I SA/Ke 241/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.),, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. 1.1 Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję tego organu z dnia [...]. odmawiającą G. P. umorzenia należności z tytułu: - składek na ubezpieczenie własne na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Pracy; - składek na ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, - odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek za zatrudnianych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. 1.2 Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że wnioskiem z dnia 28 listopada 2011r. G. P. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek. Po przeprowadzeniu postępowania organ stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna okoliczność opisana w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.) - dalej: u.s.u.s., pozwalająca na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. G. P. jest właścicielem nieruchomości gruntowej o łącznej powierzchni 1,2188ha, na której organ dokonał zabezpieczenia hipotecznego swoich należności. Jest również właścicielem dwóch samochodów: z 1991r. i z 1998r. Organ wskazał, że w związku z tym prowadził postępowanie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenia). Organ podniósł, że w sprawie nie zaszła żadna z przesłanek zawarta w tym przepisie, pozwalająca na umorzenie zadłużenia. Ustalił, że wnioskodawca uzyskuje dochody z hodowli drobiu i uprawy gruntów rolnych, których jest właścicielem. Z tego tytułu osiąga dochód w wysokości 250 zł miesięcznie. Małżonka M. P., z którą posiada rozdzielność majątkową, prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, z której dochód w 2009r. wyniósł 5.840,78 zł, w 2010r. wykazano stratę w wysokości 22.360,98 zł, w 2011r. dochód wyniósł 15.789,93 zł. Małżonkowie posiadają dwoje dzieci w wieku 3 i 9 lat. Rodzina mieszka w domu należącym do rodziców wnioskodawcy, którzy ponoszą koszty związane z utrzymaniem domu. Ojciec wnioskodawcy J. P. pobiera emeryturę w wysokości 1.168,20 zł netto, natomiast matka K. P. w wysokości 1.763,56 zł netto. Rodzice posiadają problemy zdrowotne: J. P. ma orzeczony na okres do 31 października 2014r. znaczny stopień niepełnosprawności, natomiast K. P. leczy się endokrynologicznie. Ponoszą koszty leczenia : w lipcu 2011r. – 448,64 zł, w listopadzie 2011r. – 258,95 zł. Wnioskodawca nie ma problemów zdrowotnych i nie ponosi kosztów związanych z leczeniem. Nie korzysta z pomocy społecznej. Nie posiada innych zobowiązań poza należnościami wobec ZUS. 2.1 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach G. P. zarzucił organowi brak ustaleń, na podstawie których uznano, że skarżącego stać na spłatę zadłużenia. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem, że zajęcie nieruchomości pokryje roszczenia organu. Podniósł, że nieruchomość ta stanowi jego jedyne źródło utrzymania, a jej strata spowoduje wystąpienie ciężkich skutków dla rodziny. Dalej skarżący wskazał na uchybienia organu polegające jego zdaniem na braku dostatecznego wyjaśnienia przesłanek jakimi kierował się organ odmawiając skarżącemu umorzenia należności. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, w jego ocenie krzywdzącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1 Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W przypadku stwierdzenia przez Sąd, że decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego lub procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź stanowi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, podlegają one uchyleniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). 3.2 Skarga w niniejszej sprawie jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. 3.3 Organ wskazał, że postępowanie w sprawie prowadzone było w oparciu o treść art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz.1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W przypadku podejmowania decyzji na podstawie tego przepisu, kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest ustalenie, czy w konkretnej sprawie występują przesłanki określone w § 3 ust.1 ww. rozporządzenia. Jako warunki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Aby zatem dokonać takiej oceny konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami, które umożliwiają organowi ocenę, czy sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności. Organ dokonuje oceny tych przesłanek w zakresie aktualnej sytuacji życiowej i majątkowej osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. 3.4 Należy stwierdzić, że ocena ta nie została przeprowadzona przez organ prawidłowo. W zaskarżonej decyzji zawarte zostały nieprawidłowe ustalenia na temat okoliczności faktycznych dotyczących rodziny G. P. i dochodów uzyskiwanych przez tą rodzinę. Organ stwierdził, że wnioskodawca nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej, jednakże pominął okoliczność, że beneficjentem takiej pomocy są małoletnie dzieci wnioskodawcy. Ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia 7 marca 2012r. wynika, że na rzecz M. P. orzeczono zasiłek rodzinny przyznany J.P. i D. P.. Organ nie dokonał analizy tego dokumentu, przez co okoliczność korzystania z pomocy społecznej została całkowicie pominięta w zaskarżonej decyzji. Należy przypomnieć, że postępowanie administracyjne oparte jest na zasadzie prawdy materialnej (obiektywnej), wyrażonej w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. Stanowi on, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z tą zasadą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższym obowiązkom organ nie sprostał, co doprowadziło do ustalenia dochodów rodziny na poziomie nieodzwierciedlającym jego rzeczywistego wymiaru. 