II SA/Go 469/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Protokolant referent stażysta Krzysztof Frączek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi G.R. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi P.A. od Skarbu Państwa -Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] Prezydent Miasta na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.Dz. U. 2016.718, zwanej dalej u.e.l.) orzekł o wymeldowaniu G.R. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...]. Organ I instancji ustalił, że przedmiotowe mieszkanie należy do zasobów miasta. Najemcą lokalu był G.R., z którym umowa najmu została wypowiedziana ze skutkiem na dzień [...] października 2014 r. Powodem wypowiedzenia umowy najmu były zaległości w zapłacie czynszu, którego najemca nie regulował od października 2012 r. G.R. zameldowany jest na pobyt stały w lokalu od [...] sierpnia 2004r. Nie jest nigdzie zameldowany na pobyt czasowy. W czerwcu 2014 r. G.R. dopuścił się zniszczenia lokalu i przywłaszczenia mienia, za który to czyn został ukarany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego. Z licznych oględzin lokalu przeprowadzanych przez pracowników administracji wynikało, że pomimo wezwań do naprawienia szkody G.R. nie przywrócił lokalu do stanu poprzedniego. Lokal pozostawał zdewastowany, w środku panował bałagan. W lipcu 2015 r. otwarty, opuszczony i zniszczony lokal został przejęty przez Administrację Budynków Mieszkalnych Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. W toku postępowania przesłuchano w charakterze świadków A.I. – pracownika ABM Nr [...] oraz M.K. – siostrę G.R., która zeznała, że ma rzadki kontakt z bratem, była u niego około pół roku temu, ale nie wchodziła wtedy do lokalu. Przyznała, że brat zaniedbał i zadłużył przedmiotowy lokal. Ponadto oświadczyła, że nie wie, czy jej brat przed osadzeniem w zakładzie karnym mieszkał w przedmiotowym lokalu. W dniu 19 listopada 2015r. wpłynęło do Urzędu Miasta stanowisko G.R. w sprawie jego wymeldowania. Poinformował, iż w dniu [...] marca 2015 r. został zatrzymany i osadzony w Zakładzie Karnym na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, później przeniesiony do Aresztu Śledczego w związku ze sprawą przywłaszczenia mienia dwóch sztuk okien, przenośnej kuchenki węglowej, zlewozmywaka dwukomorowego oraz kranu z ruchomą wylewką. Poinformował, że do czasu umieszczenia go w zakładzie karnym przebywał w lokalu mieszkalnym przy ul. [...], a wartościowe rzeczy przechowywał u siostry. Organ wyjaśnił, że w myśl art. 24 ust.1 u.e.l. ustawy o ewidencji ludności, na osobach przebywających na terenie Polski ciąży obowiązek meldunkowy. Obowiązek ten polega na zameldowaniu w miejscu pobytu stałego lub czasowego (art. 24 ust. 2 pkt 1 u.e.l.) i wymeldowaniu z tego miejsca, po jego opuszczeniu (art. 24 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 33 ust.1 u.e.l.). Zameldowanie, stosownie do art. 28 ust. 4 u.e.l., służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Miejscem pobytu stałego, zgodnie z definicją zawartą w art. 25 ust. 1 u.e.l. jest oznaczony adres, pod którym osoba zamieszkała z zamiarem stałego przebywania. Obowiązek wymeldowania stosownie do art. 33 ust.1 u.e.l. winien być wykonany osobiście lub przez pełnomocnika (art.24 ust.4 u.e.l.), gdy osoba opuszcza miejsce pobytu stałego. W przypadku braku realizacji tego obowiązku, organ gminy w oparciu o art. 35 u.e.l., wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela decyzję o wymeldowaniu, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego. W konkretnym przypadku prowadzono postępowanie z urzędu, bowiem lokal należy do zasobów mieszkaniowych miasta. W ramach postępowania administracyjnego organ ustala, czy osoba rzeczywiście nie przebywa w miejscu zameldowania stałego i czy w wyniku tego zdarzenia powstał obowiązek wymeldowania. Obowiązek taki powstaje w przypadku, gdy w wyniku opuszczenia lokalu następuje zmiana pobytu stałego. Stan taki występuje zawsze, gdy osoba przeprowadza się do innego lokalu, jak również w sytuacji, gdy na trwałe opuszcza lokal, w którym jest zameldowana. W takim przypadku miejsce zameldowania przestaje być miejscem stałego pobytu. Organ I instancji podkreślił, że dla oceny istotne jest czy osoba zamierza powrócić do lokalu po okresie faktycznej nieobecności i czy powrót taki jest w ogóle możliwy. Organ I instancji oceniając dobrowolność opuszczenia spornego przez G.R. wskazał, że nastąpiło ono w związku z zatrzymaniem i osadzeniem w zakładzie karnym, co było konsekwencją popełnionego przez niego przestępstwa. Opuścił on więc sporny lokal w wyniku własnych bezprawnych działań, a nie działań osób trzecich. Ponadto G.R. nie uiszczał czynszu, nie podejmował również żadnych działań w kierunku zachowania porządku w lokalu, a wręcz poprzez brak działania doprowadził do dewastacji lokalu. Organ podkreślił, że aktualnie nie jest możliwy powrót G.R. do lokalu w związku ze skutecznym rozwiązaniem umowy najmu lokalu i jego przejęciem przez Administrację. W konsekwencji organ przyjął, że G.R. opuścił lokal przy ulicy [...] na stałe i w rezultacie nie ma już miejsca stałego pobytu pod tym adresem. G.R. w ustawowo przewidzianym terminie wniósł odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że nie opuścił mieszkania dobrowolnie. Zadeklarował również chęć powrotu oraz spłatę zadłużenia spornego lokalu mieszkalnego po odbyciu kary pozbawienia wolności. Wojewoda decyzją z dnia [...] marca 2016r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że wydając rozstrzygnięcie w kwestii wymeldowania organ ma obowiązek stwierdzić, czy dana osoba pod wskazanym adresem zamieszkuje z zamiarem stałego pobytu. Celem postępowania o zameldowanie lub wymeldowanie jest odzwierciedlenie faktu przebywania (stałego lub czasowego) osoby w oznaczonym miejscu, czyli zapewnienie zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a wpisem figurującym w ewidencji ludności. Analizując zebrany materiał dowodowy z punktu widzenia zaistnienia przesłanek do wymeldowania G.R. organ wywiódł, że opuszczenie przez niego miejsca zameldowania na pobyt stały nosi cechy dobrowolności i trwałości w rozumieniu przepisów u.e.l. Z akt sprawy wynika, że G.R. opuścił lokal mieszkalny przy ul. [...], gdyż od [...] marca 2015 r. obywa karę pozbawienia wolności i aktualnie przebywa w Zakładzie Karnym. W związku z powyższym G.R. poprzez swoje zamierzone i dobrowolne działania doprowadził do opuszczenia lokalu mieszkalnego. Odnosząc się do oświadczenia G.R. o zamiarze powrotu – po odbyciu kary pozbawienia wolności – do przedmiotowego lokalu, organ odwoławczy wyjaśnił, że organy ewidencyjne nie mogą czynić ustaleń w kwestii przebywania strony postępowania pod danym adresem na pobyt stały wyłącznie na podstawie deklaracji tej strony o woli takiego przebywania. Deklaracja taka musi znaleźć odzwierciedlenie w obiektywnych faktach, tj. w faktycznym przebywaniu strony pod danym adresem, przez co należy rozumieć skoncentrowanie w tym miejscu osobistych i majątkowych interesów strony. G.R. od czasu rozpoczęcia odbywania kary, tj. od roku 2015 nie wykazywał zainteresowania spornym lokalem, tj. w szczególności nie wnosił opłat związanych z jego utrzymaniem, co doprowadziło do wypowiedzenia umowy najmu. Pomimo utraty tytułu prawnego do lokalu G.R. nie podjął żadnych kroków do odzyskania utraconego tytułu prawnego oraz spłaty zadłużenia. Organ wskazał, że przesłanką wymeldowania danej osoby z pobytu stałego jest opuszczenie przez tę osobę dotychczasowego miejsca pobytu z zamiarem nieprzebywania w tym miejscu. Co do zasady opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej jednakże nie zawsze jest to konieczne. W pewnych przypadkach wola osoby zameldowanej nie ma znaczenia jak np. w przypadku skazania tej osoby na karę pozbawienia wolności i wykonanie wobec niej tego orzeczenia. Wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje podlegający wykonaniu wyrok sądu. Kolejna przesłanka, która musi być spełniona, by możliwe było wymeldowanie danej osoby z pobytu stałego jest ustalenie, że osoba ta opuszcza miejsce zameldowania z zamiarem nieprzebywania w tym miejscu. W przedmiotowej sprawie aresztowanie było konsekwencją czynów popełnionych przez G.R., a utrata tytułu prawnego do lokalu następstwem użytkowania lokalu niezgodnie z warunkami umowy najmu, a zatem w ocenie organu nie można zgodzić się z odwołującym w kwestii zamiaru powrotu, gdyż jego wcześniejsze działania, co więcej zamierzone i dobrowolne, doprowadziły w konsekwencji do utraty tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu. Brak podejmowania przez tak długi okres czasu faktycznych działań zmierzających do ponownego zamieszkania i odzyskania tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu jednoznacznie świadczą o zerwaniu więzi z tym miejscem i jego dobrowolnym opuszczeniu. Wnosząc skargę G.R. zarzucił organowi wydanie decyzji z naruszeniem art. 15 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 u.e.l. poprzez przyjęcie, że adres [...] nie jest miejscem jego stałego pobytu, twierdząc, że mieszkanie opuścił dobrowolnie. Skarżący oświadczył, że ma zamiar powrócić do lokalu po odbyciu kary pozbawienia wolności, gdyż nie dysponuje innym mieszkaniem. W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania organu I instancji. Na rozprawie, która odbyła się w dniu 12 stycznia 2017 r. pełnomocnik strony podkreślił brak przesłanki trwałości opuszczenia lokalu przez skarżącego oraz wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały uiszczone. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( t.j. Dz.U. 2016. 1066 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2016. 718 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia była decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta w przedmiocie wymeldowania skarżącego z lokalu mieszkalnego przy ul. [...]. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowił przepis art. 35 u.e.l. zgodnie z którym organ gminy, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Jeżeli zatem dana osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, decyzję w tej sprawie musi podjąć właściwy organ gminy. Zasadnicze znaczenie ma ustalenie przez organ, że osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że z przez "opuszczenie miejsca pobytu" należy rozumieć takie opuszczenie, które ma charakter trwały i jest dobrowolne. Konieczność wystąpienia dobrowolności opuszczenia lokalu pojmowanej jako wyraz woli osoby, która lokal opuściła winna być badana i oceniana w sytuacji, gdy istnieje wątpliwość czy dana osoba opuściła lokal samodzielnie, czy też na skutek bezprawnych działań innych podmiotów. Ocena, czy dobrowolność owa wystąpiła, pozbawiona jest natomiast uzasadnienia jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych osób, lecz wskutek własnych bezprawnych działań została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez jej działania aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności. W przypadku zatem zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06; z dnia 18 września 2009 r., sygn. akt II OSK 1396/08; z dnia 15 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2143/10; z dnia 19 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1976/11; z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2407/11; z dnia 29 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 394/13, orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok z 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1236/13, Lex nr 1596020). Okoliczność zatem, że skarżący nie opuścił dobrowolnie swojego miejsca pobytu, nie stanowiła przeszkody do wydania decyzji o jego wymeldowaniu, gdyż odbywanie kary pozbawienia wolności wiąże się z opuszczeniem miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. W ocenie Sądu zasadne było również stanowisko organów w zakresie uznania zaistnienia przesłanki trwałości opuszczenia lokalu przez skarżącego. Ocena czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały nie może być oparta na dosłownym rozumieniu trwałości jako stanu, który nie ulegnie zmianie i być pojmowana jedynie jako opuszczenie lokalu "na zawsze". Także opuszczenie lokalu na pewien okres może być traktowane za trwałe, jeżeli osoba która lokal opuściła nie ma realnych możliwości na powrót do lokalu. Skarżący odbywa karę pozbawienia wolności od [...] marca 2015 r. i wprawdzie deklaruje zamiar powrotu do przedmiotowego lokalu po jej zakończeniu, jednak zamiar ten ma w ocenie Sądu charakter jedynie werbalny. Nie jest możliwa jego realizacja w sytuacji, w której skarżący nie legitymuje się tytułem prawnym do przedmiotowego lokalu. Bezspornie bowiem ustalono, że umowa najmu uległa rozwiązaniu z końcem października 2014 r., a skuteczność tego rozwiązania dotychczas nie została przez skarżącego zakwestionowana. Ponadto należy zauważyć, iż skarżący opuścił lokal pozostawiając go w stanie kompletnego zdewastowania, a skazany został na karę pozbawienia wolności za przestępstwo polegające na przywłaszczeniu wymontowanych z przedmiotowego lokalu dwóch okien, kuchenki węglowej, zlewozmywaka i kranu. Takie działania skarżącego jednoznacznie wskazują, iż nie wiązał on z przedmiotowym lokalu zamiaru stałego pobytu. Skarżący nie podjął bowiem żadnych działań zmierzających do doprowadzenia lokalu do stanu technicznego umożliwiającego zamieszkiwanie w nim, ani też choćby częściowo nie uiszczał opłat związanych z utrzymaniem lokalu. Pomimo zatem deklarowanej przez skarżącego chęci powrotu do przedmiotowego lokalu, powrót ten w realiach rozpatrywanej sprawy nie jest możliwy. Utrzymanie zameldowania skarżącego sprawiałoby, że w ewidencji ludności istniałby wpis niezgodny ze stanem faktycznym, a skoro skarżący nie ma realnych możliwości na powrót do lokalu, odmowa wymeldowania prowadziłaby do trwałej fikcji meldunkowej. Z powyższych względów w ustalonym prawidłowo stanie faktycznym Sąd uznał, że organy zasadnie zastosowały przepis art. 35 u.e.l., co skutkowało oddaleniem skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. przyznano pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej, którego wysokość ustalono na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1801).