I SA/Ke 25/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2026 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 5 września 2025 r. nr 61/2025/KL w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej oddala skargę. Decyzją z 5 września 2025 r. nr 61/2025/KL Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "organ") na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 w zw. z art. art. 157 § 1 i art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 50 ust. 16 i 18 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146, z późn. zm.; dalej: "ustawa o świadczeniach") w związku z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493), w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez K. C. (dalej: "wnioskodawca", "strona", "skarżący") utrzymał w mocy własną decyzję z 25 lipca 2025 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa NFZ z [...] r. nr [...], stwierdzającą że K. C. zobowiązany jest do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w wysokości [...] zł, w tym: za świadczenia zdrowotne udzielone w okresie od 11 marca 2020 r. do dnia 17 marca 2020 r. i w dniu 18 sierpnia 2020 r. przez świadczeniodawcę [...] S.A. i w okresie od 17 maja 2020 r. do 28 czerwca 2020 r. przez świadczeniodawcę [...] oraz za świadczenia zdrowotne rzeczowe, tj. leki refundowane, zaordynowane 17 marca 2020 r. przez świadczeniodawcę [...] S.A. W uzasadnieniu decyzji Prezes NFZ wskazał, że [...] r. wydał decyzję nr [...] stwierdzającą obowiązek poniesienia przez K. C. kosztów udzielonych na jego rzecz świadczeń opieki zdrowotnej oraz zrealizowanych recept w łącznej wysokości [...] zł. Decyzja ta po dwóch nieskutecznych próbach doręczenia w dniach: 15 maja 2023 r. i 23 maja 2023 r. została zwrócona do nadawcy z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie" i uznana za doręczoną w trybie art. 44 § 4 k.p.a. Stała się ostateczna. Następnie pismem z 21 sierpnia 2023 r. strona zwróciła się do Prezesa NFZ z wnioskiem o całkowite/częściowe umorzenie lub przygotowanie ugody o rozłożeniu na maksymalną ilość rat kwoty świadczeń udzielonych na jej rzecz oraz o wycofanie egzekucji. Nadto poinformowała o zmianie adresu do doręczeń. Pismem z 7 września 2023 r. Dyrektor Ś. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia poinformował stronę o wyrażeniu zgody na ratalną spłatę zobowiązania w drodze podpisania stosownej ugody. Następnie pismem z 19 września 2023 r. strona złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa NFZ z [...] r. nr [...], powołując się na przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i wskazując, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Pismem z 6 października 2023 r. uzupełniono ww. wniosek, przedkładając zaświadczenie z Miejskiego Urzędu Pracy w K. z 6 października 2023 r. potwierdzające zarejestrowanie żony wnioskodawcy jako osoby bezrobotnej w okresie od [...] Wnioskodawca podniósł, że faktu posiadania przez żonę statusu osoby bezrobotnej i podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu wynika również fakt posiadania przez niego ubezpieczenia zdrowotnego w ww. okresie jako "małżonka bezrobotnego". Celem wsparcia stanowiska, strona wskazała na komunikat z 3 stycznia 2017 r. wydany przez Narodowy Fundusz Zdrowia informujący o nowelizacji ustawy o świadczeniach w zakresie "wstecznego" zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego. Opisaną na wstępie decyzją Prezes NFZ z 25 lipca 2025 r. nr 56/2025/KL odmówił stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] wydanej [...] r. Pismem z 11 sierpnia 2025 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od ww. decyzji Prezesa NFZ z 25 lipca 2025 r. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ odwołał się do treści przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a także poglądów doktryny i orzecznictwa. Wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności decyzji jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia i stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Ma ono na celu eliminację z obrotu prawnego aktów administracyjnych dotkniętych jedną z kwalifikowanych wad, określonych w katalogu zawartym w art. 156 § 1 k.p.a. lub przepisach szczególnych. W postępowaniu prowadzonym na podstawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, organ rozpatrujący nie bada ponownie sprawy merytorycznie. W ocenie organu zarzuty podnoszone przez stronę, które dotyczą braku zasadności obciążenia jej kosztami świadczeń opieki zdrowotnej z uwagi na fakt pozostawania w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, nie stanowią podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] r. nr [...] Organ podkreślił, że konsekwencją złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji jest zbadanie, czy kwestionowana decyzja nie jest dotknięta wadą prawną wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a., co oznacza, że organ jedynie kontroluje prawidłowość samej decyzji administracyjnej, nie rozstrzygając o istocie sprawy. Na poparcie zajętego stanowiska organ wskazał na orzecznictwo w tym obszarze. W dalszej kolejności wyjaśnił w jakiej sytuacji może dojść do stwierdzenia nieważności decyzji w związku z wydaniem decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie przesłanki polegającej na "rażącym naruszeniu prawa" dotyczy naruszenia przepisu niepozostawiającego wątpliwości co do jego bezpośredniego rozumienia. Rażące naruszenie prawa powinno być oczywiste, wyraźne i bezsporne, a ponadto istnieje tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność. Odwołując się do treści art. 50 ust. 15 pkt 2 ustawy o świadczeniach, Prezes NFZ wyjaśnił, że Narodowy Fundusz Zdrowia nie mógł odmówić świadczeniodawcy, z którym łączyła go umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, zapłaty za świadczenia z powodu braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej osoby, która je uzyskała, jeżeli świadczeniobiorca w terminie złożył oświadczenie o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń. Jak ustalono, strona ubiegając się o uzyskanie świadczenia opieki zdrowotnej, złożyła u świadczeniodawców oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w takich przypadkach i poniesionych przez NFZ podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w wyniku wcześniej wydanej decyzji administracyjnej, ustalającej obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Organ przyjął domniemanie, że świadczeniobiorca został poinformowany przez świadczeniodawcę o braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej według danych systemu eWUŚ i z uwagi na wskazaną okoliczność musiał przedłożyć oświadczenia o prawie do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Gdyby świadczeniodawca nie miał wątpliwości co do posiadanych przez stronę uprawnień, to strona nie musiałaby przedstawiać powyższych dokumentów. Nadto Prezes NFZ wskazał, że istotnym przy tym jest, że strona nie wykazała, jakie przesłanki decydują o tym, że ww. decyzja dotknięta jest wadą uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności, podnosząc jedynie zarzuty merytoryczne odnoszące się do kwestii pozostawania przez nią w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu co do posiadania przez nią prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, przy czym sama podkreśliła, że do 31 grudnia 2019 r. była zatrudniona, a zatem posiadała status osoby ubezpieczonej. Następnie skorzystała ze świadczeń opieki zdrowotnej w postaci wymiany stawu biodrowego, jednocześnie błędnie i całkowicie bezzasadnie wywodząc, że to na organach spoczywała powinność weryfikacji ciągłości jego ubezpieczenia (przytaczając, że w momencie wymiany pierwszego stawu biodrowego wiadomo było o konieczności drugiej operacji), co tylko stanowić może przesłankę działającą na jego niekorzyść. Skoro za pierwszym razem strona skorzystała ze świadczeń opieki zdrowotnej po weryfikacji w systemie eWUŚ i widniała jako osoba nieubezpieczona i nieuprawniona, a ubiegając się o uzyskanie ww. świadczenia opieki zdrowotnej złożyła mimo wszystko u świadczeniodawców oświadczenie o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej a po kilku miesiącach ponownie skorzystała ze świadczenia w postaci wymiany drugiego stawu biodrowego, widniejąc jako osoba nieubezpieczona i zastosowano ponownie procedurę podpisania oświadczenia o przysługującym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej, to okoliczności te świadczą, w ocenie organu, że wnioskodawca z całą stanowczością nie dochował należytej staranności w ocenie swojej sytuacji prawnej związanej ze statusem ubezpieczenia zdrowotnego. Końcowo organ ponownie podkreślił, że tryb nadzwyczajny nie może pełnić zastępczej roli w stosunku do postępowania merytorycznego w sytuacji, gdy strona takiego postępowania nie zainicjowała. W konsekwencji, w ocenie Prezesa NFZ, brak było podstaw do zmiany decyzji nr [...] z 25 lipca 2025 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji wydanej [...] r. nr [...] przez Prezesa NFZ stwierdzającej, że strona jest zobowiązana do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w wysokości [...] zł. Na powyższą decyzję K. