II SA/Go 131/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi W.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku podłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz radcy prawnego S.L. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Decyzją z [...] grudnia 2018 r., nr [...] Zarząd Związku [...] nałożył na W.Z. obowiązek podłączenia nieruchomości położonej przy [...] do istniejącej sieci kanalizacyjnej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż na podstawie art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym w celu wspólnego wykonywania zadań publicznych gminy mogą tworzyć związki międzygminne. Zgodnie z § 3 pkt 2 lit. b, c, oraz 6 lit. b i i Uchwały nr XV/47/2013 Związku [...] z dnia 12 lutego 2013r. w sprawie przyjęcia zmian do Statutu [...] i zadań Związku, w skład którego wchodzą gminy: [...] w dziedzinie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków należy zapewnienie mieszkańcom gmin uczestnikom Związku dostępu do urządzeń kanalizacyjnych zrealizowanych przez Związek lub eksploatowanych przez P. sp. z o.o. Związek realizuje prawa i obowiązki organów gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków gmin - uczestników Związku poprzez wydawanie decyzji administracyjnych i sprawowanie kontroli przestrzegania i stosowania przepisów ustawy. Zgodnie z art. 7 ustawy o samorządzie gminnym do zadań własnych gminy należy zaspokojenie zbiorowych potrzeb wspólnoty w tym między innymi stworzenie warunków podłączenia danej nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Zgodnie z art. 5 ust 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach właściciel nieruchomości zapewnia utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie jej do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych. Przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Organ I instancji przytoczył wyrok NSA z 25 marca 2009r. sygn. akt II OSK 1399/07 oraz przytoczył treść art. 5 ust 7 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Ponadto organ wskazał, iż Związek [...], [...] lutego 2018 r. podpisał z P. sp. z o.o. porozumienie w sprawie zasad współpracy zgodnie z którym P. wskazało nieruchomość zlokalizowaną przy [...] jako niepodłączoną do istniejącej sieci kanalizacyjnej. W dniu [...] maja 2018r. przeprowadzono kontrolę nieruchomości przy [...] podczas której właściciel zeznał, że nieruchomość nie jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków, a nieczystości ciekłe odprowadzane są do zbiornika bezodpływowego, wobec czego obowiązku w zakresie utrzymania czystości i porządku o jakich mowa w art 5 ust 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach właściciel nieruchomości nie spełnił. W piśmie z [...] października 2018r. P. sp. z o.o. na prośbę Związku potwierdziło, że w okolicy nieruchomości znajdującej się przy [...] istnieje sieć kanalizacyjna oraz poinformowało, że dla nieruchomości istnieją techniczne możliwości świadczenia usług tj. przy granicy nieruchomości istnieje kanalizacyjna studzienka rewizyjna, a na jej terenie przykanalik. W ocenie organu I instancji zaistniały przesłanki faktyczne i prawne do wszczęcia z urzędu niniejszego postępowania. Pismem z [...] października 2018 r. strona została powiadomiona o wszczęciu postępowania oraz pismem z [...] października 2018 r. o zakończeniu zbierania materiału dowodowego, a nadto organ I instancji pouczył stronę skarżącą o przysługujących jej prawach. Pismem z [...] listopada 2018 r. organ I instancji poinformował skarżącą o przedłużeniu terminu postępowania administracyjnego do 11 grudnia 2018 r. z uwagi na konieczność udostępnienia jej prawa do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, wypowiedzenia się i zgłoszenia żądań wraz z pouczeniem o przysługujących jej prawach określonych w ustawie. 22 października 2018r. W.Z. stawiła się w Biurze Związku oświadczyła, że z uwagi na trudną sytuację finansową nie jest w stanie przyłączyć się do sieci kanalizacyjnej. Na prośbę strony organ I instancji wydał potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię mapy sytuacyjno - wysokościowej. Pismem z [...] listopada 2018 r. W.Z. poinformowała, że nie może podłączyć się do kanalizacji, gdyż jest samotną wdową, która pobiera emeryturę w wysokości 800 zł miesięcznie. Ponadto organ I instancji przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych w tym wyrok NSA z 13 stycznia 2017r. sygn. akt II OSK 991/15, wyrok WSA w Gdańsku z 26 listopada 2014r. sygn. akt. II SA/Gd 447/14, wyrok WSA w Warszawie z 20 lipca 2016r. sygn. akt. VIII SA/Wa 832/15. Ponadto organ wskazał, iż ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie zawiera unormowań stanowiących dla organu podstawy do określenia w decyzji wydanej w trybie art. 5 ust 7 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach terminu wykonania obowiązku. Organ I instancji powołał się na wyrok WSA w Lublinie z 12 października 2010 r. sygn. akt. II SA/Lu 384/10. Podsumowując organ I instancji podkreślił, iż przeprowadzone postępowanie jednoznacznie wyjaśniło, że w sprawie zachodzą przesłanki do wydania nakazu na podstawie art. 5 ust. 7 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, bowiem nieruchomość zlokalizowana