I SPP/Go 23/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 15 czerwca 2022 r. sygn. akt I SPP/Go 23/22 w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2012 r. postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i zwolnić skarżącą od wpisu od skargi w części przekraczającej 1.000 zł (tysiąc złotych). M.B., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Jednocześnie zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych niniejszego postępowania, albowiem nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. W nadesłanym formularzu PPF skarżąca podniosła, że miesięczny koszt utrzymania jej osoby zdecydowanie przewyższa uzyskiwane zarobki. Wśród swoich dochodów wskazała świadczenie emerytalne w kwocie 2.650 zł i wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 884 zł, z kolei po stronie zobowiązań i wydatków ujawniła: spłata kredytu z [...] 1.255 zł, rata kredytu z [...] 300 zł, rata kredytu z [...] 160 zł, telefon i internet 276 zł, ubezpieczenie na życie 112 zł, żywność 1.000 zł, odzież i obuwie 300 zł, higiena i chemia 300 zł, woda 41 zł, energia 100 zł, leki 200 zł, dojazdy do pracy 200 zł. Musi więc liczyć na pomoc najbliższych osób, aby móc realizować swoje wszelkie zobowiązania finansowe, a po drugie - utrzymywać swoje potrzeby życiowe na standardowym poziomie. Oświadczyła, że jest właścicielem samochodu osobowego [...], który jest zajęty przez komornika. Nie posiada nieruchomości, oszczędności, wierzytelności czy innych wartościowych przedmiotów. Pismem z dnia [...] maja 2022 r., w odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, pełnomocnik skarżącej nadesłał oświadczenie skarżącej, że posiada jeden rachunek bankowy, który udostępnia swojej córce S. do wykonywania jej osobistych operacji bankowych oraz, że koszty utrzymania mieszkania w którym mieszka ponosi jej mąż. Jednocześnie skarżąca przedłożyła: umowę darowizny mieszkania na rzecz męża skarżącej L.B. i jednocześnie ustanowienia służebności mieszkania na rzecz skarżącej (akt notarialny Rep. A nr [...]), umowę majątkową małżeńską wyłączającą wspólność ustawową między małżonkami B. (akt notarialny Rep. A nr [...]), cztery zaświadczenia o zarobkach za okres ostatnich trzech miesięcy, kopię zeznania PIT-37 za 2021 r., raport BIK skarżącej z [...].05.2022 r., historię rachunku bankowego skarżącej z [...] za okres [...].03.2022 r. - [...].04.2022 r., kopię polisy ubezpieczeniowej na życie oraz 17 potwierdzeń przelewów dokonanych przez skarżącą w marcu 2022 r. tytułem spłaty kredytu, zadłużenia, opłaty za telefon, opłaty polisy. Z kolei w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji finansowej małżonka skarżącej, pismem z dnia [...] czerwca 2022 r. pełnomocnik poinformował, że skarżąca pozostaje w rozdzielności majątkowej ze swoim mężem L.B., co zostało potwierdzone przesłanym wcześniej aktem notarialnych, i mąż skarżącej nie wspiera jej pod względem finansowym. Jednocześnie przedłożył oświadczenie córki skarżącej – S.G., że wspiera finansowo matkę w sytuacjach kiedy jest i była zupełnie pozbawiona środków finansowych, w formie robienia zakupów żywności, środków higienicznych, artykułów codziennego użytku, leków (wsparcie to nie obejmuje pomocy pieniężnej w formie przekazywania gotówki) oraz pismo ZUS z [...] czerwca 2022 r. w sprawie potrąceń z emerytury skarżącej od czerwca 2022 r. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2022 r. referendarz odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Oceniając sytuację wnioskodawczyni referendarz zauważył, że skarżąca w złożonym wniosku wskazała, że nie posiada oszczędności, nieruchomości. Jej miesięczny dochód wynosi 3.534 zł, zaś wydatki i koszty utrzymania określiła na kwotę 4.244 zł. Wsparcia udziela jej córka, w sytuacjach kiedy jest i była zupełnie pozbawiona środków finansowych, w formie robienia zakupów żywności, środków higienicznych, artykułów codziennego użytku, leków. Skarżąca mieszka w mieszkaniu należącym do męża L.B., z prawem dożywotniego korzystania z lokalu (służebność mieszkania). W małżeństwie skarżącej obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Referendarz zwrócił uwagę, że okoliczność pozostawania w rozdzielności majątkowej, a nawet nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, nie zwalnia wnioskodawcy z obowiązku udokumentowania stanu majątkowego i możliwości finansowych małżonka. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne referendarz stwierdził, że przy badaniu przesłanek prawa pomocy należy wziąć pod uwagę obowiązki małżonków wynikające z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm.). Dlatego też ustalając dochód wnioskodawczyni, zdaniem referendarza należało uwzględnić również sytuację finansową i majątkową jej męża. Tymczasem skarżąca, w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów potwierdzających dochody i wydatki męża, wyciągów z jego rachunków bankowych i lokat, nie złożyła żadnych dokumentów w tym zakresie, powołując się na ustrój rozdzielności majątkowej obowiązujący w jej małżeństwie, dodając jedynie, że mąż nie wspiera jej pod względem finansowym. W ocenie referendarza, brak ww. danych uniemożliwia analizę sytuacji finansowej, majątkowej oraz aktualnych możliwości płatniczych skarżącej i ocenę, czy i w jakim ewentualnie zakresie skarżąca jest w stanie ponieść, również przy pomocy małżonka, koszty postępowania w niniejszej sprawie. To zaś z kolei uniemożliwiło pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku i na tej podstawie referendarz odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że skarżąca nie miała możliwości uzyskania danych dotyczących sytuacji finansowej oraz majątkowej swojego męża, ponieważ mąż skarżącej nie wyraził zgody na ich udostępnienie. Zaznaczył, że nie można za brak współpracy małżonka karać wnioskodawczynię i odmawiać jej przyznania prawa pomocy. Podkreślono, że w pozostałym zakresie w sposób wyczerpujący skarżąca wykazała swoją sytuację finansową i majątkową, co pozwala ocenić, czy i w jakim zakresie skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne pełnomocnik podkreślił, że skarżąca po poniesieniu kosztów postępowania, środki finansowe, którymi dysponuje, nie umożliwiają jej pokrycie wydatków związanych z kosztami utrzymania koniecznego i jej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329) dalej jako: "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Po myśli art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008 r., I GZ 173/08). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącą dokumentów, oświadczeń oraz złożonego sprzeciwu Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Jak słusznie zauważył referendarz, w rozpoznawanej sprawie, skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak już zostało ustalone przez referendarza sądowego, w uzasadnieniu złożonego wniosku skarżąca podniosła, że nie posiada oszczędności, nieruchomości. Jej miesięczny dochód wynosi 3.534 zł, zaś wydatki i koszty utrzymania określiła na kwotę 4.244 zł. Wsparcia udziela jej córka, w sytuacjach kiedy jest i była zupełnie pozbawiona środków finansowych, w formie robienia zakupów żywności, środków higienicznych, artykułów codziennego użytku, leków. Skarżąca mieszka w mieszkaniu należącym do męża L.B., z prawem dożywotniego korzystania z lokalu (służebność mieszkania). W małżeństwie skarżącej obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Trafnie wskazał referendarz, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy należało uwzględnić również sytuację finansową i majątkową jej męża. Tymczasem skarżąca, w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów potwierdzających dochody i wydatki męża, wyciągów z jego rachunków bankowych i lokat, nie złożyła żadnych dokumentów w tym zakresie, powołując się na ustrój rozdzielności majątkowej obowiązujący w jej małżeństwie, dodając jedynie, że mąż nie wspiera jej pod względem finansowym. Powołując się na orzecznictwo, referendarz prawidłowo zaznaczył, że przy badaniu przesłanek prawa pomocy należy wziąć pod uwagę obowiązki małżonków wynikające z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm.). Są to obowiązki wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi, i odwrotnie, w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Potrzeby rodziny mogą bowiem w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nie prowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej nie stanowi zatem okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienia NSA z 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, z 1 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 42/12, z 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, z 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, z 24 października 2014 r. sygn. akt I OZ 903/14, z 4 listopada 2014 r. sygn. akt I OZ 922/14, z 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) oraz sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 K.r.o.). Celnie referendarz wskazał, iż brak danych dotyczących sytuacji finansowej i materialnej męża wnioskodawczyni uniemożliwia analizę sytuacji finansowej, majątkowej oraz aktualnych możliwości płatniczych skarżącej i ocenę, czy i w jakim ewentualnie zakresie skarżąca jest w stanie ponieść, również przy pomocy małżonka, koszty postępowania w niniejszej sprawie. To zaś z kolei uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku. Trafnie referendarz podkreślił, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Podkreślenia wymaga, iż Sąd nie ma obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez wnioskodawcę po prostu są niejasne. Nie czyni sprzeciwu zasadnym stanowisko Skarżącej, zgodnie z którym nie wykonała ona wezwania Sądu, ponieważ została wezwana do przedłożenia dokumentów, których nie miała możliwości uzyskania z uwagi na brak zgody męża na ich udostępnienie. W tej sytuacji nie jest wystarczające oświadczenie wnioskodawczyni, że mąż nie chce udostępnić jej dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego. Z powodów opisanych wyżej wnioskodawczyni powinna przedstawić dane dotyczące dochodów męża, a nie uzyskanie ich od niego lub nie wystąpienie przez niego do odpowiednich instytucji obciąża wnioskodawczynię, jako osobę starającą się o uzyskanie prawa pomocy. Oczywiste jest, że wnioskodawczyni nie mogła uzyskać sama informacji dotyczących męża u różnych instytucji z uwagi na ochronę danych osobowych, jednak nie przedstawienie tych danych, nawet na skutek odmowy męża, nie zmienia faktu, że z uwagi na pozostawanie w związku małżeńskim nie przedstawienie pełnych informacji o dochodach męża nie pozwala na uznanie, że wnioskodawczyni wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając jednak na uwadze fakt, że przed tut. Sądem obecnie toczą się cztery sprawy zainicjowane przez stronę skarżącą, z których w każdej wartość przedmiotu zaskarżenia jest znaczna, Sąd uznał, że jednorazowe poniesienie takiego kosztu mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego skarżącej i jej rodziny. W tej sytuacji, także celem zapewnienia konstytucyjnego prawa do Sądu, jak też z uwzględnieniem, że na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata w sprawie, przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z uiszczenia wpisu od skargi powyżej kwoty 1.000,00 zł. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.