II SA/Go 182/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Maria Bohdanowicz po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.Z. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 czerwca 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowieniu radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2012r. oddalił skargę J.Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. 28 maja 2012 r. do Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił J.Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw na ww. postanowienie referendarza sądowego. J.Z. w uzasadnieniu sprzeciwu podniósł, że spłaca kredyt hipoteczny w wysokości 1.400 zł oraz ponosi wydatki na zakup leków w kwocie 120 zł. Skarżący wskazał, że od czerwca 2012 r. pobiera świadczenie rehabilitacyjne przyznane na okres trzech miesięcy. Nadto skarżący oświadczył, że przebył drugi zawał serca, co oznacza że w niedalekiej przyszłości będzie zmuszony do zawieszenia lub nawet zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem skarżącego dokonana w zaskarżonym postanowieniu ocena stanu faktycznego jest wadliwa, co w konsekwencji spowodowało wyciągnięcie niewłaściwych wniosków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwaną dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednakże uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy (zob. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., II GZ 100/12, LEX nr 1145540). Na podstawie analizy treści wniosku strony oraz przedłożonych w jego uzupełnieniu dokumentów, a także sprzeciwu należy stwierdzić, iż strona skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna uniemożliwiała poniesienie kosztów sądowych oraz wydatków związanych z zatrudnieniem zawodowego pełnomocnika. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych do niego dokumentów (zestawienie przychodów i wydatków) wynika, iż skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga miesięczny dochód w wysokości około 1.000 zł. Oznacza to, że jego firma nie utraciła płynności finansowej. Nadto skarżący do czerwca 2012 r. pobierał zasiłek chorobowy w wysokości 1.100 zł, a obecnie otrzymuje świadczenie rehabilitacyjne przyznane na okres trzech miesięcy. W orzecznictwie podnosi się, ze posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie NSA z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Zważyć również trzeba, że skarżący jest przedsiębiorcą, a podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2008 r., I OZ 809/07, Legalis). Nadto z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że skarżący posiada środki pieniężne w wysokości 3.013,87 zł (stan na dzień [...] czerwca 2012 r.). W tym kontekście należy podkreślić, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie NSA z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Skarżący podniósł, że spłaca kredyt hipoteczny w wysokości 1.400 zł oraz ponosi wydatki na zakup leków w kwocie 120 zł. Odnosząc się do powyższych argumentów należy wskazać, że prywatne zobowiązania finansowe takie jak comiesięczna rata kredytu hipotecznego nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (postanowienie NSA z dnia 20 października 2011 r., I OZ 783/11, LLEX nr 984400). Utrzymanie konieczne obejmuje, co oczywiste, wydatki związane z potrzebami mieszkaniowymi, nie można jednak uznać, że dla zaspokojenia tych potrzeb niezbędne jest ponoszenie wydatku z tytułu spłaty rat kredytu hipotecznego (zob. postanowienie NSA z 16 marca 2011 r., II FZ 22/11, LEX nr 783814). Analogicznie należy ocenić ponoszone wydatki na zakup leków, które nie są bardzo wysokie. Również twierdzenie skarżącego o możliwym zaprzestaniu (zawieszeniu) prowadzenia działalności gospodarczej nie przemawia za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wynika to z faktu, iż sąd badając wniosek o przyznanie prawa pomocy ocenia aktualną sytuację materialną strony. Z tych względów w opinii Sądu uzasadniony jest wniosek, że skarżący nie wykazał nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy dodać, że na obecnym etapie postępowania wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, tj. 443 zł (§ 3 w zw. z § 1 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Nie negując zatem ponoszonych przez J.Z. wydatków związanych ze spłatą kredytu hipotecznego i zakupem leków, należy uznać, iż skarżący nie wykazał w wystarczający sposób, że nie dysponuje środkami, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego i wydatków związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.