II SA/Go 316/17
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2017-06-21
Skład orzekający: Grażyna Staniszewska, Jacek Jaśkiewicz, Zbigniew Kruszewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy podmiot, który udostępnił kontener na odpady na podstawie umowy cywilnej, może być uznany za faktycznie zajmujący pas drogowy w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych, jeśli to umowa z osobą trzecią determinuje faktyczne zajęcie pasa drogowego?Ratio decidendi
Odpowiedzialność administracyjna za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia obciąża podmiot, który faktycznie zajął pas drogowy. Jednakże ustalenie tego podmiotu wymaga analizy wszystkich okoliczności sprawy, w tym oceny stosunków cywilnoprawnych łączących strony, a nie tylko bezpośredniego fizycznego ustawienia obiektu. Umowa cywilnoprawna może determinować faktyczne zajęcie pasa drogowego i wpływać na ustalenie podmiotu odpowiedzialnego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła nałożenia kary pieniężnej na L.Z. za zajęcie pasa drogowego kontenerem na gruz bez zezwolenia. Organ pierwszej instancji nałożył karę, uznając L.Z. za podmiot faktycznie zajmujący pas drogowy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na potrzebę ustalenia faktycznego zajęcia pasa drogowego. L.Z. wniósł skargę do WSA, argumentując, że udostępnił kontener na podstawie umowy cywilnej, a faktycznym dysponentem był najemca, co zwalnia go z odpowiedzialności. WSA uchylił decyzję SKO i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta, wskazując na błędy w ustaleniu stanu faktycznego i strony postępowania.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta, zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Asesor WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi L.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego L.Z. kwotę 207 (dwieście siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
1. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] orzekł o nałożeniu na L.Z. - prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "Z" L.Z., kary pieniężnej w wysokości 211,20 zł za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi w [...] na wysokości budynku nr 4 -10, wyliczoną w sposób wskazany w decyzji.
W podstawie prawnej tej decyzji wskazano art. 19 ust. 5, art. 20 ust. 8, art. 40 ust. 12 pkt 1, art. 40 ust. 3 i ust. 13, art. 40a ust. 1, art. 40d ustawy z dnia 21 marca 1985 o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. 2016 r. poz. 1440 ze zm.; dalej u.d.p.), uchwałę Rady Miasta z dnia 27 maja 2015 r. nr XII/101/2015 w sprawie wysokości stawek opłat za zajęcie pasa drogowego (Dz. Urz. Woj. z 2015 poz. 1013) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej k.p.a.).
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w wyniku czynności sprawdzających w dniu [...] września 2016 r. kontener na gruz zlokalizowany w pasie drogowym w [...] zajmuje pas drogowy bez zezwolenia zarządcy drogi. W związku z tym wykonano dokumentację fotograficzną oraz dokonano pomiaru zajęcia pasa drogowego (1,27 m x 2,08 m = 2,64 m2). Z przeprowadzonych czynności spisano protokół.
W dniu [...] września 2016 r. organ wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie Czynności sprawdzające dokonane w dniu [...] września 2016r. potwierdziły dalsze zajmowanie pasa drogowego. Pismem z dnia [...] października 2016r. zawiadomiono stronę o zakończeniu postępowania dowodowego oraz poinformowano o przysługującym jej prawie do wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłaszania żądań zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. Pismo strona odebrała w dniu 24 października 2016 r. Zdaniem organu zajęcie pasa drogowego przez przedsiębiorcę było bezsprzeczne i nastąpiło bez zezwolenia zarządcy drogi - Prezydenta Miasta. Organ wskazał, że podjął wszelkie czynności w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy i w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Strona miała zapewniony czynny udział w każdym stadium postępowania oraz wypowiadania się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszania żądań.
2. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł L.Z., który zarzucił decyzji naruszenie:
- art. 40 ust. 12 pkt 1 u.d.p. poprzez błędne wskazanie podmiotu zobowiązanego do uiszczenia przedmiotowej opłaty za zajęcie pasa drogowego;
- art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez niedopełnienie należytej staranności, niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy;
- art. 28 w zw. z art. 104 § 1, art. 107 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez błędne oznaczenie strony postępowania i skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną postępowania. Mając na uwadze przedstawione zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania względem odwołującego, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazał, że organ przerzucił na odwołującego się obowiązek udowodnienia, że nie jest on podmiotem, który zajął pas drogowy bez wymaganego zezwolenia. Skarżący argumentował, że przedsiębiorca udostępniający swoje kontenery nie decyduje o ich ustawieniu w konkretnym miejscu. To zamawiający wskazuje, gdzie taki kontener ma stać. W celach dowodowych organ powinien wezwać odwołującego się do wskazania najmującego czy też użytkownika kontenera, ewentualnego przedstawienia umowy, a w przypadku jej braku - przesłuchać strony umowy w tym zakresie, a także ewentualnie kierowcę.