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Skarżący zarzucił naruszenie: 1. art. 50 ust.17 ustawy o świadczeniach oraz art.68 Konstytucji RP przez przyjęcie zasadności ustalenia obowiązku poniesienia przez niego kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonej mu w związku wykonaniem drugiego zabiegu operacyjnego biodra, pobytu w szpitalu i leczenia w łącznej kwocie [...]złotych, w sytuacji braku poinformowania o możliwości zaistnienia takiej sytuacji i nieuwzględnienia okoliczności, że jego żona była w okresie stycznia 2020 r. do grudnia 2021 r. ubezpieczona jako osoba o statusie osoby bezrobotnej; 2. art.156 § 1 pkt 2 k.p.a przez niezastosowanie tego przepisu w sytuacji wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa; 3. przepisów postępowania mające wpływ na wynik postępowania, a mianowicie: - art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art.9 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sprawie w sposób naruszający wskazane zasady działania organów administracyjnych i wydanie decyzji sankcjonującej sytuację, w której obywatel zostaje złapany w tzw. "pułapkę" prawną przez wydanie decyzji po upływie okresu, w którym mógł starać się o zasiłek rehabilitacyjny z [...], składając wniosek o wsteczne objęcie ubezpieczeniem społecznym W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ w całości. W uzasadnieniu skargi podniósł, że nie zgadza się ze stanowiskiem Prezesa NFZ. Aprobowanie sytuacji, w której chory obywatel po jednej operacji biodra zostaje skierowany na drugą operację, którą wykonuje się bez poinformowania go o tym, że jest uznany za osobę nieubezpieczoną i będzie obciążony kosztami zabiegu i dalszej hospitalizacji, jest naruszeniem zasad państwa prawa. Jest to działanie sprzeczne z art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach oraz art. 68 Konstytucji RP. Niezasadnie również pominięto, że żona skarżącego miała w okresie od stycznia 2020 r. do grudnia 2021 r. status osoby bezrobotnej. Nadto nie można zaaprobować sytuacji, w której przeprowadzono postępowanie w sprawie w sposób naruszający podstawowe zasady k.p.a. obligujące organy administracyjne do działania między innymi w taki sposób, by strony postępowania, czy inne osoby w nim uczestniczące nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa oraz nakazujące tym organom udzielania niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Organ wydał decyzję sankcjonującą, w której skarżący został złapany w tzw. pułapkę prawną przez wydanie decyzji po upływie okresu, w którym mógł starać się o zasiłek rehabilitacyjny z ZUS, składając wniosek o wsteczne objęcie ubezpieczeniem społecznym. Argumentował, że nie do zaakceptowania jest stanowisko organu, iż rozpoznanie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji ma ograniczać się wyłącznie do kwestii formalnych bez szczegółowego ustalenia stanu faktycznego, który w jego przypadku daje podstawy do formułowania zarzutu o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu konstytucyjnych zasad obowiązujących w państwie prawa, w którym osoba niebędąca prawnikiem nie może zakładać, że instytucja państwa, której powierzono dbanie o zdrowie i życie obywateli, może zachować się w taki sposób, że swoje działania będzie podejmować w czasie, kiedy obywatel utraci prawa do objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym wstecznym, bądź będzie mógł skorzystać z prawa do ubezpieczenia, wywodząc swe uprawnienia z uprawnień małżonka. Poczynienie tego rodzaju ustalenia pozwalałoby na odpowiedź na kluczowe pytanie, czy organ może zastosować wobec osoby niemającej wiedzy prawniczej "pułapkę" przedawnienia tych uprawnień przez niepoinformowanie w sposób prosty, co strona ma zrobić. Stosowanie tego typu pułapki jest właśnie rażącym naruszeniem prawa i spełnia wymóg art.156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Dodał, że będąc zatrudnionym do 31 grudnia 2019 r., był w pełni uprawniony do korzystania ze wszystkich świadczeń medycznych. Okres ten został przedłużony do 10 marca 2020 r., w którym to dniu dokonano w szpitalu w [...] zabiegu operacyjnego wymiany stawu biodrowego (drugiego, bo pierwszy staw biodrowy wymieniono 7 listopada 2019 r.). Od początku wiadomo było z diagnozy lekarskiej, że konieczna będzie wymiana obu stawów biodrowych, przy czym operacje te muszą nastąpić jedna po drugiej, w odstępie minimum 4 miesięcy. Zarzucał, że nie poinformowano go przed przystąpieniem do obu operacji, jak ma się zachować w sytuacji, w której w naturalny sposób dotknięty kolosalnym stresem łączącym się z prowadzonym sposobem leczenia, na wypadek niepodjęcia kolejnej pracy po okresie 10 marca 2020 r. by zapewnić sobie ubezpieczenie w dwa wykazane sposoby. Stwierdził, że NFZ winien zareagować w terminie umożliwiającym uregulowanie jego sytuacji ubezpieczeniowej. Końcowo podtrzymał zawarte we wniosku z 19 września 2023 r. argumenty dotyczące naruszenia art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Wskazał także, że z uwagi na czas rozpoznawania wniosku, został narażony na dodatkowe odsetki od żądanej kwoty, która jest ogromna. Dodatkowo poprzez prowadzoną egzekucję, w toku której dokonano zajęcia rachunku bankowego, narażono go na znaczną szkodę i pozbawiono środków koniecznych do utrzymania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego i skarżący poparli skargę, argumenty i wnioski w niej zawarte. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym, jak i prawem procesowym. Rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143; dalej: "p.p.s.a."). Podkreślenia również wymaga, że stosownie do powołanych wyżej przepisów, sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy też słuszności. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów, sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przedmiotem skargi była decyzja Prezesa NFZ odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji tego organu z [...] r. w przedmiocie obowiązku skarżącego zwrotu kosztów poniesionych świadczeń opieki zdrowotnej w kwocie [...]zł. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności na podstawie złożonego przez skarżącego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do treści art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Biorąc pod uwagę charakter zaskarżonej decyzji (wydanej w postępowaniu nadzwyczajnym), wyjaśnić trzeba, że przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest rozstrzygnięcie o tym, czy określony akt stosowania prawa kończący postępowanie zwykłe lub nadzwyczajne zawiera kwalifikowane wady prawne wyliczone w art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu tym organ nie przechodzi natomiast do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej materialnej. Tak więc ocena dokonywana przez organ administracji w postępowaniu nieważnościowym dotyczy wyłącznie zbadania, czy kwestionowana wnioskiem nieważnościowym decyzja została dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. (w tym przypadku wskazanym rażącym naruszeniem prawa). Nie jest natomiast przedmiotem postępowania nieważnościowego ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która już została rozstrzygnięta decyzją kontrolowaną. W postępowaniu nieważnościowym działanie organu nadzoru winno być zatem nakierowane wyłącznie na poszukiwanie najcięższych (kwalifikowanych) wad prawnych w kontrolowanej decyzji, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. To zaś oznacza, że żadne inne uchybienia, nawet jeśli zostaną ujawnione, nie mogą być w postępowaniu nieważnościowym uwzględnione, bowiem nie mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności kontrolowanego orzeczenia (wyrok NSA z 13 lutego 2025 r., I OSK 86/22; wyrok WSA w Gdańsku z 24 kwietnia 2025 r., II SA/Gd 1288/24; te i przywołane w dalszej części uzasadnienia orzeczenia dostępne są w CBOSA na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wymóg ścisłego rozumienia przesłanek nieważności, określonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oznacza w konsekwencji, że niedopuszczalna jest wykładnia przesłanki rażącego naruszenia prawa w kontekście dodatkowych okoliczności nie przewidzianych wprost w ustawie, jak np. skutków społeczno-gospodarczych wywołanych przez decyzję, czy też błędu, winy, należytej staranności, dobrej wiary etc. Uwzględnienie tego rodzaju okoliczności w procesie wykładni danego pojęcia stanowiłoby bowiem przejaw bezpodstawnego wykreowania przesłanki pozaustawowej, ograniczającej możliwość stosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (wyrok WSA w Gdańsku z 24 kwietnia 2025 r., II SA/Gd 1288/24). Procedując w trybie nadzorczym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, organ administracji dysponuje kompetencją stricte kasacyjną, a co więcej - zawężoną katalogiem podstaw nieważnościowych (w niniejszej sprawie rażącym naruszeniem prawa). Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja (por.m.in. wyrok NSA z dnia 15 marca 2018 r., I OSK 2217/17). Pojęcie rażącego naruszenia prawa oznacza każde obiektywnie oczywiste naruszenie jednoznacznego (więc niewymagającego wykładni) przepisu, które równocześnie godzi w zasadę praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (por. wyrok WSA w Warszawie z 29 marca 2018 r., VII SA/Wa 1549/17). Jednocześnie wyjaśnić należy, że z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa. Nie każde bowiem naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję w takim stopniu, że niezbędna jest jej eliminacja tak, jak gdyby od początku nie została wydana (por. Ł. Kroplewski, P. Majczak, K. Sobieralski, Nadzwyczajne tryby postępowania