przy [...] nie jest podłączona do istniejącej sieci kanalizacyjnej, posiada możliwość przyłączenia się do niej, nie jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków, a podnoszona kwestia braku środków finansowych na podłączenie do sieci kanalizacyjnej nie ma znaczenia prawnego. Od powyższej decyzji w ustawowym terminie odwołanie wniosła W.Z. Strona skarżąca wskazała, iż "w nawiązaniu do pisma z dnia [...] listopada 2018r. zwracam się z prośbą o wyrażenie zgody na odstąpienie od realizacji przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Mam 74 lat. Posiadam emeryturę w wysokości 880 zł. Jestem samotna, schorowana i większość środków finansowych idzie na leki. Dom jest wystawiony na sprzedaż. Nie stać mnie na realizację inwestycji. Proszę o pozytywne załatwienie mojej prośby". Pismem datowanym na dzień [...] stycznia 2019 r. (data wpływu do Kolegium 11 stycznia 2019 r.) strona odwołująca się podtrzymała stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z [...] stycznia 2019 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 7 ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 2018. poz. 1454 ze zm., dalej zwanej "u.c.p.g."). Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych. Przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 7 u.c.p.g. w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1-4 wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku. W kontekście treści art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. należy przyjąć, że ustawodawca dopuścił zwolnienie z obowiązku przyłączenia do sieci kanalizacyjnej w przypadku, gdy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków. W przypadku, gdy właściciel nieruchomości nie wyposażył nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków oraz nie wykonuje obowiązku ustawowego, który dotyczy przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej na organie ciąży ustawowy obowiązek wydania nakazu przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej co wynika z treści art. 5 ust. 7 u.c.p.g. Kolegium zaznaczyło, że decyzja w przedmiocie przyłączenia do sieci kanalizacyjnej nie ma charakteru uznaniowego, a organ ma ustawowy obowiązek wydania takiej decyzji w przypadku stwierdzenia istnienia okoliczności braku przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej i braku przeciwskazań, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy u.c.p.g. Z ustaleń organu I instancji wynika, że przedmiotowa nieruchomość nie jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków. Biorąc pod uwagę powyższe Kolegium wskazało, iż ustawodawca w żaden sposób nie uzależnił przyłączenia nieruchomości od innych przesłanek niż wskazane w treści art. 5 ust 1 pkt 2 ustawy u.c.p.g., a co za tym idzie okoliczności podnoszone przez odwołującą się stronę nie mają znaczenia prawnego i nie mogą skutkować zwolnieniem od obowiązku przyłączenia do sieci kanalizacyjnej. Z ustaleń Kolegium poczynionych w trakcie postępowania odwoławczego wynika, iż nieruchomość nie jest podłączona do sieci kanalizacyjnej. Biorąc pod uwagę zarzuty odwołującej braku środków finansowych na zrealizowanie tego przedsięwzięcia, o których mowa w piśmie z [...] listopada 2018 r. i w odwołaniu od decyzji z [...] grudnia 2018r., SKO wskazało, że ustawodawca nie uzależnił przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej od posiadanych środków finansowych na ten cel, a co za tym idzie wydanie decyzji w przedmiocie wykonania obowiązku ustawowego było obligatoryjne. To stanowisko – jak wskazał organ odwoławczy - znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym, w którym wskazuje się, iż "Sposób sformułowania przepisu art. 5 ust. 7 u.c.p.g. prowadzi do wniosku, że decyzja, o jakiej mowa w tym przepisie nie ma charakteru uznaniowego. Innymi słowy, konieczność jej wydania nie została pozostawiona ocenie organu i nie zależy od takich okoliczności, jak sytuacja życiowa czy majątkowa osoby zobowiązanej. Obowiązek wynikający z tego przepisu ma charakter powszechny, a więc odnosi się do wszystkich nieruchomości leżących w zasięgu sieci kanalizacyjnej. Przesłankami, od których spełnienia ustawodawca uzależnił dopuszczalność i obowiązek wydania decyzji nakazującej przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, są: istnienie takiej sieci, możliwość przyłączenia do niej nieruchomości, brak wyposażenia nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków oraz niezrealizowanie przez właścicieli nieruchomości obowiązku przyłączenia. Przesłanki te muszą zaistnieć kumulatywnie, a organ administracji publicznej winien ich zaistnienie zbadać i wykazać w uzasadnieniu" (wyrok WSA w Poznaniu z 27 marca 2013r. sygn. akt IV SA/Po 4/13.). Skład orzekający Kolegium w pełni podzielił zatem stanowisko zajęte przez organ I instancji, które znajduje potwierdzenie w ustalonym stanie faktycznym oraz w obowiązujących przepisach prawa, w szczególności w art. 5 ust. 1 pkt 2 i art. 5 ust 7 ustawy o u.c.p.g. W dniu [...] maja 2018 r. organ I instancji przeprowadził kontrolę na terenie nieruchomości przy [...] W protokole z [...] maja 2018 r. na zapytania organu: "czy kontrolowana nieruchomość wyposażona jest w zbiornik bezodpływowy czy w przydomową