Ponieważ faktycznym dysponentem kontenera jest inwestor (zamawiający) to przedsiębiorca nie może ponosić odpowiedzialności za zajęcie pasa drogowego. Skarżący podkreślił, że to zamawiający dysponuje wynajętym kontenerem i faktycznie z niego korzysta, a w konsekwencji decyduje o jego posadowieniu w konkretnym miejscu.
Do odwołania skarżący załączył umowę z dnia [...] września 2016 r. zawartą z E.C. zamieszkałą przy ul. [...], której przedmiotem był najem kontenera i wywóz odpadów.
3. Decyzją z dnia [...] lutego 2017r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję całości oraz przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 40 ust.1 u.d.p. zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg, wymaga zezwolenia zarządcy drogi, wydanego w drodze decyzji administracyjnej - zezwolenie nie jest wymagane w przypadku zawarcia umowy, o której mowa w art. 22 ust.2, 2a lub 2c. Następnie przytoczył literalnie treść art. 40 ust. 2 u.d.p. oraz art. 40 ust. 3 u.d.p. i wskazał, że opłatę za zajęcie pasa drogowego w celu, o którym mowa w ust. 2 pkt 1 i 4, ustala się jako iloczyn liczby metrów kwadratowych zajętej powierzchni pasa drogowego, stawki opłaty za zajęcie 1 m2 pasa drogowego i liczby dni zajmowania pasa drogowego, przy czym zajęcie pasa drogowego przez okres krótszy niż 24 godziny jest traktowane jak zajęcie pasa drogowego przez 1 dzień.
Wskazał, że organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, w drodze uchwały, ustala dla dróg, których zarządcą jest jednostka samorządu terytorialnego, wysokość stawek opłaty za zajęcie 1 m2 pasa drogowego, z tym że stawki opłaty, o których mowa w ust. 4 i 6, nie mogą przekroczyć 10 zł za jeden dzień zajmowania pasa drogowego, a stawka opłaty, o której mowa w ust. 5, nie może przekroczyć 200 zł (art. 40 ust. 8 u.d.p.). Dalej podał, że zgodnie z art. 40 ust. 12 pkt 1 u.d.p. za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi lub bez zawarcia umowy, o której mowa w art. 22 ust. 2, 2a lub 2c, zarządca drogi wymierza, w drodze decyzji administracyjnej, karę pieniężną w wysokości 10-krotności opłaty ustalanej zgodnie z ust. 4-6.
W ocenie Kolegium ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że pas drogowy przy ulicy [...] ulicy został zajęty bez zezwolenia poprzez ustawienie na nim kontenera na gruz firmy "Z" L.Z.. Okres zajęcia został udokumentowany. Powyższe potwierdzają sporządzone w tych dniach fotografie oraz protokół sporządzony na okoliczność przeprowadzenia pomiarów kontenera. Powierzchnia zajmowana przez kontener wynosiła 2, 64 m2.
Organ uznał, że podmiotem odpowiedzialnym za zajęcie pasa drogowego w świetle art. 40 ust. 12 u.d.p. będzie podmiot, który faktycznie dokonał zajęcia pasa drogowego bez legitymowania się właściwym zezwoleniem. Tak więc, dla wymierzenia kary pieniężnej istotne jest to, kto dokonał faktycznego zajęcia pasa drogowego na cele niezwiązane z ruchem drogowym, bez uzyskania zezwolenia, o którym mowa w art. 40 ust. 1 i 2 u.d.p. Wskazał, że przewidziana art. 40 ust. 12 u.d.p decyzja w przedmiocie kary pieniężnej jest decyzją związaną, co oznacza, że w każdym przypadku ziszczenia się braku przesłanki zezwolenia zarządcy drogi na zajęcie pasa drogowego, wymierzana jest kara pieniężna. Odnosząc się do załączonej do odwołania umowy najmu kontenera i odbioru odpadów Kolegium stwierdziło, że przepis art. 40 ust. 12 u.d.p., na podstawie którego nakładana jest kara pieniężną za zajęcie bez zezwolenia pasa drogowego, ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Tego charakteru nie może zmienić umowa jaką skarżący zawarł ze określonymi podmiotami. Przyjmuje się bowiem, że kwestii legitymacji do bycia stroną w postępowaniu o nałożenie sankcji o charakterze publicznoprawnym, wynikającej z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, nie jest władna zmienić umowa.
Zdaniem Kolegium ustalenia poczynione przez organ I instancji prowadzą do wniosku, że podmiotem, którym faktycznie zajął pas drogowy był skarżący, gdyż to on dokonał faktycznego zajęcia pasa drogowego ustawiając na nim kontener. Podkreślił, że skarżący został w sposób skuteczny zawiadomiony zarówno o wszczęciu, jak i zakończeniu postępowania, jednakże nie skorzystał z przysługujących mu praw, w tym prawa do zgłoszenia dowodów mogących mieć znaczenie w sprawie.
4. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. złożył L.Z. zarzucając naruszenie:
- art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez niedopełnienie należytej staranności, niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, niezbadanie w sposób wyczerpujący okoliczności istotnych dla prowadzonej sprawy;
- art. 78 w zw. z art. 77 § 1 i art. 75 k.p.a., poprzez odmowę uwzględnienia jako dowodu, umowy jaka wiąże skarżącego z podmiotem, któremu udostępniono w ramach umowy cywilnej sporny kontener;
- art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego, prowadzącego do błędnych ustaleń faktycznych;
- art. 28 w zw. z art. 104 § 1 , art. 107 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez błędne oznaczenie strony postępowania i skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną postępowania;
- art. 40 ust. 12 pkt 1 u.d.p. poprzez błędną jego wykładnie i nieprawidłowe zastosowanie, prowadzące do niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym wskazania podmiotu zobowiązanego do uiszczenia przedmiotowej opłaty za zajęcie pasa drogowego. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz umorzenie postępowania administracyjnego prowadzonego wobec skarżącego w niniejszej sprawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej celem ponownego ustalenia stanu faktycznego oraz o zasadzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że analiza art. 40 ust. 12 pkt. 1 w zw. z ust. 2 pkt. 3 u.d.p. prowadzi do wniosku, że ustawodawca regulując wyrażoną w tych przepisach odpowiedzialność administracyjną nie wyszczególnił żadnych cech, którymi winien charakteryzować się podmiot ponoszący odpowiedzialność administracyjną z zajęcia pasa drogowego, bez zezwolenia zarządcy drogi.
Zdaniem skarżącego organ sprowadza określenie "faktycznego zajęcia pasa drogowego" do wskazania osoby, która gdzieś coś postawiła, abstrahując od samego celu tej czynności. Rozumowanie organu powinno go doprowadzić do wniosku, że w istocie, zobowiązanym był kierowca zatrudniony przez skarżącego, bowiem w istocie, faktycznie to on dokonał posadowienia kontenera. Jest to rozumowanie błędne. Tymczasem odpowiedzialność za zajęcie pasa drogowego wiąże się również z elementem czasu. Chodzi więc o faktyczne zajmowanie pasa drogowego w określonym przedziale czasu.
W ocenie skarżącego wraz z momentem zawarcia umowy przez skarżącego z osobą trzecią, to ona staje się faktycznym dysponentem kontenera. To ona decyduje kiedy kontener ma być dostarczony i gdzie go ustawić. Ma faktyczną możliwość przestawić go w inne miejsce, na co przedsiębiorca (skarżący) nie ma żadnego wpływu i nie może ponosić odpowiedzialności.
Skarżący podkreślił, iż na podstawie cywilnej umowy udostępnił swój kontener i został on ustawiony zgodnie z wolą osoby, która nabyła na jej podstawie prawo do dysponowania kontenerem i która z tego kontenera w spornym okresie korzystała. Przy czym kontrahent nie zgłaszał w niniejszej sprawie uwag, jakoby kontener został ustawiony niezgodnie z jej wolą. Podniósł, że zajęcie pasa drogowego nie jest też czynnością jednorazową, lecz - co potwierdzają przepisy u.d.p. - jest procesem rozciągniętym w czasie. Skarżący w tym okresie nie miał żadnej władzy faktycznej nad tym kontenerem. Nie decydował o jego posadowieniu w danym miejscu. Nie miał również wpływu na to czy zostanie on przeniesiony w inne, niż pierwotnie wskazane miejsce. Stąd nie można go zatem uznać za "faktycznie zajmującego pas drogowy". Ponadto skarżący wskazał, iż twierdzenie organu odwoławczego, że przedłożona umowa pozostaje bez znaczenia jest nieuzasadnione. Umowa (pisemna czy ustna) jest jedynym dowodem jaki skarżący może wskazywać, z którego wynika, że we wskazanym okresie nie dysponował on faktycznie spornym kontenerem. Jest to umowa ważna w świetle przepisów prawa i w świetle art. 75 § 1 k.p.a. może stanowić dowód w postępowaniu administracyjnym. Organ powinien zatem ten dowód ocenić, w tym także zbadać wpływ jej postanowień na okoliczności faktyczne sprawy.
W związku z powyższym skarżący uznał, że organy uchybiły podstawowym zasadom postępowania dowodowego, nie uwzględniając istotnych dla sprawy okoliczności. W konsekwencji nie ustaliły w sposób prawidłowy kto ponosi odpowiedzialność administracyjną za zajęcie pasa drogowego, a w konsekwencji błędnie i niezgodnie z rzeczywistością wskazały skarżącego jako zobowiązanego, co powoduje, że decyzja organu I instancji jest obarczona kwalifikowaną wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., co powoduje jej nieważność z mocy prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
5. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718; dalej p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to w konsekwencji, iż sąd może uwzględnić skargę z przyczyn innych niż podniesione w jej zarzutach.
6. Pierwszą kwestią, która nasuwa się w trakcie kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest to, że uzasadnienie decyzji nie odpowiada treści rozstrzygnięcia. Cała bowiem argumentacja nakierowana jest na utrzymanie w mocy stanowiska organu pierwszej instancji i wykazania zasadności wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej. W uzasadnieniu nie ma w ogóle mowy o powodach czy też przesłankach wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej i wskazań dla organu pierwszej instancji. Co więcej w decyzji nie powołano nawet art. 138 § 2 k.p.a.
Porównanie treści decyzji wydanej w niniejszej sprawie przez Kolegium z innymi decyzjami kontrolowanymi przez tutejszy sąd w podobnych sprawach z udziałem tego samego skarżącego (np. sprawą II SA/GO 317/16 dotyczącej decyzji SKO z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...]) wskazuje, że uzasadnienie decyzji SKO odpowiada "wersji" decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji wymierzającej karę pieniężną.
Wskazane, istotne uchybienia procesowe, w szczególności zaś jaskrawe naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.a. są już wystarczająca podstawą do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji SKO na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
7. Mając na względzie cele i zakres kontroli sądowej, określone w przepisach powołanych na wstępie rozważań oraz art. 135 p.p.s.a. sąd odniósł się jednak do meritum sporu. Głównym przedmiotem sporu pozostaje odpowiedzialność administracyjnoprawna zajmującego pas drogowy. Zgodnie z art. 40 ust. 1, 2, 12 pkt 1 u.d.p. za zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg bez zezwolenia zarządcy drogi - zarządca drogi wymierza, w drodze decyzji administracyjnej, karę pieniężną w wysokości 10-krotności opłaty ustalanej zgodnie z ust. 4-6.
Warunkiem koniecznym wymierzenia kary pieniężnej jest ustalenie, że w pasie drogowym zostało umieszczone określone urządzenie czy obiekt (m. in. kontener do wywozu śmieci) i nastąpiło to bez zezwolenia zarządcy drogi. Pas drogowy stanowi wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą (art. 4 pkt 1 u.d.i.p.). Odpowiedzialność administracyjna za nieuprawnione zajęcie pasa drogowego ma charakter obiektywny. Jest niezależna od winy sprawcy, albowiem ustawową przesłankę nałożenia kary pieniężnej stanowi faktyczne zajęcie pasa drogowego, zaś okolicznościami uwalniającymi od tej odpowiedzialności są: dysponowanie przez sprawcę stosownym zezwoleniem zarządcy drogi na zajęcie pasa drogowego lub wykazanie, że zajęcie pasa drogowego w konkretnym przypadku nie wymagało takiego zezwolenia. 8. Co najistotniejsze dla rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności konkretnego podmiotu odpowiedzialność administracyjna za zajęcie pasa drogowego powinna obciążać podmiot, który faktycznie zajął pas drogowy bez zezwolenia, ponieważ do wymierzenia kary pieniężnej istotne jest kto dokonał faktycznego zajęcia pasa drogowego na cele niezwiązane z ruchem drogowym, bez uzyskania zezwolenia, o którym mowa w art. 40 ust. 1 i 2 u.d.p. (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 października 2008 r., III SA/Łd 272/08, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 maja 2010 r., II SA/Gl 57/10, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 21 lipca 2011 r., III SA/Wr 227/11 wyrok WSA w Olsztynie z dnia 8 marca 2012 r., II SA/Ol 1049/11; por. także R. Strachowska, Ustawa o drogach publicznych. Komentarz, Warszawa 2012, teza do art. 40).
