego za rok 2021, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok, -zestawienia wartości przychodów z działalności gospodarczej skarżącego oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące, jak również odpisów deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług, podatku akcyzowym za ostatnie trzy miesiące składanych w związku z tą działalnością, -w przypadku osiągania przez skarżącego dochodów z innych źródeł - dokumentów potwierdzających ich kwotę (np. odpisy umów, dowody przelewów, oświadczenia itp.), -oświadczenia, czy skarżący otrzymuje pomoc finansową na małoletnią J.P., jeśli tak to należy wykazać wysokość i tytuł tej pomocy za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków (np. przelew pocztowy lub bankowy, zaświadczenie), -wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącego obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy, -oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącego oraz córki pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele w okresie ostatnich trzech miesięcy wraz z dowodami potwierdzającymi te koszty oraz wskazaniem źródeł ich finansowania, bądź ewentualne zaległości z tego tytułu, -dokumentów potwierdzających wysokość i realizację obowiązku alimentacyjnego ciążącego na skarżącym w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. kopia wyroku, ugody, pokwitowań, dowodów wpłaty alimentów), ewentualnie potwierdzających zaległości w tym zakresie. W odpowiedzi, pismem z dnia [...] maja 2022 r., skarżący nadesłał wydruk zestawienia rozliczeń firmy "Z." za okres od lutego do kwietnia 2022r., kopię wyroku z [...] lipca 2019 r. o rozwiązaniu małżeństwa skarżącego, powierzeniu władzy rodzicielskiej nad córką J. obojgu rodzicom i zasądzeniu alimentów na jej rzecz od ojca w kwocie 1.000 zł oraz wydruki z dwóch rachunków w [...] za okres [...].02.2022r.- [...].04.2022r. niezawierające, oprócz nazwy banku i numeru rachunku, żadnych danych. Jednocześnie skarżący poinformował, że stałe wydatki dotyczące mieszkania z którego korzysta ponosi spółka w ramach świadczenia na jego rzecz, w związku z pełnieniem przez niego funkcji członka zarządu spółki. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022r. poz. 329 - dalej zwanej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jej wniosku, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona może samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05). Z przedstawionych dokumentów wynikać musi w sposób jednoznaczny, że strona znajduje się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być zatem na tyle szczegółowe, aby możliwa była ocena rzeczywistego stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15). W przypadku bowiem przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa i przez to, powinno się sprowadzać do wypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Co więcej, ocena sytuacji materialnej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Oceniając wniosek skarżącego według ww. kryteriów stwierdzić należy, iż nie spełnia on przesłanek pozwalających na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim zauważyć należy, że skarżący nie wykonał w pełnym zakresie wezwania skierowanego do niego na podstawie art. 255 P.p.s.a. Przede wszystkim strona nie przedłożyła wszystkich aktualnych dokumentów dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej. Z przedstawionego zestawienia rozliczeń za okres luty-kwiecień 2022r. wynika: przychód nastająco 9.166,04 zł, koszty uzyskania przychodu 10.249,21 zł i strata -1.083,17 zł. W tym miejscu jednak zauważyć należy, że wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. np. postanowienia NSA: z 21 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 239/14, z 15 października 2014 r. sygn. akt II FZ 1509/14, z 15 października 2014 r. sygn. akt II GZ 655/14). Skarżący nie przedłożył również wydruków z rachunków i lokat bankowych, ani tych związanych z działalnością gospodarczą, ani osobistych (prywatnych); te przedłożone w dniu 25 maja 2022 r. wskazują jedynie numer rachunku skarżącego i bank, który je prowadzi (rubryki: waluta, wpływy, wydatki, data operacji, opis operacji, rachunek, kategoria i kwota nie zawierają żadnych zapisów, nie zawierają nawet salda rachunku). Wyciągi bankowe są zaś tego rodzaju dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy, gdyż obrazują nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności. Wątpliwości orzekającego budzi również oświadczenie skarżącego w zakresie dochodów i ponoszonych wydatków. W formularzu PPF skarżący ujawnił, że ponosi wydatki na utrzymanie mieszkania (najem, opłaty) w kwocie ok. 2.160 zł oraz alimenty na córkę J. w wysokości 1.000 zł miesięcznie, przy jednoczesnym braku dochodu. Następnie w piśmie z dnia [...] maja 2022 r. podniósł, że koszty dotyczące mieszkania pokrywa spółka, w której pełni funkcję członka zarządu, nie ujawniając przy tym danych tej spółki. Tymczasem, jak wynika z Rejestru Przedsiębiorców, aktualnie skarżący pełni funkcje: prezesa zarządu w R. sp. z o.o. (KRS nr: [...]), w B. sp. z o.o. (KRS: [...]) i w D. sp. z o.o. (KRS: [...]) oraz prokurenta w F. sp. z o.o. (KRS: [...]). Niewyjaśniona pozostaje zatem kwestia ewentualnego wynagradzania skarżącego za sprawowane funkcje w pozostałych spółkach. Co więcej, skarżący nadal nie ujawnił źródła pokrycia płaconych na rzecz córki alimentów, a także innych podstawowych swoich wydatków, chociażby na zakup żywności, odzieży, leczenia, ubezpieczenia, opłat za telefon, itp. W ocenie referendarza, wskazane wątpliwości lub brak ww. informacji uniemożliwia zweryfikowanie oświadczeń skarżącego w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. To zaś z kolei nie pozwala na ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie mogłoby nastąpić z uszczerbkiem dla jego utrzymania. Jak już wspomniano wyżej, oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, sąd/referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA: z 17 grudnia 2015r. sygn. akt II GZ 895/15, z 14 października 2014r. sygn. akt II GZ 646/14, z 18 sierpnia 2015r. sygn. akt II GZ 377/15). Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Sąd nie ma obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez skarżącego po prostu są niejasne. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.