administracyjnego, Wrocław 2018, s. 334-335). Nie można również pominąć, że stwierdzenie nieważności decyzji wskutek rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych, a zatem pojęcie to musi być interpretowane wąsko, co oznacza, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko wówczas, gdy podjęte rozstrzygnięcie jest w sposób niewątpliwy sprzeczne z treścią, niebudzącej wątpliwości i mającej zastosowanie w danej sprawie normy prawnej. Pojęcie "rażącego naruszenia prawa" występuje, gdy orzeczenie wydane przez organ w sposób ewidentny odbiega od normy prawnej (prawa materialnego, procesowego albo ustrojowego), przy czym wykładania tej normy nie budzi wątpliwości. Chodzi zatem o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Rozstrzygające dla uznania naruszenia prawa za rażące jest to, że rodzaj naruszenia oraz jego skutki powodują, że decyzja, bądź postanowienie nie mogą zostać zaakceptowane, jako wydane przez organy praworządnego państwa (por. wyrok NSA z 12 grudnia 2025 r., III OSK 1857/24; wyrok NSA z 19 listopada 2025 r., II GSK 2000/22; wyrok NSA z 13 listopada 2025 r., II GSK 1659/22). Jednocześnie z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że za rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności przepisów regulujących postępowanie dowodowe, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji, można uznać jedynie wydanie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy, czy też wydanie decyzji bez przeprowadzenia dowodów obligatoryjnych w danej sprawie. Odmienna ocena dowodów przeprowadzonych w postępowaniu administracyjnym dokonana przez organ wyższego stopnia w postępowaniu nadzorczym, nie może stać się podstawą stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por.m.in. wyroki NSA z 27 stycznia 2016 r., I OSK 3033/15, z 14 stycznia 2016 r., I OSK 374/14). Przechodząc na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżący stwierdził, że przeprowadzono postępowanie w sprawie w sposób naruszający podstawowe zasady k.p.a. obligujące organy administracyjne do działania między innymi w taki sposób, by strony postępowania, czy inne osoby w nim uczestniczące nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa oraz nakazujące tym organom udzielania niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Argumentował, że organ wydał decyzję sankcjonującą, w której skarżący został złapany w tzw. pułapkę prawną przez wydanie decyzji po upływie okresu, w którym mógł starać się o zasiłek rehabilitacyjny z ZUS, składając wniosek o wsteczne objęcie ubezpieczeniem społecznym. Zarzucał także, że nie do zaakceptowania jest stanowisko organu, iż rozpoznanie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji ma ograniczać się wyłącznie do kwestii formalnych, bez szczegółowego ustalenia stanu faktycznego, który w jego przypadku daje podstawy do formułowania zarzutu o rażącym naruszeniu prawa. W związku z przedmiotem sporu, przypomnieć należy, że decyzją Prezesa NFZ z [...] r. ustalono, że skarżący zobowiązany jest do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w wysokości [...] zł, w tym: za świadczenia zdrowotne udzielone w okresie od 11 marca 2020 r. do dnia 17 marca 2020 r. i w dniu 18 sierpnia 2020 r. przez świadczeniodawcę [...] S.A. i w okresie od 17 maja 2020 r. do 28 czerwca 2020 r. przez świadczeniodawcę [...] oraz za świadczenia zdrowotne rzeczowe tj. leki refundowane, zaordynowane 17 marca 2020 r. przez świadczeniodawcę [...] S.A. Składając wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa NFZ z [...] r. skarżący w istocie skupił się na kwestii związanej z posiadaniem prawa do świadczeń oraz błędach po stronie świadczeniodawców, którzy jego zdaniem nie wypełnili swoich obowiązków w zakresie prawidłowego pouczenia o jego prawach i obowiązkach. Powyższe okoliczności, jak wywiódł skarżący, zrodziły u niego pozostawanie w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Niemniej w ocenie sądu powyższe okoliczności nie stanowią podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa NFZ z [...]