3.5 Kolejną zasadą do której respektowania zobowiązane są organy administracji jest wyrażona w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego zasada swobodnej oceny dowodów. Stanowi ona, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Tej zasadzie również organ uchybił. Wskazał, że pobierane przez rodziców wnioskodawcy zwaloryzowane świadczenia emerytalne wynoszą: dla ojca J. P. 1.168,20 zł netto, natomiast dla matki K. P. 1.736,56 zł netto. Należy stwierdzić, że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałoby, że rodzice skarżącego pobierają emerytury w takich kwotach. W przedłożonych przez G. P. dokumentach widnieją inne kwoty niż te ustalone przez organ, mianowicie wskazują one, że J. P. pobiera świadczenie w wysokości 1.114,59 zł, natomiast K. P. w wysokości 1.698,36 zł. Kwoty te różnią się od tych, które wskazał organ. Cytowana wyżej zasada swobodnej oceny dowodów oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na dowodach zdobytych przez organ i przez niego sprawdzonych. Istotnym naruszeniem tej zasady jest orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale nie mających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy. Innymi słowy, brak dokumentów, na podstawie których ustalił wysokość świadczeń uzyskiwanych przez J. P. i K. P. po pierwsze uniemożliwia weryfikację, czy kwoty te odzwierciedlają rzeczywisty poziom uzyskiwanych przez nich świadczeń, po drugie oznacza, że ustalenia organów w tym zakresie są dowolne i niepoparte zgromadzonych w sprawie materiałem dowodowym. 3.6 Poza błędnie ustalonym stanem faktycznym sprawy i naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów organowi zarzucić należy także naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. Do należności z tytułu składek, których umorzenia odmówił organ, należały: - należności na ubezpieczenie własne G. P., - należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, - odsetki za zwłokę od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Rozstrzyganie kwestii umorzenia - w zakresie należności składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika oraz z tytułu odsetek za zwłokę od składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami w części przez nich finansowanej możliwe jest w oparciu jedynie o treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast rozstrzyganie umorzenia składek osobistych płatnika możliwe jest także na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Przepis ten dotyczy bowiem tylko i wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, którymi zgodnie z treścią art. 4 ust. 2 lit. d) u.s.u.s. jest ubezpieczony zobowiązany do opłacania składek na własne ubezpieczenie społeczne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 sierpnia 2011r. II GSK 791/10, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia: 14 lutego 2008r. V SA/Wa 2787/07, 26 listopada 2007r. V SA/Wa 2213/07, 20 grudnia 2006r. III SA/Wa 2043/06, 7 grudnia 2007r. V SA/Wa 1636/07; treść tych wyroków dostępna jest na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższy pogląd oznacza, że przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie może stanowić materialnoprawnej podstawy umorzenia ani składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, ani odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek za zatrudnianych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Umorzenie tych należności może być rozważane tylko w aspekcie przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. Nieprawidłowe jest zatem twierdzenie organu, że przedmiotowe postępowanie, dotyczące wskazanych wyżej trzech różnych rodzajowo należności składkowych, prowadzone było w oparciu o treść art. 28 ust. 3a us.u.s. i § 3 rozporządzenia. Twierdzenie takie jest uprawnione jedynie wobec składek na własne ubezpieczenie społeczne. Rozstrzyganie natomiast kwestii umorzenia - w zakresie należności składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika oraz z tytułu odsetek za zwłokę od składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami w części przez nich finansowanej prowadzone mogło być tylko w oparciu o treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. 3.7 Podsumowując należy podnieść, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wykonał należycie obowiązków wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Uchybienia te, jak i błędne rozumienie treści art. 28 ust. 3 i 3a czynią zaskarżoną decyzję pozbawioną prawidłowego uzasadnienia, wbrew wymogom z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tymi uchybieniami należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza wskazane przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu, który miał istotne znaczenie dla sprawy. Uzasadnia to uchylenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. 3.8 W ponownie prowadzonym postępowaniu organ podda ocenie znajdującą się w aktach sprawy decyzję Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...]. i zbierze dowody konieczne do ustalenia dochodów rodziców skarżącego. Następnie rozważy kwestię umorzenia należności składkowych uwzględniając dokonaną przez Sąd wykładnię art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. 3.9 Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku.