I SA/Ke 130/17

Dnia 28 kwietnia 2017 roku Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.) z [...] r. znak: [...] w przedmiocie określenia kwoty odsetek od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za miesiące luty - lipiec 2013 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. W sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K.(obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.) z 10 stycznia 2017 r. w przedmiocie określenia kwoty odsetek od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za miesiące luty - lipiec 2013 r. A. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał na zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego oraz brak dochodu. Skarżący wskazał, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i dziećmi w wieku 21 i 8 lat. Wskazał, że nie uzyskuje dochodów. Jako posiadany majątek wykazał dom wielkości 108m² wartości 500.000,00 zł oraz samochód marki Nissan Primera rok prod. 2004. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał pożyczkę hipoteczną w wysokości 125.000,00 zł – rata 1.023,00 zł oraz koszty utrzymania domu i opłaty za media w kwocie 1.000,00 zł. Skarżący oświadczył, że z żoną posiada rozdzielność majątkową. Pismem z 10 kwietnia 2017 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718) dalej ustawa P.p.s.a. został wezwany w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem ujemnych skutków procesowych do jego uzupełnienia poprzez: przedstawienie i udokumentowanie sytuacji materialnej i finansowej żony A.B. zgodnie z wymogami urzędowego formularza PPF; przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącego oraz jego żony za rok 2016 – w przypadku niezłożenia zeznania podatkowego za 2016 r. przedłożenie stosownych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskanych za 2016 r.; przedłożenie stosownych dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu/poniesionej straty za 2015 r., z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej; przedłożenie stosownych dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu/poniesionej straty za 2016 r., z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej; przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie zaświadczenia o zarobkach osiąganych przez skarżącego oraz jego żonę za okres ostatnich 3 miesięcy, udokumentowanie wskazanego w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez komornika skarbowego; udokumentowanie wysokości wskazanej w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy pożyczki hipotecznej, okresu na jaki została zaciągnięta oraz udokumentowanie wysokości miesięcznych rat pożyczki; przedłożenie stosowych dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania domu, posiadanego samochodu oraz dzieci wraz z informacją kto ponosi te koszty. W wyznaczonym terminie skarżący przedłożył formularz wniosku PPF wypełniony przez jego żonę, w którym żona wykazała, że jest współwłaścicielem wykazanego przez skarżącego majątku oraz osiąga dochód z wynagrodzenia za pracę w kwocie 3.100, 00 zł netto miesięcznie. Ponadto skarżący przedłożył kopię dowodu rejestracyjnego samochodu marki Nissan Primera, kopię faktury z 3 kwietnia 2017 r. za wodę i ścieki w kwocie 257,09 zł, oraz wydruki bankowe z których wynika m.in. ponoszenie następujących kosztów i opłat: za ogrzewanie domu 1.398,00 zł, na rzecz Netii i Play łącznie 298,69 zł, opłata związana ze studiami syna 659,61 zł miesięcznie, opłata za prąd 142,00 zł, rata kredytu 1.011,76 zł, ubezpieczenie kredytu – 12,00 zł, zajęcie egzekucyjne 2.717,22 zł, ubezpieczenie 86 zł oraz 123,50 zł, OC – 500,00 zł. Skarżący przedłożył również zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu żony z 19 kwietnia 2017 r., z którego wynika, że średnie miesięczne wynagrodzenie żony skarżącego stanowi kwotę 3.638,88 zł netto miesięcznie, wydruki z banku PKO Bank Polski za okres od 30 grudnia 2016 r. do 30 marca 2017 r. oraz ING za okres od 2 stycznia 2017 r. do 31 marca 2017r., z których wynika, że skarżący dokonuje wypłat gotówki w bankomatach m.in. na kwoty 430 zł, 700,00 zł, 900,00 zł, dokonuje przelewów do ZUS na kwoty 297, 28 zł, 288,95zł, dokonał wpłaty na rzecz fundacji w kwocie 50 zł, opłacił fakturę na kwotę 327,00 zł, opłaca OC AC - 500,00 zł. Ponadto skarżący przedłożył kopię informacji PIT/B za rok 2016, stronę pierwszą z dwóch informacji PIT/B za rok 2015 oraz kopię informacji PIT-11 żony za 2016 r. Skarżący nie przedłożył dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu/poniesionej straty za 2015 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Przyznanie prawa pomocy, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżący nie należy, a jego sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze skarżący i jego rodzina są w posiadaniu majątku znacznej wartości (dom, samochód), mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – posiadają dom wielkości 108 m² o wartości ok. 500.000,00 zł. Ponadto przedstawiając sytuację majątkową swojej rodziny skarżący wykazał, że jego rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę żony w kwocie średnio 3.638,88 zł netto miesięcznie. Skarżący wraz z żoną ponoszą koszty utrzymania domu, koszty utrzymania syna na studiach, koszty utrzymania samochodu, ponadto spłacają zaciągnięte zobowiązania kredytowe - rata 1.023,00zł. Podkreślić jednak należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu i innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Zdaniem orzekającego wniosek o przyznanie prawa pomocy należy uznać za uzasadniony, w sytuacji gdy poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sadowym skutkowałoby ograniczeniem wydatków na konieczne utrzymanie, a więc na zaspokojenie podstawowych potrzeb socjalnych. Przy czym wysokość wydatków, nawet na te najbardziej podstawowe cele, takie jak wyżywienie, opłaty za mieszkanie, media musi mieścić się w kwotach, które są ponoszone w przeciętnym gospodarstwie domowym. Powyższych wymogów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy, skarżący nie spełnia. Ponadto wskazać należy, że pomimo powoływania się na złą sytuację finansową rodzina skarżącego ponosi wydatki, których nie można uznać za konieczne np. wydatki na najem lokalu dla studiującego syna - 659,61zł zł miesięcznie, wykazane opłaty za usługi telekomunikacyjne i telefoniczne stanowią miesięcznie łącznie wydatek nawet ok.300,00zł, 15 lutego 2017 r. dokonano przelewu tytułem wsparcia fundacji IESiR im. Ks. P. S. w kwocie 50,00 zł. Zatem problemy finansowe, na które skarżący się powołuje nie wpłynęły znacznie na poziom życia skarżącego i jego rodziny, a wydatki miesięczne przekraczają możliwości przeciętnego gospodarstwa domowego. Jako wysokie należy bowiem określić wydatki na opłaty telekomunikacyjne oraz telefoniczne, najem mieszkania dla syna czy wysokość rat kredytów. Wydatki te określić należy jako przewyższające możliwości finansowe przeciętnego gospodarstwa domowego i nie można zakwalifikować ich do niezbędnych dla koniecznego utrzymania. Uwagi tej nie należy traktować jako wskazującej na konieczność rezygnacji z ponoszenia tych wydatków – ma ona jedynie na celu wskazanie, że wydatki miesięczne rodziny skarżącego są ponadprzeciętne, znacznie wykraczające poza zakres podstawowych potrzeb socjalnych. W ocenie orzekającego, miesięczny dochód jaki skarżący wraz z żoną uzyskuje oraz kwoty jakie miesięcznie wydatkują nie pozwalają dać wiary, że skarżący nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Wbrew twierdzeniom skarżącego nie ma znaczenia w tym zakresie okoliczność zawarcia przez małżonków umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Z tego powodu rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej współmałżonka (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 981/12, postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13 czy postanowienia NSA z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 434/13 – wszystkie publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów związanych z postępowaniem sądowym, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów. Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że strona skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.