II SA/Go 51/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sąd. Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości oddala skargę. 1. Decyzją z dnia [...] listopada 2024 r., nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] września 2024 r., nr [...], o odmowie przyznania skarżącemu S. L., jako następcy prawnemu jego ojca B. L., odszkodowania za bezprawne przejęcie na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego należącego do dziadka skarżącego A. L. nr [...] o pow. 9,10 ha położonego w miejscowości [...], gmina [...]. 2. Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: 2.1. Zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 1950 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wdrożyło postępowanie w sprawie wymiany gruntów na obszarze gromady (wsi) [...] na podstawie przepisów art. 1 ust. 2 (lub 3) dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów (Dz.U. R.P. Nr 48, poz. 367) w związku z powstaniem na tym terenie Państwowego Gospodarstwa Rolnego oraz Spółdzielni Produkcyjnej. W związku z tym m.in. gospodarstwo rolne nr [...] (oznaczone wówczas działkami nr [...] o łącznej powierzchni 9,10 ha, należące do A. L. poprzednika prawnego skarżącego w niniejszej sprawie S. L., zostało faktycznie włączone do nowoutworzonego PGR (w którym A.L. podjął pracę zamieszkując w budynku mieszkalnym tego gospodarstwa, jako jego najemca). Kwestie prawne zaczęto regulować dopiero pod koniec lat 50. Orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1958 r. nr [...], wydanym na podstawie przepisu art. 15 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uregulowaniu i uwłaszczeniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 18, poz. 107), stwierdzono przejście z mocy prawa na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego nr [...] o pow. 9,10 ha, położonego we wsi [...], gm. [...], pow. [...]. W związku z wniesionym przez A. L. odwołaniem od tego orzeczenia, po jego rozpatrzeniu, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 1958 r. nr [...] w jej punkcie 1 postanowiło "umorzyć dotychczasowe postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie". W punkcie 2 "zwróciło akta formalno-prawne przedmiotowej nieruchomości do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] celem załatwienia niezbędnych formalności związanych z przejęciem z mocy prawa w/w nieruchomości na własność Państwa w trybie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17, poz. 71)". Pismem z dnia [...] października 1958 r., nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] powiadomiło Sąd Powiatowy w [...], że gospodarstwo A. L. zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] września 1958 r., nr [...] wnosząc o uwidocznienie powyższych zmian w księdze wieczystej nr [...]. Wniosek ten został uwzględniony i w miejsce dotychczasowego właściciela tj. A.L. wpisano Skarb Państwa (por. postanowienie Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] stycznia 1959 r. w sprawie KW [...]). 2.2. Z akt sprawy i ustaleń organów wynika, że postępowanie, o którym była mowa w pkt 2 decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. nie zostało wszczęte. Brak jest również dokumentów, z których wynika, by A.L. podejmował jakiekolwiek środki prawne dotyczące odzyskania własności przedmiotowego gospodarstwa lub uregulowania jego stanu prawnego na odpowiadający rzeczywistemu. Dopiero w latach 90 tych XX wieku jego syn B.L. (w niektórych pismach występuje z nim wspólnie również K.L. oraz ich pełnomocnik – adwokat I.M.) zwracał się do różnych organów przedstawiając sytuację oraz składając wnioski o przyznanie odszkodowania za wywłaszczone gospodarstwo A.L. (pierwsze pismo pochodzi z dnia [...] listopada 1991 r., pismo konkretyzujące wniosek z dnia [...] lipca 1992 r.), a także o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej [...]z dnia [...] września 1958 r. (pismo z dnia [...] stycznia 1992 r.). Z dokumentów (pism) pochodzących od organów z tego okresu wynika, że organy wzajemnie przekazywały sobie te wnioski i poszukiwały dokumentów dotyczących wywłaszczenia nieruchomości, jednakże żaden z tych wniosków nie został merytorycznie załatwiony. Jeśli chodzi o odszkodowanie to organy - Kierownik Urzędu Rejonowego w [...], a następnie Starosta [...] w pismach skierowanych do wnioskującej strony wskazywali jedynie na to, że postępowanie wywłaszczeniowe wynikające z decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1958 r. zostało umorzone, a kolejnego nie wszczęto wobec czego wnioskującym pozostaje droga przed sądem powszechnym (w szczególności pisma z dnia [...] sierpnia 1992 r. i [...] czerwca 1994 r.). Z dokumentów z pochodzących z roku 2002 r., sygnowanych przez Wojewodę [...] i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wynika, że również postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] września 1958 r. nie zostało w ogóle wszczęte (w piśmie z dnia [...] grudnia 2002 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podaje, że B.L. cofnął wniosek). 3. Niniejsze postępowanie, w którym wydano zaskarżone i będące przedmiotem tej kontroli sądowej decyzje zostało zainicjowane pismem B.L. z dnia [...] października 2007 r. skierowanym do Starosty [...], który powołując się na następstwo prawne po A.L. - wniósł o "kontynuowanie i zakończenie postępowania wywłaszczeniowego toczącego pod sygnaturą akt [...], a dotyczącego przejęcia w całości gospodarstwa rolnego położonego we wsi [...] nr [...], w oparciu o przepisy art. 112 ust. 4 w związku z art. 128 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami". 3.1. Procedując w zakresie tak sformułowanego wniosku decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] Starosta [...], działając na podstawie art. 112 ust. 4 w związku z art. 128 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (wówczas obowiązujący t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., aktualnie Dz.U z 2024 r. poz. 1145 ze zm.; dalej u.g.n.), odmówił B.L. jego uwzględnienia. W odwołaniu od powyższej decyzji B.L., reprezentowany przez adwokata, zarzucił decyzji organu I instancji obrazę art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uregulowaniu i uwłaszczeniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, art. 112 ust. 4 w zw. z art. 128 oraz art. 233 u.g.n. "przez ich niezastosowanie celem wydania decyzji w przedmiocie wywłaszczenia strony z nieruchomości będącej przedmiotem mniejszego postępowania i zapłaty stosownego odszkodowania, ewentualnie wydania decyzji ustalającej, iż nie ma i nie było nigdy podstaw do takiego wywłaszczenia". Po rozpatrzeniu tego odwołania decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...] Wojewoda [..] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...]. 3.2. Na powyższą decyzję B.L., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, która prawomocnym wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2012 r., wydanym sprawie II SA/Go 958/11, została uwzględniona (sąd uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2011 r., znak: [...]). W uzasadnieniu tego wyroku sąd szczegółowo opisał przebieg dotychczasowego postępowania oraz specyfikę żądań podnoszonych przez ówczesnego pełnomocnika B.L. wskazując, że "wbrew oczekiwaniu skarżącego brak było podstaw prawnych, aby na skutek jego zgłoszenia z 2007 r. Starosta [...] w obecnie obowiązującym stanie prawnym kontynuował i zakończył postępowanie, związane z odjęciem A.L. niemal 60 lat wcześniej własności gospodarstwa rolnego na rzecz państwowego gospodarstwa rolnego". Sąd stwierdził, że w sprawie "bezsporna pozostaje okoliczność, że"nie została wydana żadna późniejsza decyzja administracyjna w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa własności spornego gospodarstwa rolnego we wsi [...] w innym trybie, w szczególności na podstawie art. 9 (później art. 16) ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza także zarzutu, iż postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte i pozostaje w toku". Sąd podkreślił jednak, że "w aktach sprawy przedłożonych wraz ze skargą brak jest dokumentów czy też ustaleń pozwalających na odtworzenie ewentualnych działań organów publicznych i losów nieruchomości lub jej części po 1958 r. Nie jest jednoznacznie ustalone w jakim trybie doszło do przejęcia nieruchomości i na czyją rzecz. Nie jest także ustalone kto i w jakim trybie (w imieniu Skarbu Państwa) przeniósł tytułu prawny do nieruchomości na rzecz osób fizycznych. Brak ustalenia i szczegółowej analizy całkowitej powierzchnia działek odpowiadających zdaniem organu powierzchni gospodarstwa rolnego oznaczonego ówcześnie nr [...] w [...]. Oznacza to brak możliwości zweryfikowania, czy faktycznie nie doszło do wywłaszczenia chociażby w części nieruchomości składających się na przedmiotowe gospodarstwo rolne do dnia rozpoznawania wniosku". W ocenie Sądu w tym celu "należałoby dokonać próby uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie poprzez podjęcie próby poszukiwania materiałów źródłowych (ewentualnych orzeczeń) Ministerstwa Rolnictwa oraz ewentualnej wcześniejszej decyzji Prezydium WRN w [...] wydanej przed 20 października 1958 r. W konkluzjach uzasadnienia Sąd zakwestionował treść zaskarżonych decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 oraz decyzji Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2011 r., wskazując, że w sprawie "nie było podstaw do orzeczenia w formie decyzji administracyjnej o odmowie kontynuacji i zakończenia postępowania wywłaszczeniowego w zakresie wskazanym we wniosku". Takie orzeczenie, zdaniem sądu, "nie rozstrzyga żadnej sprawy administracyjnej co do istoty, a stanowi jedynie zanegowanie twierdzeń strony inicjującej postępowanie o istnieniu konkretnego stosunku administracyjnoprawnego. Organ administracji publicznej winien dokonać analizy wniosku pod tym kątem, czy strona domaga się rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, czy w rzeczywistości zgłasza żądanie rozstrzygnięcia sprawy o charakterze cywilnoprawnym, która nie mogą być rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnej". Wymagało to, zdaniem sądu, pouczenia wnioskodawcy i wezwania go do sprecyzowania żądania (co powtórzono w wytycznych na zakończeniu uzasadnienia). 3.3. Jak wynika z akt administracyjnych oraz akt sądowych sprawy II SAB/Go 4/23 tutejszego sądu po uprawomocnieniu się wyroku w sprawie II SA/Go 958/11 i zwrocie akt, organ I instancji pismem z dnia [...] lipca 2012 r. wezwał pełnomocnika B.L. do sprecyzowania wniosku i żądań. Pismem z dnia [...] października 2012 r. pełnomocnik B.L. wskazał, że jego mocodawca żąda ukończenia postępowania wywłaszczeniowego poprzez wydanie decyzji rozstrzygającej merytorycznie o tym, czy nieruchomość należąca do A.L. - poprzednika prawnego B.L. została przejęta na rzecz Skarbu Państwa, czy też nie, czy nastąpiło to w drodze wywłaszczenia oraz na jakiej podstawie faktycznej i prawnej. Pismem z [...] grudnia 2012 r. organ ponownie wezwał pełnomocnika B.L. do uzupełnienia wniosku o jednoznaczne sprecyzowanie żądania, tj. w taki sposób, aby możliwe było ustalenie i ewentualne rozstrzygnięcie o żądaniu. Pismem z [...] kwietnia 2013 r. organ po raz kolejny zwrócił się do pełnomocnika B.L. z prośbą o udzielenie odpowiedzi na pismo z [...] grudnia 2012 r. W aktach sprawy na piśmie tym widnieje adnotacja, iż B.L. zmarł w dniu [...] marca 2013 r. 3.4. Następnie do postępowania wstąpił skarżący S.L. składając pismo z dnia [...] lipca 2022 r., w którym wykazując, że jest następcą prawnym (synem) B.L. odniósł się do składanych przez B.L. wniosków i sprecyzował je wnosząc o wypłatę na jego rzecz, jako następcy prawnego A.L., "kwoty 1.592.237,40 zł lub przyznanie nieruchomości zamiennych o łącznej wartości 1.592.237,40 zł położonych w [...], [...] lub w innej miejscowości położonej w powiecie [...] - po uzyskaniu wcześniej zgody wnioskodawcy, tytułem odszkodowania za bezprawne przejęcie na rzecz Skarbu Państwa całości gospodarstwa rolnego należącego do A.L. o powierzchni 9,10 ha, położonego we wsi [...] nr [...]". W odpowiedzi na to pismo organ w piśmie z [...] sierpnia 2022 r. wskazał, że nie prowadzi żadnego postepowania w sprawie i skarżący S.L. nie może wstąpić do niego w charakterze następcy prawnego strony postępowania administracyjnego. 3.5.W skardze wniesionej do tutejszego sądu pismem z dnia [...] grudnia 2022 r. S.L. zarzucił Staroście [...] bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie w prowadzeniu postępowania objętego jego pismem z dnia [...] lipca 2022 r., wnosząc o zobowiązanie organu do podjęcia czynności wskazanych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 958/11. Prawomocnym wyrokiem z dnia 10 maja 2023 r., wydanym w sprawie II SAB/Go 4/23, tutejszy sąd uwzględniając skargę zobowiązał Starostę [...] do rozpatrzenia wniosku skarżącego S.L. z dnia [...] lipca 2022 r. w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania prawomocnego wyroku oraz stwierdził, że Starosta [...] dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W jego uzasadnieniu sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie, po uchyleniu wyrokiem z 18 kwietnia 2012 r. w sprawie II SA/Go 958/11 opisanych w nim decyzji organów obu instancji z 2011 r. organ w żaden sposób nie zakończył postępowania, co oznacza, że pozostawał w bezczynności w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. 3.6. W wykonaniu tego wyroku Starosta [...] przystąpił do prowadzenia sprawy w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem skarżącego S.L. z dnia [...] lipca 2022 r. Decyzją z dnia [...] września 2024 r., nr [...] Starosta [...] odmówił przyznania skarżącemu S.L., jako następcy prawnemu jego ojca B.L., odszkodowania za bezprawne przejęcie na rzecz Skarbu Państwa całości gospodarstwa rolnego należącego do dziadka skarżącego A.L. nr [...] o pow. 9,10 ha położonego w miejscowości [...], gmina [...]. Zdaniem tego organu z dokumentów i innych ustaleń prowadzonych w sprawie wynika, że przedmiotowa nieruchomość nie została wywłaszczona w trybie administracyjnym, wobec czego wnioskującemu nie przysługuje odszkodowanie na podstawie przepisu art. 129 ust.5 pkt 3 u.g.n. 3.7. Od tej decyzji odwołanie złożył S.L., które nie zostało uwzględnione. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2024 r., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...] , Wojewoda [...] opisał historię sprawy, w szczególności po uchyleniu przez tutejszy sąd decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. Wskazał też na uprawnienie S.L., do wstąpienia jako sukcesor generalny w postępowaniu w miejsce B.L. oraz przedmiot tego postępowania określony (sprecyzowany) w piśmie skarżącego z dnia [...] lipca 2022 r. Jeśli chodzi o jego główne motywy Wojewoda wskazał, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia wniosku stanowią odpowiednie przepisy u.g.n., wszczególności art. 112 ust.1 i 2 oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Zdaniem Wojewody ten ostatni przepis znajduje zastosowanie także do stanów faktycznych, które miały miejsce przed wejściem w życie aktualnej ustawy, jeśli polegały one na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia odszkodowania. Jednakże, zdaniem organu, dla zastosowania przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanu, jaki zaistniał w przeszłości konieczne jest, by nastąpiło pozbawienie prawa do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania. Odnosząc się do stanu faktycznego ustalonego w sprawie Wojewoda wskazał, że Starosta [...] przy ponownym prowadzeniu postępowania wykonał zalecenia sądu, lecz mimo podjętych działań nie wykryto żadnych nowych dowodów, ani nie ustalono nowych okoliczności. Stan jest zatem taki, że w obrocie prawnym nie istnieje żadna decyzja właściwej władzy państwowej stwierdzająca, że A.L. został wywłaszczony. Wynika to z tego powodu, że postępowanie i wydane w nim orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1958 r., oparte na podstawie przepisu art. 15 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 o uregulowaniu i uwłaszczeniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym,umorzono ostateczną decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [..] z dnia [...] grudnia 1958 r. Natomiast wskazany w orzeczeniu organu wojewódzkiego (pkt 2) tryb z art. 9 ust. 1 ww. ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego nie został wszczęty. W związku z czym, zdaniem organu, nie było podstaw do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepis art. 112 ust. 2 u.g.n., a ewentualnego odszkodowania za przejętą faktycznie przez państwo nieruchomość skarżący może dochodzić wyłącznie na drodze przed sądem powszechnym. 4. W skardze, wniesionej do tutejszego sądu w terminie, pełnomocnik S.L. zaskarżyła wskazaną decyzję w całości zarzucając organowi naruszenie 1) przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, jak również pominięcie istotnych okoliczności stanu faktycznego, wielokrotnie wskazywanych przez skarżącego w treści kierowanych przez niego pism, skutkujące bezzasadnym wydaniem decyzji utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...], na mocy której skarżącemu odmówiono przyznania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości należącej do jego poprzednika prawnego; 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 8 § 1 i § 2 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, z naruszeniem zasady bezstronności I równego traktowania, jak również odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, skutkujące bezzasadnym wydaniem decyzji utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...], na mocy której skarżącemu odmówiono przyznania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości należącej do jego poprzednika prawnego, mimo iż właściciele co najmniej trzech innych nieruchomości położonych w [...], wywłaszczonych w oparciu o tę samą podstawę faktyczną i prawną, uzyskali należną im rekompensatę w postaci przyznania nieruchomości zamiennych; 3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 15 k.p.a. przez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania polegające na bezzasadnym powieleniu przez organ drugiej instancji wadliwych ustaleń prawnych organu I instancji i zaniechaniem przeprowadzenia merytorycznej oceny sprawy, skutkujące bezzasadnym wydaniem decyzji utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...], na mocy której skarżącemu odmówiono przyznania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości należącej do jego poprzednika prawnego; 4) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1i 2 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2024 r., mimo iż jest ona rażąco wadliwa, albowiem została wydana z naruszeniem przepisu art. 153 p.p.s.a. polegającym na braku należytej realizacji wskazań i uwzględnienia oceny prawnej zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 kwietnia 2012 r., akt II SA/Go 958/1; 5) naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 129 ust 5 pkt 3 u.g.n. mające istotny wpływ na wynik sprawy przez jego niezastosowanie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję Starosty[...], na mocy której skarżącemu odmówiono przyznania odszkodowania ztytułu wywłaszczenia nieruchomości należącej do jego poprzednika prawnego, mimo spełnienia ustawowych przesłanek jego przyznania oraz kompetencji organu odwoławczego do uchylenia decyzji organu I instancji i orzeczenia co do istoty sprawy; 6) naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 77 Konstytucji RP mające istotny wpływ na wynik sprawy przez pominięcie prawa własności przysługującego A.L. wobec nieruchomości położonej w [...], która została bezprawnie przejęta na własność Skarbu Państwa, bez odszkodowania, mimo braku ku temu jakichkolwiek podstaw. W oparciu o te zarzuty, uzasadnione w dalszej części skargi, wniesiono ouchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2024 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2024 r. 5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddaleniu podtrzymując dotychczasowe stanowisko. 6. Odrębnym pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. S.L. wniósł o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1958 r. w sprawie przejęcia w całości gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący wskazał, że na mocy tego orzeczenia, wydanego na podstawie art. 15 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78 ze zm.), przeszło z mocy prawa na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne Nr [...] o powierzchni 9,10 ha położone we wsi [...], powiat [...]. Zdaniem skarżącego było ono bezprawne. Natomiast okoliczność, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] zostało uchylone decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. i wyeliminowane z obrotu prawnego, nie stała, zdaniem skarżącego, na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności tego orzeczenia. 6.1. Po rozpatrzeniu tego wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...], powołując się na przepisy art. 105 § 1, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 k.p.a. umorzyło postępowanie, przyjmując, że zawarte w pkt I orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. orzeczenie "o umorzeniu dotychczasowego postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie" zniweczyło "całość postępowania przed organami obu instancji", w tym również orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1958 r. Tym samym nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia, bo ono nie istnieje. 6.2. Po rozpatrzeniu skargi na tę decyzję tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 26 stycznia 2022 r. w sprawie II SA/Go 933/21 ją oddalił, podzielając stanowisko Kolegium. Skarga kasacyjna od tego wyroku wniesiona przez pełnomocnika S.L. została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2025 r. w sprawie I OSK 774/22. Ze względu na prejudycjalny związek niniejszej sprawy z tym postępowaniem postępowanie było zawieszone, a następnie podjęte (postanowienia z dnia [...] kwietnia 2025 r., k. 67 akt sądowych oraz [...] maja 2025 r., k. 106 akt sądowych). Kwestia ta została omówiona niżej w rozważaniach. 7. Stanowiska stron po wydaniu wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny pozostały niezmienione (por. pismo pełnomocnika skarżącego z dnia [...] maja 2025 r., k. 78 oraz pismo organu z dnia [...] czerwca 2025 r., k. 116 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 8. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). 9. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy znaczenie ma związanie, o którym mowa w art. 153 p.p.s.a. i wynikające z wyroku tutejszego sądu z dnia 18 kwietnia 2012 r. w sprawie II SA/Go 958/11. Skarżący wstąpił bowiem, jako następca prawny B.L., do przedmiotowego postępowania zainicjowanego wnioskiem B.L. z dnia [...] października 2007 r. Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku (por. pkt 3.2 wyżej) sąd stwierdził, że wniosek w jego pierwotnym kształcie nie nadawał się do rozstrzygnięcia decyzją nie tylko z powodu jego specyficznego sformułowania, ale też, tego, że postępowanie, którego kontynuacji domagał się B.L. już było zakończone . Z tego też powodu wniosek sprecyzowano i zmieniono na wniosek o odszkodowanie lub przyznanie nieruchomości zamiennej, co uczynił już skarżący w piśmie z dnia [...] lipca 2022 r. i to ten wniosek ostatecznie został rozstrzygnięty decyzjami zaskarżonymi w niniejszej sprawie. Z akt sprawy oraz treści orzeczeń tutejszego sądu wydanych w wyżej opisanych sprawach II SA/Go 958/11 oraz II SAB/Go 4/23 nie ma też wątpliwości, że niniejsza sprawa nie jest kontynuacją postępowania administracyjnego wszczętego lub prowadzonego w okresach poprzedzających wniosek B.L. z dnia [...] października 2007 r., co stwierdził jednoznacznie sąd w sprawie II SA/Go 958/11 konstatując, że czynność B.L. polegająca na złożeniu w dniu 25 lipca 2007 r. oświadczenia o wstąpieniu w charakterze strony (jako następca prawny zmarłego A.L.) do postępowania wywłaszczeniowego w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego Prezydium PRN w [...] nr [...], czy też oznaczonego sygnaturą [...] "była bezskuteczna, albowiem takie postępowanie nie pozostawało w tym dniu w toku". Dalej, że "Postępowanie administracyjne w sprawie przejęcia przedmiotowego gospodarstwa na rzecz Państwa prowadzone przez Prezydium PRN w [...] pod sygn. akt [...] zostało umorzone ostateczną decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. nr [...] , zatem 50 lat przed złożeniem oświadczenia i żądania jego kontynuacji i zakończenia w trybie administracyjnym". Te ustalenia i wnioski potwierdza wyrok wydany w sprawie o bezczynność oraz wyroki wydane w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1958 r. nr [...]. Potwierdzają one także i czynią zbędnym szersze rozważenie kwestii (interesu prawnego i legitymacji skargowej) następcy prawnego A.L.– jego syna B. a następnie S.L. – jako następcy prawnego jego ojca, który to w roku 2007 zainicjował postępowanie o odszkodowanie. 10. Jeśli zaś chodzi o ustalenia stanowiące podstawę faktyczną wydanych decyzji, mając na uwadze w szczególności specyfikę orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. (zwłaszcza punkt 2) sąd w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie II SA/Go 958/11 wskazał na potrzebę poszukiwania dowodów na okoliczność ewentualnego dalszego ciągu sprawy wywłaszczeniowej. W tamtym czasie z opisanych wyżej w pkt 2.1 oraz 2.2. dokumentów pochodzących z lat 90 ubiegłego wieku wynikało już, że poza orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1958 r. oraz decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. nie wydano innych aktów administracyjnych dotyczących wywłaszczenia przedmiotowego gospodarstwa. Po uchyleniu decyzji wyrokiem wydanym w sprawie II SA/Go 958/11, mimo podjętej przez organy kwerendy (co pomija się w skardze), w sprawie nie pojawiły się żadne istotne dla sprawy nowe okoliczności lub dowody chociażby wskazujące, że jakiekolwiek postępowanie administracyjne w przedmiocie wywłaszczenia się toczyło. W szczególności nie ma nigdzie wzmianki o tym, by zostało wszczęte, a tym bardziej zakończone postępowanie administracyjne, o którym mowa w pkt 2 decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. Również z innych dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy (poczynając od pisma B.L. z dnia [...] listopada 1991 r. poprzez wszelkie inne pisma składane przez niego, K.L., pełnomocnika B.L. oraz pisma sygnowane przez różne organy) nie wynika, by zostało w tym zakresie wszczęte postępowania administracyjne w przedmiocie wywłaszczenia lub co ma znaczenie dla kwestii rei iudicata – wszczęte i prowadzone (zakończone) postępowania tożsame z żądaniem złożonym w niniejszej sprawie niniejszej sprawie (organy pismami "odesłały" wnioskujących na drogę przed sądem powszechnym). Te ustalenia potwierdza też treść wzmiankowanego pisma pełnomocnika skarżącego z dnia [...] maja 2025 r. (k. 78 akt sądowych). 11. Stan sprawy jest zatem taki, że w okresie od dnia wydania decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. nie ma żadnych dokumentów lub innych dowodów wskazujących na wydanie jakiekolwiek administracyjnego aktu wywłaszczeniowego (jedyne istotne zmianypo wyroku wydanym w sprawie II SA/Go 958/11 to wstąpienie do postępowania S.L. jako następcy prawnego B.L. oraz sprecyzowanie żądania wniosku na rozstrzygnięty zaskarżonymi decyzjami). W tym kontekście niezasadne są zarzuty pełnomocnika skarżącego zawarte w skardze, piśmie procesowym z dnia [...] maja 2025 r. oraz [...] sierpnia 2025 r. dotyczące niewyjaśnienia przez organ wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. W decyzji organ II instancji wykazał jakich jeszcze ustaleń dokonał i do kogo się jeszcze zwracał o dokumenty lub inne informacje (por. s. 8 i 9 decyzji) konstatując, że niczego nowego nie pozyskał. To, że strona skarżąca jest z wyników ustaleń poczynionych w sprawie niezadowolona nie oznacza, że organ musi nadal poszukiwać hipotetycznych dowodów, gdy wyczerpane zostały wszystkie dostępne mu możliwości. Skarga oraz oba pisma strony skarżącej potwierdzają, że również strona i jej poprzednicy nie mieli jakiejkolwiek wiedzy na temat innych, niż już zgromadzone, istotnych dla sprawy dowodów. Zarzuty w tym względzie od początku postępowania są zresztą ogólnikowe i nie w nich jakikolwiek wzmianki o potencjalnym źródle dowodowym (dokumenty dołączone do pisma procesowego pełnomocnika skarżących z dnia [...] maja 2025 r.,k. 78-98 akt sądowych znajdują się już w aktach administracyjnych). 12. Trafnie zatem organy, prowadząc postępowanie i dokonując w nim ustaleń oraz oceny dowodów zgodnie z wymogami wskazanymi w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. przyjęły, że w sprawie, jako jedyne, zostały wydane dwa akty o charakterze administracyjnym orzekające władczo i indywidualnie w przedmiocie wywłaszczenia gospodarstwa rolnego A.L.: orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1958 r. nr [...] oraz decyzja (nazywana przez organy orzeczeniem) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. nr [...]. Tylko te akty i ich skutki prawne mogły być zatem ocenione z punktu widzenia żądania wniosku, ukształtowanego ostatecznie pismem S.L. z dnia z [...] lipca 2022 r., który został w całości rozstrzygnięty zaskarżonymi sprawie decyzjami. Niezasadne są zatem zarzuty dotyczące nierealizacji przez organy wskazań zawartych w orzeczeniu wydanym w sprawie II SA/Go 958/11 (czyli naruszenia art. 153 p.p.s.a.), bo organy doprowadziły do sprecyzowania wniosku na nadający się do rozstrzygnięcia i aktywnie poszukiwały nowych dowodów. Nie znaleziono ich bo ich nie ma. Nie ma też w sprawie mowy o naruszeniu zasady zaufania. 13. Jeśli chodzi o główną kwestię czyli ocenę zasadności wniosku o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości (brak podstawy prawnej do przyznania nieruchomości zamiennej jest oczywisty), wymaga to w pierwszej kolejności wskazania przesłanek jego przyznania. W tym względzie sąd podziela pogląd przedstawiony w wyroku NSA z dnia 18 lipca 2023 r., w sprawie I OSK 2823/19, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie zawęża podstaw prawnych, na jakich może dojść do pozbawienia praw do nieruchomości, co pozwala brać pod uwagę szeroki zakres przypadków, ale nie jest jednocześnie normą upoważniającą bezpośrednio do wydania aktu o odszkodowaniu. Zgodnie z tym poglądem ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli przepisy prawa przewidują i przewidywały przyznanie odszkodowania za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości. W każdym takim przypadku należy jednak ocenić, czy pozbawienie praw przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nastąpiło w takiej formie prawnej lub przy zastosowaniu takiej instytucji prawnej, która znajduje odzwierciedlenie w obecnie obowiązującej formie przejmowania praw do nieruchomości na cel publiczny (por. wyroki NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r. I OSK 624/11; 19 lipca 2019 r., I OSK 2472/17 oraz 26 stycznia 2021 r., I OSK 2011/20). 14. W orzecznictwie wskazuje się, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi podstawę do przyznania odszkodowania za już dokonane pozbawienie prawa do nieruchomości i tym samym może być on stosowany do spraw rozstrzyganych pod rządami poprzedniego prawa, w których doszło do pozbawienia prawa do nieruchomości bez ustalonego odszkodowania. Jednakże pozbawienie bądź ograniczenie prawa do nieruchomości, które skutkuje powstaniem roszczenia odszkodowawczego dochodzonego w trybie administracyjnoprawnym, musi stanowić taką ingerencję w prawo własności, która może być uznana za wywłaszczenie w rozumieniu art. 128 ust. 1 u.g.n. Wynika to z definicji wywłaszczenia zawartej w art. 112 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którą wywłaszczenie ograniczone jest do odjęcia prawa w trybie decyzyjnym, zatem w drodze aktu indywidualnego. Obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych podstaw prawnych, zatem ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli przepisy prawa przewidują i przewidywały przyznanie odszkodowania za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości. W każdym zatem przypadku należy ocenić, czy pozbawienie praw przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nastąpiło w takiej formie prawnej lub przy zastosowaniu takiej instytucji prawnej, która znajduje odzwierciedlenie w obecnie obowiązującej formie przejmowania praw do nieruchomości na cel publiczny (por. wyrok NSA z dnia 22 listopada 2023 r., I OSK 1736/22). 15. Wykładnia ta ma wsparcie w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej przepis art. 129 u.g.n. (wprowadzającej punkt 3), z którego wynika, że zamiarem ustawodawcy było: "uregulowanie trybu postępowania dotyczącego ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, w sytuacji gdy wywłaszczenie już nastąpiło, ale bez ustalenia odszkodowania lub gdy nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego bez decyzji o wywłaszczeniu, np. z mocy prawa. W takich sytuacjach będzie wydawana odrębna decyzja tylko w sprawie odszkodowania (wywłaszczenie bowiem już nastąpiło), na co obecnie obowiązujące przepisy nie zezwalają. Propozycja ta pozwoli na rozwiązywanie konkretnych występujących problemów i umożliwi w ww. przypadkach realizację konstytucyjnej zasady słusznego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości" (por. zmiana 76 do art. 129, druk nr 1421, Sejm RP IV kadencji, http://www.sejm.gov.pl.). 16. Stan prawny kontrolowanej przez sąd sprawy jest taki, że na dzień wydawania zaskarżonej decyzji ostatecznej, jak i orzekania przez sąd, nie było w obrocie prawnym decyzji (aktu) wywłaszczeniowego. Co więcej (decyduje to o negatywnej o kwalifikacji prawnej żądania skarżącego) orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1958 r., nr [...] nie wywołało żadnych skutków prawnych nawet w okresie od jego wydania do wydania decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. nr [...]. Tę kwestię przesądził prejudycjalnie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2025 r. wydany w sprawie I OSK 774/22, w którym stwierdzono, że umorzenie decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] dnia [...] grudnia 1958 r. postępowania wywłaszczeniowego na podstawie art. 71 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.; dalej r.p.a.).spowodowało, że "z chwilą wejścia do obrotu prawnego tego orzeczenia organu odwoławczego następowała eliminacja z obrotu prawnego orzeczenia organu pierwszej instancji". To zaś orzeczenie organu pierwszej instancji, jak podkreślono, nie mogło wywoływać żadnych skutków prawnych, gdyż nie było ostateczne i nie został mu nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Z tych przyczyn w wyroku tym podkreślono, że kwestia ochrony prawa własności oraz odszkodowania za ewentualną szkodę wyrządzoną w zakresie prawa własności jest przedmiotowo odrębna nie tylko od sprawy sądowoadministracyjnej (w rozumieniu art. 1 p.p.s.a.), ale także sprawy indywidualnej (w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a.), a w rozpoznawanym stanie faktycznym – sprawy administracyjnej procesowej. Określone w powołanych przepisach Konstytucji RP prawa mogą być chronione lub dochodzone na drodze postępowania cywilnego (art. 1 k.p.c.), co, w niniejszej sprawie odnosić można do ostatniego zarzutu skargi, gdyż to droga cywilna zapewnia realizację konstytucyjnych praw wskazanych przez skarżącego. 17. W świetle przytoczonych wyżej reprezentatywnych poglądów orzecznictwa, tylko takie pozbawienie praw do nieruchomości, które nastąpiło w drodze jej legalnego odebrania – czy to na podstawie decyzji administracyjnej (lub innego aktu o tym charakterze), czy też z mocy prawa – może być objęte dyspozycją art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania za faktycznie przejętą nieruchomość nieobjętą decyzją wywłaszczeniową (i przejęciem z mocy prawa) możliwe jest wyłącznie na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym, nie zaś w trybie administracyjnym. Z tych przyczyn ocena prawna faktycznego odebrania A.L. gospodarstwa rolnego (bez aktu wywłaszczeniowego) oraz dokonanego w księdze wieczystej nieruchomości wpisu zmiany własności na podstawienie ostatecznego i niewywołującego skutków prawnych orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1958 r. (por. postanowienie Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] stycznia 1959 r. w sprawie KW [...]) nie należy do drogi administracyjnej. Są to bowiem kwestie, które nie podlegają kognicji organów administracyjnych i nie mieszczą się w pojęciu sprawy administracyjnej w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości prowadzonej na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Kognicja ta, jak i zakres kontroli sądowoadministracyjnej choć szerokajest szczególna i węższa od właściwości sądownictwa powszechnego. 18. Z opisanych wyżej względów zarzuty skargi okazały się bezzasadne. Sąd w kontrolowanym postępowaniu nie stwierdził także z urzędu jakichkolwiek uchybień w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji. Organ wykonał bowiem zalecenia zawarte w wyrokach wydanych w sprawach II SA/Go 958/11 oraz II SAB/Go 4/23: ustalił stan faktyczny w takim stopniu jaki był możliwy do ustalenia i zarazem wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, prawidłowo ocenił dowody i trafnie dokonał kwalifikacji prawnej. Również uzasadnienie decyzji (zwłaszcza organu drugiej instancji) odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów skarga na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.