II SA/Go 783/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 r. sprawy ze skargi W.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej W.B. kwotę 150 (sto pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia [...] marca 2015r. W.B. złożyła w Wydziale Spraw Społecznych Urzędu Miejskiego wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem M.B. ur. [...] stycznia 1991 r. Do wniosku dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] marca 2015r. o zaliczeniu M.B. do osób niepełnosprawnych od dnia [...] kwietnia 2013r., wydane na czas określony t.j. do dnia [...] marca 2016r. oraz wydane dotychczas wszystkie orzeczenia o niepełnosprawności syna M.B. tj. orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2013r. oraz z dnia [...] listopada 2014r. Niezależnie od powyższego wniosku W.B. w dniu 19 marca 2015r. złożyła również wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad synem M.B.. Postępowanie w odniesieniu do tego wniosku został postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. organu I instancji zawieszone, a jego podjęcie uzależnione zostało od ostatecznego rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego . Burmistrz Miasta decyzją z dnia [...] kwietnia 2015r., nr [...] odmówił przyznania W.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad synem M.B., od której to decyzji strona wniosła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] kwietnia 2015 r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] Burmistrz Miasta odmówił W.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad synem M.B.. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Burmistrz Miasta - działając na podstawie art. 104, art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm. – określanej dalej jako k.p.a.), art. 17, art. 24, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 114 – określanej dalej jako u.ś.r.) - wydał dnia [...] sierpnia 2015 r. decyzję nr [...], którą kolejny raz odmówił przyznania W.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym M.B., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania organ I instancji stwierdził, że syn wnioskodawczyni M.B. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. o zaliczeniu go do osób niepełnosprawnych od dnia [...] kwietnia 2013 r. Orzeczenie wydane zostało na czas określony do dnia [...] marca 2016 r. Następnie organ omówił warunki przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uregulowane u.ś.r., m.in. powołał się na art. 17 ust. 1 tej ustawy i wskazał, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż z dniem [...] marca 2015r. W.B. zrezygnowała z pracy w firmie M s.c. na mocy porozumienia stron i obecnie nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, co umożliwia sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym synem M.B.. Dalej podniósł, że z dokumentów dołączonych do wniosku – orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2015r., wynika, iż niepełnosprawność syna M.B. powstała [...] kwietnia 2013r., gdy miał on skończone 22 lata, jednakże w czasie powstania niepełnosprawności nie uczył się w szkole ani w szkole wyższej. Okresy uczęszczania do szkoły obejmowały: - od [...] września 2010 r. - do [...] czerwca 2012 r. – Policealna Szkoła [...]; - od [...] września 2013 r. do stycznia 2015 r. – Policealna Szkoła [...]. Natomiast w okresie od [...] stycznia 2012 r. do [...] lipca 2013 r. M.B. pełnił służbę wojskową, zaś po jej zakończeniu, czyli od [...] lipca 2013 r. do [...] września 2013 r. nie uczęszczał do żadnej szkoły. Organ I instancji w kontekście powyższych ustaleń uznał, że fakt powstania niepełnosprawności u M.B. w okresie, kiedy nie uczęszczał do szkoły lub szkoły wyższej wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem przyjął, że zaistniała negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Burmistrz Miasta odnosząc się natomiast do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zasadą równości wobec prawa czyli jednakowego traktowania wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się daną cechą istotną), zwrócił uwagę, iż Trybunał Konstytucyjny orzekł jedynie o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do u.ś.r. kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok ten nie oznacza usunięcia tego kryterium z u.ś.r. Nie stanowi również podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a także nie kreuje nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Ponadto Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazał, że wykonanie wyroku wymaga podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak również uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa. W związku z tym Burmistrz Miasta uznał, że skoro Trybunał nie uchylił omawianego przepisu, nie zakazał jego stosowania w określonym znaczeniu i nie wskazał terminu od którego następuje jego derogacja, to organy zobowiązane są do jego stosowania. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła W.B., powołując się na wspomniany powyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego, wnosząc o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało dnia [...] września 2015r. decyzję nr [...], którą utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy w pierwszej kolejności omówił wyrok Trybunału z 21 października 2014 r. oraz podkreślił, że Trybunał nie przesądził, jaki model wsparcia dla osób z niepełnosprawnością i ich opiekunów należy przyjąć. Kolegium uznało, że organ I instancji dokonał właściwej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. i w konsekwencji prawidłowo przyjął, że W.B. nie jest uprawniona do uzyskania świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad synem. Fakt powstania niepełnosprawności M.B. w okresie, kiedy nie uczęszczał do szkoły lub szkoły wyższej wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym, iż decyzja o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stała się ostateczna, organ I instancji podjął zawieszone postępowanie w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego, które zakończyło się wydaniem przez Burmistrza Miasta decyzji z dnia [...] października 2015 r., nr [...], na mocy której przyznano W.B. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem M.B. na okres od [...] marca 2015 r. do [...] października 2015r. Przy czym, co należy wyraźnie podkreślić, w uzasadnieniu decyzji organ podał, że w przypadku wniesienia skargi na decyzję SKO z dnia [...] września 2015r., nr [...] i w dalszej części pozytywnego jej rozstrzygnięcia na rzecz W.B., czyli przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku w związku z opieką nad synem M.B. zostanie wszczęta przez organ I instancji procedura zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Zgodnie bowiem z art. 16 a ust. 8 pkt 1 c u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. O powyższym W.B. została również poinformowana przed wydaniem wspomnianej decyzji przez pracownika Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Miejskiego w trakcie przesłuchania w dniu [...] października 2015r. Ponadto kolejną decyzją Burmistrza Miasta z dnia [...] listopada 2015r., nr [...] przyznano W.B. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem M.B. na okres od [...] listopada 2015 r. do [...] października 2016 r. W.B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2015 r., nr [...]. Opisała w niej zły stan zdrowia syna M.B., a następnie powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego wydany w sprawie o sygn. akt K 38/13 i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 21 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Go 1003/15 uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] sierpnia 2015r., nr [...]. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż podstawę prawną skarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie Sądu przepis ten jednak nie mógł stanowić podstawy wydanych decyzji, był on bowiem przedmiotem kontroli przeprowadzonej przez Trybunał Konstytucyjny, zakończonej wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z art. 32 ust. 1 Konstytucji (pkt 2 wyroku). Poddana kontroli zgodności z Konstytucją regulacja narusza zatem ustanowioną w powołanym przepisie ustawy zasadniczej zasadę równości wobec prawa i prawa do równego traktowania przez władze publiczne. W ocenie Sądu wyrok ten ma charakter zakresowy, odnosi się bowiem do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje". Jego skutkiem jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy. Możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podkreślił również, że derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust.1b u.ś.r., Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty jego mocy obowiązującej. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności. Zdaniem Sądu treść sentencji pkt 2 wyroku Trybunału prowadzi do wniosku, iż "zakresowość" wyroku Trybunału oznacza w istocie wyeliminowanie spośród zawartych w przepisie art. 17 u.ś.r. norm prawnych statuujących warunki nabycia prawa do tego świadczenia, przesłanki różnicującej prawo do tego świadczenia dla podmiotów sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi w zależności od momentu powstania u tych osób stanu niepełnosprawności. Nie może zatem budzić wątpliwości, iż uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny przepis odnosi się do wszystkich spraw, w których odmowa prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzasadniana jest powstaniem u osoby wymagającej opieki niepełnosprawności po ukończeniu 18 lub, w przypadku nauki, po ukończeniu 25 roku życia. Sąd dostrzegł, iż Trybunał stwierdził, że wykonanie jego wyroku wymaga działań ustawodawczych, które doprowadzą do równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych oraz że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, wskazując jednocześnie, że poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki. Sąd podzielił jednakże wyrażane w doktrynie stanowisko o wiążącym charakterze jedynie sentencji orzeczenia Trybunału o niekonstytucyjności normy prawnej, a nie jego uzasadnienia. Ponadto uznał, iż wywody dotyczące skutków jakie wywiera wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. zakończony stwierdzeniem o konieczności podjęcia interwencji legislacyjnej w celu przywrócenia stanu prawnego zgodnego z ustawą zasadniczą skierowany jest do ustawodawcy. Natomiast do oceny skutków orzeczenia Trybunału dla rozpoznawanej sprawy indywidualnej uprawniony i obowiązany jest sąd sprawę tę rozstrzygający. W przypadku sądu administracyjnego, jego rolą przy rozstrzyganiu sprawy pozostaje, oprócz uwzględniania skutku wstecznego orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności normy prawnej, ochrona praw podmiotowych obywateli i konstytucyjnych standardów demokratycznego państwa prawnego. Mając zatem powyższe na względzie Sąd uznał, iż jego powinnością było zastosowanie takiego środka proceduralnego, który prowadzić będzie do osiągnięcia skutku zgodnego z normami konstytucyjnymi. W kontekście skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego, które mają moc od momentu podjęcia przepisu uznanego przez Trybunał za niekonstytucyjny (ex tunc) Sąd stwierdził, iż należną konsekwencją wyroku Trybunału jest konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Jednocześnie Sąd wskazał, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zobowiązane będą do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i będące jej wynikiem wskazania co do dalszego postępowania. Sąd wskazał, iż organy winny wnikliwie przeanalizować przesłanki przemawiające za ewentualnym przyznaniem skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem ograniczenia zakresowego wynikającego z przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP. Decyzją z dnia [...] maja 2016r., nr [...] - działający z upoważnienia Burmistrza Miasta - Zastępca Naczelnika Wydziału Spraw Społecznych, powołując się na przepis art. 104, art. 107§ 1 k.p.a., art. 17, art. 24 u.ś.r. oraz § 8 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2015 r., poz. 2284) oraz Zarządzenia Burmistrza Miasta Nr [...] z dnia [...] grudnia 2010r. w sprawie upoważnienia do wydawania w imieniu Burmistrza decyzji i postanowień w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej oraz zaświadczeń, w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku W.B. z dnia [...] marca 2015 r., odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym M.B.. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że z dniem [...] marca 2015 r. W.B. zrezygnowała z pracy w Firmie M s.c. na mocy porozumienia stron i obecnie nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, co umożliwia sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym synem M.B.. Natomiast z dokumentów dołączonych do wniosku (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2015r.) wynika, iż niepełnosprawność syna M.B. powstała [...] kwietnia 2013 r., gdy miał on skończone 22 lata, jednakże w czasie powstania niepełnosprawności syn nie uczył się w szkole ani w szkole wyższej, pełnił bowiem wówczas służbę wojskową, zaś po jej zakończeniu czyli od [...] lipca 2013 r. do [...] września 2013 r. nie uczęszczał do żadnej szkoły. Zdaniem organu I instancji treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. i fakt powstania niepełnosprawności M.B. w okresie, kiedy nie uczęszczał do szkoły lub szkoły wyższej wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu I instancji wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. wydany w toku niniejszej sprawy nie daje jednoznacznych podstaw do przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. WSA w uzasadnieniu wyroku wskazał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP i odnosi się do wszystkich spraw, w których odmowa prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależniona jest powstaniem u osoby wymagającej opieki niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia lub w przypadku nauki, po ukończeniu 25 roku życia. Jednakże niekonstytucyjny przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. do dnia dzisiejszego nie został zmieniony, a ustawodawca nie wskazał alternatywnych rozwiązań niniejszego problemu. Organ administracji publicznej nie może zatem wchodzić jednocześnie w kompetencje ustawodawcy i samodzielnie tworzyć treści przepisu, który de facto nie istnieje. Organ I instancji nie posiada również wiedzy co do stanowiska ustawodawcy i jego wizji zmiany niekonstytucyjnego przepisu. Ponadto organ I instancji zauważył, że wspomnianymi decyzjami z dnia [...] października 2015r., nr [...] oraz z dnia [...] listopada 2015r., nr [...] W.B. ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem M.B., a co za tym idzie zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Organ zauważył, że W.B. nie pozostaje zatem bez wsparcia finansowego, które ustawodawca kieruje dla osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organ I instancji podkreślił, że w świetle przytoczonych argumentów i uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a także wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. wydanym w przedmiotowej sprawie nie miał obowiązku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w jego ocenie nie zachodzą co do tego przesłanki, a odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia kierował się przede wszystkim przepisami prawa, a te mimo wydanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie zostały zmienione. W związku z powyższym organ uznał, iż nie powinien samodzielnie kreować prawa i wychodzić poza zakres przepisu. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła W.B. wskazując, że po raz kolejny odmówiono jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co jest niezgodne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. oraz wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Go 1003/15. Podkreśliła, że otrzymywane aktualnie świadczenie uzyskała dzięki swojej determinacji, bo inaczej nie miałaby żadnych środków do życia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze - działając na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2016 r., podzielając zawartą w tym orzeczeniu ocenę prawną. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że związany jest oceną prawną dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 21 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Go 1003/15, jednakże zobowiązany jest również do uwzględnienia zmiany stanu faktycznego, jaka miała miejsce w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy podał, że z akt sprawy wynika, że W.B. uzyskała prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia [...] marca 2015r. do dnia [...] października 2016r. (decyzja Burmistrza Miasta nr [...] z dnia [...] października 2015r., decyzja Burmistrza Miasta nr [...] z dnia [...] listopada 2015r.), wobec czego w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie może uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego, uwzględniając zmianę stanu faktycznego w niniejszej sprawie, polegającą na przyznaniu W.B. specjalnego zasiłku opiekuńczego, w ocenie Kolegium decyzja organu I instancji nie naruszała obowiązujących przepisów. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. złożyła W.B., wskazując, że sprawa ciągnie się od ponad roku i urzędnicy z Urzędu Miejskiego odwlekali rozpatrzenie wniosku, wnosili o opinie prawne, a i tak na końcu odmówili świadczenia. Podała również, że specjalnego zasiłku opiekuńczego też nie chciano jej przyznać, z powodu trwającej sprawy o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca podkreśliła, iż stan syna systematycznie się pogarsza, strona nie ma za co żyć i leczyć syna i tylko dzięki desperacji przyznano jej pomoc. Skarżąca wyjaśniła, że lekarze nie potrafili prawidłowo zdiagnozować syna . Dopiero w 2015 r. udało się ustalić, że syn cierpi na bardzo rzadką chorobę SAPHO o podłożu autoimmunologicznym. W 2013 r. syn bardzo chorował, często był hospitalizowany, rozwinęła się gruźlica, wycięto mu kawałek płuca. Pomimo tego, starał się żyć normalnie i podjął naukę w policealnej Szkole Zawodowej. Uczył się i chorował, a skarżąca z powodu postępującej choroby była zmuszona zrezygnować z zatrudnienia w celu zapewnienia opieki synowi, gdyż jego stan ciągle się pogarszał i nie ma szans na jego wyleczenie. Cały ciężar opieki nad synem spoczywa na stronie. Zdaniem skarżącej organy administracyjne nie zbadały wnikliwie sprawy, opierając się jedynie na suchym brzmieniu przepisu. Podkreśliła, że specjalny zasiłek opiekuńczy pomógł jej w codziennym życiu, a w przypadku, gdy został jej przyznany organ może dokonać potrąceń i odliczyć to co zostało pobrane. Zatem wobec spełnienia warunków przyznania świadczenia na syna, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2016 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej, podtrzymując w całości motywy rozstrzygnięcia wyrażone w zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 ) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U 2016. 718 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) wojewódzki sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy administracyjnej, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli w niniejszej w sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...], która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania W.B. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem M.B.. Mając na uwadze powyżej zakreślony zakres kognicji sądu administracyjnego Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygniecie. Zważyć należy, iż organy w niniejszej sprawie orzekały w warunkach związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a., a to w związku z powołanym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wydanym w dniu 21 stycznia 2016 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 1003/15. Przepis ten stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże ich w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r., I GSK 534/12, LEX nr 1487724, i wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2015 r., II FSK 1404/13, LEX nr 1774161). Związanie to oznacza, iż zarówno organy administracji, jak i sąd administracyjny nie mogą w przyszłości, orzekając w tej samej sprawie, formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz są zobowiązani do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Sąd zatem zobowiązany jest do konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania ( por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r., I GSK 534/12, LEX nr 1487724). Niewątpliwie organ I instancji w sposób ewidentnie sprzeczny z art. 153 p.p.s.a. odmawia skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na art. 17 ust. 1 b u.ś.r. mimo, iż WSA w Gorzowie we wspomnianym powyżej wyroku jednoznacznie wskazał, że wyżej wymieniony przepis nie mógł stanowić podstawy wydanej decyzji. Powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego wydany w sprawie o sygn. akt K 38/13, stwierdzający niekonstytucyjność tego przepisu w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Sąd wskazał, iż oznacza to w istocie wyeliminowanie spośród zawartych w przepisie art. 17 u.ś.r. norm prawnych statuujących warunki nabycia prawa do tego świadczenia, przesłanki różnicującej prawo do tego świadczenia dla podmiotów sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi w zależności od momentu powstania u tych osób stanu niepełnosprawności. Sąd ponadto nakazał w sposób jednoznaczny rozważyć przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem ograniczenia zakresowego wynikającego z przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP. Niedopuszczalne zatem były dywagacje organu I instancji odnoszące się do skutków wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynikających z jego uzasadnienia. Te bowiem zostały przesądzone w sposób bezwzględnie wiążący w powołanym wyroku WSA w Gorzowie Wlkp., który zresztą wpisuje się w aktualne orzecznictwo NSA w tym zakresie ( por. wyrok NSA z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1853/16, wyrok NSA z dnia 7 września 2016 r., sygn.akt I OSK 755/16 ). Stąd w kontrolowanej sprawie bez znaczenia pozostawała okoliczność kiedy powstała niepełnosprawność M.B. dla możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazanego w art. 17 ust.1 u.ś.r. w związku z opieką nad wyżej wymienioną osobą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie nie odwoływało się już do powyższej argumentacji organu I instancji, wskazując na związanie wynikające z art. 153 p.p.s.a. Powołało się jedynie na zmianę okoliczności sprawy. Jak bowiem słusznie wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie zmiana okoliczności sprawy może spowodować nieaktualność w części lub w całości oceny sprawy ( por. M. Jagielski, J. Jagielski, R. Stankiewicz /w/ R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, s. 594 - 595 i powołane tamże orzecznictwo). Tą nową okolicznością było mianowicie przyznanie skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego decyzjami Burmistrza Miasta nr [...] z dnia [...] października 2015r. i nr [...] z dnia [...] listopada 2015 r. w okresie do dnia [...] marca 2015 do [...] października 2016r. a tym samym zaktualizowanie się nowej podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, na którą zresztą wskazywał również organ I instancji, ale w drugiej kolejności. Istotnie bowiem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b. u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powoływanie się na ten przepis byłoby zasadne w kontrolowanej sprawie, gdyby nie to, iż organy pominęły jedną ważną okoliczność, a mianowicie przed wydaniem decyzji z dnia [...] października 2015 r., jak też w samej tej decyzji organ I instancji pouczył skarżącą, że przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego spowoduje jedynie obowiązek jego zwrotu w sytuacji, kiedy zaskarży decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2015 r. o odmowie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uzyska pozytywne dla siebie rozstrzygnięcia. Organ nie pouczył natomiast skarżącej, iż przyznanie takiego zasiłku spowoduje zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r. odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które ze względu na wysokość jest świadczeniem zdecydowanie korzystniejszym. Organ I instancji wprowadziwszy zatem uprzednio w błąd skarżącą co do konsekwencji przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego dla możliwości dalszego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wykorzystał następnie okoliczność przyznania tego zasiłku jako argument do wydania decyzji odmownej w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast organ odwoławczy uznał to za zgodne z prawem utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy. Takie działania organów nie zasługują na akceptację w demokratycznym państwie prawa i pozostają w sprzeczności z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego wyrażonymi w art. 8 i 9 k.p.a. nakładającymi na organy odpowiednio obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Brak zaufania obywateli do organów państwa jest z reguły skutkiem naruszenia prawa przez organy państwowe, zwłaszcza zaś niektórych wartości w nim wyrażonych, takich jak równość i sprawiedliwość. W celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa ( por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 1984 r., III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, M. Jaśkowska, M. Wróbel, Komentarz aktualizowany do k.p.a., WK 2016 , t. 1 do art. 8 ). Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe, a w szczególności wówczas, gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami, lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 1992 r. II ARN 40/92, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 1989 r. sygn. akt II SA 729/94 opubl. ONSA 1984/2/117). Powyższa regulacja prawna powoduje nie tylko "wyłom w obowiązującej na ogół starej zasadzie ignorantia iuris nocet (nieznajomość prawa szkodzi) [...] lecz właściwie [...] zupełne uchylenie tej zasady w zakresie spraw rozpatrywanych w postępowaniu administracyjnym uregulowanym kodeksem" ( por. Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1992, s. 69; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 7 października 2013 r., II SA/Wr 497/13, LEX nr 1387535). W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że w świetle art. 9 k.p.a, organy administracji publicznej nie mogą powoływać się w prowadzonych przez siebie postępowaniach na paremię ignorantia iuris nocet dla uzasadniania swych działań i rozstrzygnięć (por. wyroki NSA: z dnia 17 stycznia 1990 r., I SA 28/89, ONSA 1990, nr 2–3, poz. 30; z dnia 3 marca 1995 r., I SA 2339/93, ONSA-OZ 1997, nr 2, poz. 16; z dnia 3 lutego 2011 r., II GSK 41/10, LEX nr 1071133; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 września 2009 r., IV SA/Gl 1015/08, LEX nr 863064; wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 października 2011 r., II SA/Kr 1510/10, LEX nr 984757). Na gruncie postępowania administracyjnego nie przyjmuje się zatem fikcji powszechnej znajomości prawa (por. T. Górzyńska, Prawo do informacji i zasada jawności administracyjnej. Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i Trybunału Konstytucyjnego, Kraków 1999, s. 218; wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 września 2007 r., VII SA/Wa 1168/07, LEX nr 420147). Organom administracji publicznej nie wolno zajmować w postępowaniu administracyjnym "pozycji przeciwnika strony, który wyczekuje na popełnienie przez stronę błędu w ocenie wpływu pewnych okoliczności na rozstrzygnięcie sprawy i wykorzystuje ten błąd jako uzasadnienie wydania niekorzystnej dla strony decyzji" (por . wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2007 r., IV SA/Po 516/06). Nie jest dopuszczalne wykorzystywanie przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli, a tym bardziej sugerowanie im działań prawnych, które z góry skazane muszą być na niepowodzenie" ( por. H. Knysiak- Molczyk, K.p.a. Komentarz, WK 2015, t. 1 do art. 9 , wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 marca 2013 r., I SA/Wa 2169/12, LEX nr 1321386,). Podkreślić należy, iż organy w niniejszej sprawie nie tylko wykorzystały nieznajomość skarżącej w zakresie przepisów dotyczących przyznawania świadczeń rodzinnych, lecz w sposób ewidentny wprowadziły ją w błąd co do konsekwencji równoległego domagania się dwóch świadczeń wzajemnie się wyłączających. W związku z powyższymi naruszenia art. 8 i 9 k.p.a., które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie postępowania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2016 r. Ponownie rozpoznając sprawę organy - po uprzednim wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji przyznających skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy - rozpoznają wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uwzględniając w sposób bezwzględny wskazania zawarte w wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Go 1003/15, odnoszące się do konieczności pominięcia ograniczenia zakresowego wynikającego z przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.