I SA/Ke 215/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Kuchta po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 czerwca 2015 r. w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Kielcach z dnia [...] 2015r. znak: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Kielcach z dnia 22 stycznia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. P.O reprezentowany przez doradcę podatkowego M.C złożył sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wynika, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym z synem w wieku 2 lat oraz z żoną, z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Jako posiadany majątek wykazał nieruchomość rolną wielkości – ok. 0,5 ha. Ponadto wnioskodawca wskazał , że jego rodzina utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z tytułu wykonywanej pracy w wysokości 4500 zł brutto miesięcznie, i oświadczył, że z prowadzonej działalności gospodarczej ponosi stratę. W uzasadnieniu swojego wniosku skarżący powołał liczne zdarzenia, które przyczyniły się do powstania strat finansowych prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz podkreślił okoliczność, że w obecnej chwili zobligowany jest do wywiązania się z zawartego porozumienia polegającego na spłacie swoich zaległych zobowiązań zarówno wobec banku PKO BP w kwocie 10.000 zł miesięcznie oraz pozostałych wierzycieli. Łączna kwota zobowiązań skarżącego przewyższa kwotę ponad 400 tys. Dane zawarte w złożonym wniosku oraz dodatkowych dokumentach okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, z uwagi na powyższe pismem z dnia 29 kwietnia 2015 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych poprzez przedstawienie i udokumentowanie sytuacji materialnej i finansowej żony – M.O zgodnie z wymogami urzędowego formularza PPF. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową i przedłożył kopię aktu notarialnego umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej podkreślając, że w zaistniałej sytuacji nie ma możliwości uzupełnienia treści wniosku poprzez przedstawienie i udokumentowanie sytuacji materialnej i finansowej żony. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2015 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalił wniosek skarżącego o zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podniósł, że okoliczność rozdzielności majątkowej wpływa w sposób klarowny na obowiązki wynikające z przepisu art. 23 ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy, które w jego ocenie nie mogą być utożsamiane z obowiązkiem pokrywania przez jego małżonkę wszelkich jego kosztów, w tym również kosztów sądowych ze środków finansowych znajdujących się na jej odrębnym koncie. W dalszej kolejności argumentował, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków a nie do ich wzajemnych obowiązków. Wobec powyższego rozdzielność dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich a także samodzielnego dysponowania i zarządzania swoim majątkiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na gruncie obowiązujących przepisów postępowań sądowych, co do zasady, koszty sądowe pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na względzie przedstawione przez skarżącego we wniosku okoliczności, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom nie posiadającym źródeł stałego dochodu i bez majątku, tj. w sytuacji ubóstwa. Z przedstawionej natomiast przez skarżącego sytuacji majątkowej wynika, że nie grozi mu niedostatek. Skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę – w wysokości 4500 zł miesięcznie (brutto). W ocenie Sądu strona która posiada stały miesięczny dochód, powinna partycypować w kosztach postępowania przed sądem administracyjnym (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2005 r. FZ 711/04; z dnia 21 grudnia 2007 I OZ 970/07;). Przyznania zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia także fakt, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przyniosła straty. Wskazać bowiem należy, że strata w zakresie prowadzonej działalność jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem kontroli i koniecznością pokrycia jej ewentualnych kosztów. Skarżący powinien więc liczyć się z koniecznością pokrycia również tych wydatków. Wobec powyższego argumentem za przyznaniem prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie może być fakt spłaty zobowiązań finansowych w tym kredytów. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań wobec banków nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06, dostępne na www.orzeczenia.nsa.) Na marginesie Sąd zauważył także, że skarżący wykazał niekonsekwencje w przedstawionej dotychczas argumentacji, ponieważ z jednej strony przedstawił osiągane dochody w wysokości czterech i pół tysiąca złotych brutto z drugiej zaś strony powołał się na nieproporcjonalnie wysokie, sięgające rzędu dwudziestu tysięcy złotych miesięcznie, wydatki ponoszone z tytułu zaciągniętych zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Powyższa okoliczność uniemożliwia Sądowi dokonania obiektywnej oceny faktycznej sytuacji materialnej skarżącego. Sąd nie podziela poglądu skarżącego opartego na analizie art. 23 kodeksu rodzinnego, zaprezentowanego w sprzeciwie i stwierdza, że w/w powołany przepis zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Wynikający z powołanej regulacji obowiązek wzajemnie pomocy istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Ponadto należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.