oczyszczalnię ścieków odwołująca wskazała, iż w zbiornik bezodpływowy. Czy nieruchomość posiada obowiązującą umowę na odbiór nieczystości ciekłych: odwołującą wskazała, iż nie - na telefon. Czy nieruchomość posiada dowody uiszczania opłat za odbiór nieczystości ciekłych za okres ostatniego roku: [...].04.2018 r., [...].01.2017 r. (100 zł), Czy nieruchomość posiada przydomową oczyszczalnię ścieków?: nie. Ilość osób zamieszkujących nieruchomość: odwołująca wskazała 1 osobę, termin planowanego przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej: nie planuje". Ponadto odwołująca podczas przesłuchania w dniu [...] października 2018 r. wskazała, iż "jej mąż zmarł w 2007r., z uwagi na trudną sytuację finansową nie jest w stanie przyłączyć się do sieci kanalizacyjnej. Dodatkowo poinformowała, że wystawiła na sprzedaż nieruchomość, a nadto na prośbę właścicielki wydano kserokopię potwierdzoną za zgodność z oryginałem mapy sytuacyjno – wysokościowej". Kolegium wskazało, że obowiązek przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej, w razie zaistnienia przewidzianych wskazanymi wyżej przepisami przesłanek, ma charakter bezwzględny i nawet sytuacja materialna właściciela nieruchomości na jego powstanie nie ma wpływu. W razie zatem ustalenia, że przesłanki powstania obowiązku przyłączenia zaistniały, a właściciel powinności tej nie zrealizował - właściwy organ zobowiązany jest do wydania decyzji, o której mowa w art. 5 ust. 7 u.u.c.p.g. Tym samym uznać należało, że organ I instancji w sposób zgodny z prawem wydał zaskarżoną decyzję nakazującą stronie przyłączenie nieruchomości położonej w miejscowości [...] do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi W.Z. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Skarżąca podtrzymała w skardze argumenty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Istotą sporu w rozstrzyganej sprawie było to, czy nałożenie na skarżącą obowiązku podłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej nastąpiło zgodnie z przepisami prawa. Organ nałożony obowiązek wywiódł z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. Przepis ten stanowi, że właściciele nieruchomości są zobowiązani do zapewnienia utrzymania czystości i porządku na terenie nieruchomości poprzez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie jej w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. W świetle zaś ust. 7 wspomnianego artykułu, w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1-4, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż decyzja nakazująca przyłączenie nieruchomości do istniejącej kanalizacji sanitarnej ma charakter aktu związanego. Organ wykonawczy gminy, po stwierdzeniu wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. (braku wykonania nałożonego tam obowiązku) jest zobowiązany do wydania odpowiedniej decyzji. Warto tu wspomnieć tezę wyroku WSA w Poznaniu z 27 marca 2013 r., sygn. IV SA/Po 4/13 (wyrok dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov. pl), gdzie Sąd uznał, iż sposób sformułowania przepisu art. 5 ust. 7 u.c.p.g. prowadzi do wniosku, że decyzja, o jakiej mowa w tym przepisie nie ma charakteru uznaniowego. Innymi słowy, konieczność jej wydania nie została pozostawiona ocenie organu i nie zależy od takich okoliczności, jak sytuacja życiowa czy majątkowa osoby zobowiązanej. Obowiązek wynikający z tego przepisu ma charakter powszechny, a więc odnosi się do wszystkich nieruchomości leżących w zasięgu sieci kanalizacyjnej. Przesłankami, od których spełnienia ustawodawca uzależnił dopuszczalność i obowiązek wydania decyzji nakazującej przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, są: istnienie takiej sieci, możliwość przyłączenia do niej nieruchomości, brak wyposażenia nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków oraz niezrealizowanie przez właścicieli nieruchomości obowiązku przyłączenia. Przesłanki te muszą zaistnieć kumulatywnie, a organ administracji publicznej winien ich zaistnienie zbadać i wykazać w uzasadnieniu". Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy uznać, iż postępowanie organów administracji w sprawie i zapadłe w nim rozstrzygnięcia odpowiadają przepisom prawa. Bezsporne jest, że skarżąca jest właścicielem nieruchomości położonej w [...]. Nieruchomość ta nie jest podłączona do istniejącej sieci kanalizacyjnej. W piśmie z [...] października 2018 r. P. sp. z o.o. poinformowało, że posesja przy [...] posiada techniczne możliwości bezpośredniego grawitacyjnego włączenia do sieci kanalizacyjnej. Nieruchomość skarżącej nie jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków. Skarżąca nie zrealizowała obowiązku przyłączenia. W takiej sytuacji uznać należało, że organ I instancji w sposób zgodny z prawem wydał decyzję nakazującą skarżącej przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. W tym stanie rzeczy skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest zarzutów, które należałoby wziąć pod uwagę z urzędu, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.). O kosztach przyznanych pełnomocnikowi strony skarżącej tytułem pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu - § 21 ust. 1 pkt 1 lit c. (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.).