I SA/Ke 15/13

Dnia 18 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku E. sp. z o.o. w O. Ś. o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. w O. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2011 r. postanawia: oddalić wniosek. W dniu 1 lutego 2012 r. E. sp. z o.o. w O.Ś. (dalej określana jako spółka) złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowym ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...]r., nr [...]. Wskazała w nim, że w niniejszym postępowaniu nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych z uwagi na złą sytuację finansową. Spółka załączyła do wniosku rachunek zysków i strat za 2012 r. potwierdzający stratę netto w wysokości 2.623.772,59 zł oraz zestawienie obrotów i sald za 2012 r., z którego wynika, że ma zaległości nie tylko względem kontrahentów, ale także nieuregulowane zobowiązania publicznoprawne m.in. względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Skarbowego, w podatku od nieruchomości i z tytułu użytkowania wieczystego, które obecnie stara się spłacić. We wniosku skarżąca podkreśliła, że ma zajęte wszystkie konta bankowe i nie może wypłacić z nich środków, by pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie. Wskazała, że jej trudna sytuacja finansowa była przyczyną zwolnienia z kosztów przez Sąd Rejonowy w Kołobrzegu, na dowód czego przedłożyła kserokopię postanowienia tego Sądu z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. akt I Co 1149/12. Spółka podkreśliła, że poniosła stratę nie tylko w jednym miesiącu, lecz jej trudna sytuacja finansowa dotyczy okresu od początku 2012 r. Dodała, że stan rachunku w dacie sporządzenia wydruku nie był rezultatem przejściowego zbiegu kilku operacji finansowych. Wskazała, że teoretycznie mogłaby mieć miejsce sytuacja, w której w kilka godzin po wydruku stan rachunku przedstawiałby się inaczej (np. po zapłacie dużej należności od kontrahenta), ale pod warunkiem, że wydruk dotyczyłby wyłącznie jednego miesiąca obrachunkowego. Nie jest natomiast możliwe, by wydruk zmieniał się w ten sposób, jeżeli dotyczy okresu od początku 2012 r. We wniosku spółka podała ponadto, że jej wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 9.720.000 zł. Wskazała, że jej środki trwałe według bilansu za ostatni rok miały wartość 4.156.955,71 zł, a poniesiona strata wynosiła 2.623.772,59 zł. Podała również stan rachunków bankowych: Credit Agricole: 0 zł, Polbank: 982,99 zł i Bank Spółdzielczy Lipsko: 36,89 zł. Podkreśliła, że wszystkie te konta są zajęte przez komorników, a spółka może pobierać z nich jedynie środki pieniężne na wynagrodzenia dla pracowników. Postanowieniem z dnia 5 marca 2013 r. sygn. akt I SA/Ke 15/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek spółki o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał na wysokość uzyskanych przez Spółkę w 2012 roku przychodów, wartość środków trwałych oraz na fakt, że pomimo sygnalizowanych problemów finansowych Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, a z oświadczeń przez nią składanych nie wynika, aby zamierzała zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. Skala na jaką spółka prowadzi działalność gospodarczą oraz z wysokością wpisu w przedmiotowej sprawie, który wynosi 1.500 zł, nie pozwalają – zdaniem Sądu – na stwierdzenie, że spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania. W dalszej części uzasadnienia Sąd wskazał, że koszty wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych. Dodatkowo odnośnie straty osiągniętej przez Spółkę za poprzedni rok obrotowy Sąd stwierdził, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych. Na skutek wniesionego od tego postanowienia przez spółkę zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 95/13 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. W motywach uzasadnienia postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił oceny Sądu pierwszej instancji, że informacje zawarte w złożonym przez skarżącą wniosku oraz w złożonych oświadczeniach i dokumentach stanowią wystarczającą przesłankę do odmowy rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy. W ocenie NSA Sąd pierwszej instancji powinien stosownie do dyspozycji art. 255 p.p.s.a. wezwać skarżącą do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jej rzeczywistą sytuację majątkową. W szczególności powinny to być dokumenty potwierdzające zajęcia rachunków bankowych i prowadzone postępowania egzekucyjne, na podstawie których doszło do zabezpieczenia nieruchomości poprzez ustanowienie na nich hipotek oraz inne oświadczenia i dokumenty, które potwierdzają złą sytuację finansową spółki za lata ubiegłe. Dopiero po przedłożeniu tych dokumentów Sąd powinien dokonać oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach ponownie rozpoznając sprawę zważył co następuje: W związku z uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach w całości i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania należy na wstępie podnieść, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał skarżącą na podstawie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: 1. dokumentów potwierdzających zajęcie kont bankowych skarżącej; 2. dokumentów potwierdzających zabezpieczenie nieruchomości skarżącej poprzez ustanowienie na nich hipotek; 3. wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych obejmujących operacje za okres ostatnich 3 miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła: - wydruki elektroniczne ksiąg wieczystych nieruchomości należących do skarżącej o nr KW 497777 oraz KW 44604; - kserokopie dokumentów potwierdzających zajęcia rachunków bankowych Spółki; - kserokopię wyciągu z konta bankowego w Raiffeisen Polbank za miesiące luty, marzec, kwiecień 2013 r. oraz historię rachunku za okres od 1 marca 2013 r. do 31 maja 2013 r. - kserokopię wyciągu z konta bankowego w Credit Agricole Bank Polska S.A. za miesiące marzec, kwiecień, maj 2013 r.; - wyciąg – historie wykonanych operacji – w Banku Spółdzielczym w Lipsku za okres od 4 sierpnia 2012 r. do 4 czerwca 2013 r. - KRS skarżącej Spółki. Przeprowadzona przez Sąd, z zastrzeżeniem uwag i wytycznych zawartych w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2013 r. ponowna analiza wniosku skarżącej wskazuje na brak podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, a mianowicie kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie prawnej, która wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie prawnej, która wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi w wysokości 1500 zł. Przy ocenie istnienia przesłanek prawa pomocy w sytuacji, gdy ubiega się o nie osoba prawna badaniu podlega jej stan majątkowy i dochody, a przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić wtedy i w takiej części, w jakiej środki znajdujące się w posiadaniu wnioskodawcy nie wystarczą na pokrycie kosztów sądowych. Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W świetle wartości jej majątku trwałego (4.156 955,71 zł), niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że nie można uznać, że skarżąca dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania (postanowienia NSA z 23 lutego 2010 r. sygn. akt I FZ 5/10 i z 13 września 2011 r. sygn. akt I FZ 215/11, z 27 września 2012 r. sygn. akt I GZ 251/12, z 21 marca 2013 r. sygn. akt I GZ 61/13, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka nie wykazała ponadto, że pomimo trudności finansowych, zmaga się z groźbą niewypłacalności. Poniesienie w danym roku podatkowym straty nie oznacza bowiem utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Istotne jest natomiast osiąganie przez skarżącą przychodów. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą, a przedłożone dokumenty dowodzą, że jest to działalność prowadzona na dużą skalę (wartość przychodów za 2012 r., poniesionych kosztów działalności, dane w zakresie kapitału zakładowego i wartości środków trwałych). Na ocenę możliwości finansowych skarżącej nie ma wpływu fakt prowadzenia wobec niej postępowań egzekucyjnych. Z przedłożonych dokumentów wynika bowiem, że Spółka ponosi wydatki związane z bieżącym jej funkcjonowaniem. Ponadto jak sama wskazała, obecnie stara się spłacać zaległości nie tylko publicznoprawne (wobec ZUS, US), ale również wobec kontrahentów. To także świadczy o posiadaniu przez skarżącą środków finansowych i możliwości dysponowania nimi. Wymienione zobowiązania, zarówno publicznoprawne, czy pieniężne zobowiązania umowne należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności. Podkreślić należy, że koszty wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 97/13, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Sytuacja skarżącej nie jest natomiast tą szczególną, uzasadniającą jej dofinansowanie ze środków budżetu państwa. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że sytuacja majątkowa skarżącej nie stanowi przeszkody do dochodzenia swoich praw przed sądem. Istotne jest, że na obecnym etapie postępowania skuteczne wniesienie skargi uzależnione jest jedynie od uiszczenia wpisu w wysokości 1500 zł co, mając na uwadze kwotę przeznaczoną przez spółkę na koszty jej działalności (ok. 9,5 mln. zł), stanowi niewielki wydatek. Nieuzasadnione jest więc twierdzenie o nieposiadaniu przez Spółkę dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem. Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma też zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczania zaliczek na wydatki w postępowaniu egzekucyjnym przez sąd powszechny. Sąd administracyjny w każdej indywidualnej sprawie, rozstrzyga czy istnieją podstawy do przyznania stronie prawa pomocy i o jego zakresie, w oparciu o aktualną sytuację finansową wnioskodawcy według kryteriów wskazanych przez przepisy ustawy p.p.s.a. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. W związku z powyższym Sąd, po dokonaniu ponownego rozpoznania wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 243 w związku z art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.