Zgodzić się należy z poglądem, że warunków tej odpowiedzialności nie zmienia i nie ogranicza umowa. Czym innym jest jednak to, czego umowa nie może zmienić jako, że obowiązek uiszczania opłat za zajęcie pasa drogowego ma charakter publicznoprawny (ius cogens), a czym innym to, że umowa (najczęściej tak jest) determinuje lub wyznacza stan faktyczny podlegający kwalifikacji prawnej. Organ drugiej instancji tej różnicy zupełnie nie dostrzega.
Jak wyżej już podkreślono obowiązek ponoszenia opłaty za zajecie pasa drogowego jest konsekwencją faktycznego zajęcia pasa, a więc stanu faktycznego w danej sprawie. Dlatego nie można generalnie przyjmować, że w każdym przypadku właściciel obiektu lub urządzenia (np. kontenera) jest zajmującym pas drogowy. Rozstrzygnięcie kwestii podmiotowej i przedmiotowej (czasowej) odpowiedzialności za zajęcie pasa drogowego wymaga zatem analizy wszystkich okoliczności danej sprawy, w tym również oceny stosunku prawnego łączącego właściciela obiektu lub urządzenia z podmiotem, w którego posiadaniu rzecz ta się znajduje. Zadaniem organu jest więc ustalenie, kto rzeczywiście dokonał zajęcia pasa drogowego bez zezwolenia (por. np. wyrok NSA z dnia 26 marca 2009 r., II GSK 832/08, por także wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 czerwca 2014 r., III SA/Łd 328/14, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 stycznia 2014 r., III SA/Po 952/13, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 stycznia 2015 r., II SA/Sz 993/14).
Stąd też przyjęte przez organ odwoławczy zawężające rozumienie zwrotu "osoba faktycznie zajmująca pas drogowy" sprowadzające się do podmiotu bezpośrednio dokonującego tą czynność, abstrahujące całkowicie od stosunków cywilnoprawnych łączących podmioty, nastąpiło z naruszenie art. 40 ust. 12 pkt 1 u.d.p.
Dodać należy, że faktyczne zajmowanie pasa drogowego może być konsekwencją zdarzeń faktycznych, zdarzeń prawnych lub czynności prawnych, które podlegają wyjaśnieniu, udowodnieniu i ocenie na ogólnych, a zatem inkwizycyjnych zasadach (art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a.). Przepisy ustawy o drogach publicznych nie przewidują tu bowiem innego rozłożenia ciężaru dowodzenia. Ocena ta wymaga odzwierciedlenia w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). 9. Mając powyższe na uwadze nalży uznać, że organ odwoławczy oraz organ pierwszej instancji dopuściły się naruszenia przepisów art. 7 , art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a., a w konsekwencji również art. 107 § 3 k.p.a. oraz błędnej wykładni art. 40 ust. 12 pkt 1 u.d.p. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta (pkt I wyroku).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zastosują się do oceny i wskazań wynikających z powyższych rozważań. W pierwszej kolejności poczynią więc stosowne ustalenia co do prawidłowego ustalenia strony postępowania, biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy, w tym powołaną przez skarżącego umowę najmu, tak aby doprowadzić do bezspornego ustalenia, czy skarżący faktycznie dokonał zajęcia pasa drogowego i w konsekwencji jest podmiotem, na który można nałożyć karę pieniężną za samowolne zajęcie pasa drogowego, czy też jest nim innym podmiot.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania (pkt II wyroku) znajduje uzasadnienie w treści art. 200, 205 § 2 i 209 p.p.s.a.
Na wysokość zasądzonej na rzecz strony skarżącej z tego tytułu kwoty 387 zł złożyły się:
- wpis sądowy od skargi wynoszący 100 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. nr 221 poz. 2193),
- uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł,
- zwrot kosztów zastępstwa procesowego strony przez pełnomocnika wynoszących 90 zł, zgodnie z § 2 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło