I SA/Ke 131/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek po rozpoznaniu 7 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. K. od postanowienia referendarza sądowego z 17 marca 2016 r. w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. S.K. wezwany został do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 51.259 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] r. nr [...] wydaną w przedmiocie podatku akcyzowego. W odpowiedzi na wezwanie złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu wniosku skarżący podał, że jest żonaty, ma syna w wieku 25 lat. Oświadczył, że zarówno on jak i jego żona nie posiadają majątku. Syn skarżącego posiada trzy mieszkania, dom rodzinny oraz dwa samochody. Skarżący wskazał, że jego oszczędności w kwocie 58.612,85 zł zostały zajęte w całości przez organy podatkowe. Uzyskiwany przez niego zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 769,45 zł netto miesięcznie zajmowany jest na poczet zaległości podatkowych. Żona skarżącego z wynagrodzenia za pracę uzyskuje kwotę 3.000 zł netto miesięcznie, syn z wynagrodzenia za pracę i prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje kwotę 2500 zł netto miesięcznie. Skarżący aktualnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie uzyskuje wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji prezesa w spółce, która jest w likwidacji. Posiada status osoby bezrobotnej. Z żoną posiada rozdzielność majątkową, nie jest utrzymywany przez członków rodziny, musiał wyprowadzić się z domu. Mieszka u osoby znajomej z zapewnionym wyżywieniem w zamian za pomoc w gospodarstwie rolnym. Oświadczył, że koszty pełnomocnika zostały poniesione w całości z góry przed dokonaniem zajęcia jego środków finansowych, tym samym pomoc prawna nie generuje żadnych kosztów. Postanowieniem z 17 marca 2016 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od wpisu od skargi z 26 stycznia 2016 r. w kwocie powyżej 2.500 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Podniósł, że skarżący jest w stanie ponieść część kosztów sądowych z pomocą rodziny. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia. Wskazał, że postępowanie sądowoadministracyjne toczono jest w związku z działalnością gospodarczą prowadzoną przez skarżącego a nie w związku z jego prywatnymi sprawami. Ani żona ani syn nie mają żadnego związku z tą działalnością, więc brak jest podstaw do nakładania na nich obowiązku uiszczenia kosztów wpisu sądowego. Takiego obowiązku nie ma dorosły syn, który jest dorosły i samodzielny. Małżonkowie mają obowiązek wzajemnego wspierania się w codziennych sprawach, nie zaś w kwestii prowadzonej działalności gospodarczej. Rodzina jest nieprzychylnie nastawiona do skarżącego, który nie ma od kogo pożyczyć pieniędzy, nie ma też zdolności kredytowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy natomiast osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., prawidłowo referendarz sądowy dokonał oceny, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości oraz że jest on w stanie uiścić część wpisu od skargi w kwocie 2.500 zł. Należy podnieść, że ocena przesłanek z art. 246 p.p.s.a. powinna uwzględniać stan rodzinny wnioskodawcy ubiegającego się o prawo pomocy, a co za tym idzie, również wykaz i sytuację zarobkową (dochody) tych osób. Z podanych przez wnioskodawcę informacji wynika, że małżonka skarżącego uzyskuje stałe miesięczne dochody w wysokości 3.000 zł. To pozwala przyjąć, że jest w stanie pomóc skarżącemu w uiszczeniu jednorazowo kwoty 2.500 zł wpisu od skargi. Wniosku tego nie może zmienić powoływanie się przez skarżącego, że wyprowadził się z domu oraz że małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej. Zgodnie z bowiem z art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm.), dalej: K.r.o., małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z obowiązku tego nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej lub faktycznej separacji (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2014 r. sygn. akt I OZ 211/14, z 7 marca 2011 r. sygn. akt I FZ 20/11). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Innymi słowy, fakt prowadzenia osobnych gospodarstw domowych skarżącego i jego żony nie jest okolicznością przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt II FZ 441/11 r.). Wynikający z art. 23 K.r.o. obowiązek wzajemnej pomocy obejmuje również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Nie ma więc racji skarżący w sprzeciwie, że ogranicza się tylko do drobnych codziennych wydatków. Małżonka skarżącego, uzyskująca stały dochód, ma możliwość udzielenia pomocy skarżącemu, a podkreślana przez niego faktyczna separacja nie zwalnia jej z tego obowiązku. Podobne wnioski należy wyprowadzić wobec obowiązków syna w stosunku do ojca. Zgodnie z art. 87 K.r.o., rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. To oznacza, że rodzice mogą oczekiwać pomocy finansowej bądź majątkowej ze strony dzieci (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 października 2013 r. sygn. akt II GZ 574/13). Z uwagi na ten przepis nie można więc pominąć przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącego możliwości przyczynienia się jego syna do poniesienia kosztów sądowych. Przy jego wsparciu skarżący jest w stanie uiścić część wpisu od skargi. Podane w sprzeciwie okoliczności, że syn jest dorosły i samodzielny tylko wzmacniają to przekonanie. Trudno bowiem oczekiwać udzielenia pomocy przez dziecko rodzicu, gdy jest uczące i samo nie ma źródeł zarobku. Tymczasem udzielenie pomocy ojcu przez dorosłego, samodzielnego syna nie spowoduje zagrożenia w zakresie zaspokajania jego własnych potrzeb, zwłaszcza w obliczu uzyskiwania stałego dochodu oraz posiadania tak znacznego majątku – trzech mieszkań i domu rodzinnego. Podsumowując, skarżący przy pomocy małżonki i syna jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w kwocie 2.500 zł. Znamiennym jest przy tym, jak zauważył referendarz sądowy, że kwota ta i tak stanowi tylko niewielki procent (około 5) całościowej kwoty wpisu sądowego jaką zobowiązany byłby uiścić skarżący w razie całkowitego oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.