. nr [...] Biorąc pod uwagę powyższe rozważania prawne natury ogólnej i odnosząc je do realiów niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że niedopuszczalne byłoby oparcie ewentualnego rozstrzygnięcia stwierdzającego nieważność ostatecznej decyzji stwierdzającej obowiązek zwrotu kosztów udzielonych świadczeń na kryteriach stricte ocennych, stanowiących w istocie polemikę skarżącego z ustaleniami zawartymi w decyzji z [...] r., czy odnoszącymi się do kwestii przyczyn, z jakich ją wydano i zobowiązano skarżącego do zwrotu kwoty udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej. Zastosowania sankcji nieważności nie można bowiem wyprowadzić z odmiennej oceny faktów i dowodów, jak wywodzi skarżący. Nie można tracić z pola widzenia tego, że decyzja ta została uznana za doręczoną w trybie art. 44 § 4 k.p.a., po dwóch nieskutecznych próbach doręczenia. Stała się ostateczna a skarżący miał możliwość wniesienia od niej środka zaskarżenia, co otwierałoby drogę do merytorycznej weryfikacji kwestionowanego rozstrzygnięcia przez właściwy sąd, co jednak nie nastąpiło. W kontekście zarzutów skargi wyjaśnić również należy, że zgodnie z treścią art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Realizacja przez organ administracji publicznej obowiązku informowania stron, o którym mowa w art. 9 k.p.a., polega jedynie na ogólnym ukierunkowaniu strony, co do przepisów prawa znajdujących zastosowanie w jej sprawie. Przepis ten nie nakłada jednakże na organy administracji obowiązku udzielenia porad prawnych, czy też doradztwa. Nie jest także równoznaczny z obowiązkiem zawiadamiania strony o konsekwencjach niedostosowania się do konkretnych przepisów (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2021 r., I OSK 332/21). Nie jest rzeczą organu administracji publicznej udzielanie pouczeń (porad) prawnych uczestnikom postępowań administracyjnych oraz poszukiwanie optymalnych i adekwatnych dla tych uczestników rozwiązań prawnych (por. wyrok NSA z 27 lipca 2020 r., II OSK 511/20; wyrok WSA w Poznaniu z 20 grudnia 2023 r., II SA/Po 479/23). Sąd orzekający w sprawie podziela też prezentowany w literaturze prawniczej pogląd, że wskazany obowiązek informacyjny dotyczy tylko toczącego się postępowania administracyjnego, a nie każdej relacji między stroną postępowania a organem. Można zatem wskazać ramy czasowe i przedmiotowe realizacji tego obowiązku organu – wyznaczać je będzie, co do zasady, wszczęcie postępowania i jego zakończenie w danej instancji. Ponadto obowiązek ten dotyczy tylko informacji prawnych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy stanowiącej przedmiot postępowania administracyjnego (praw i obowiązków strony), a nie każdej relacji między stroną i organem i nie każdego jej żądania udzielenia informacji prawnej (M. Sieniuć, Granice udzielania informacji prawnej w postępowaniu administracyjnym (w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych i poglądów doktryny) w: W trosce o dobro wspólnoty i jednostki – zagadnienia administracyjnoprawne. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Zofii Duniewskiej pod red. P. Korzeniowskiego, B. Jaworskiej-Dębskiej, M. Kapusty, A. Kaźmierskiej-Patrzycznej, M. A. Król, E. Olejniczak-Szałowskiej, A. Rabiegi-Przyłęckiej, P. Wilczyńskiego, Łódź-Warszawa 2024, s. 373). W konsekwencji powyższego, w ocenie sądu, argumentacja skarżącego mająca świadczyć w jego przekonaniu o nieważności spornej decyzji z [...] r., która sprowadza się do kwestionowania prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych i dokonanych na podstawie tych ustaleń ocen nie może zostać uznana za przesłankę rażącego naruszenia prawa w ramach postępowania nadzwyczajnego prowadzonego w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Należało zatem podzielić stanowisko Prezesa NFZ, zgodnie z którym postępowanie o charakterze nieważnościowym nie może przerodzić się w postępowanie o charakterze merytorycznym, w którym bada się na nowo wszystkie okoliczności faktyczne sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Nie mogły odnieść również zamierzonego skutku zarzuty skarżącego upatrującego winy organu i świadczeniodawców w zaniechaniu udzielania stosownych pouczeń do co sytuacji prawnej skarżącego. Trzeba bowiem w tym miejscu zaznaczyć, że pismami z 4 października 2022 r. i 18 października 2022 r., w toku postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji z [...] r. nr [...], skarżący został pouczony przez organ o możliwości "wstecznego" zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny, co skutkować będzie umorzeniem prowadzonego postępowania. Z akt sprawy wynika, że pisma te zostały skarżącemu doręczone (odpowiednio 6 października 2022 r. i 2 listopada 2022 r.). Z kolei świadczeniodawca nie prowadził postępowania administracyjnego i nie miał prawnego obowiązku stosowania art. 9 k.p.a. Dodatkowo podkreślić trzeba, że w toku postępowania wyjaśniającego organ pozyskał od świadczeniodawców udzielających skarżącemu świadczeń opieki zdrowotnej stosowne dokumenty i wyjaśnienia potwierdzające tryb skorzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej, tj.: oświadczenia o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń, które skarżący złożył w dniach: 10 marca 2020 r., 17 maja 2020 r. oraz 18 sierpnia 2020 r. Trafne były przy tym spostrzeżenia organu, że świadczeniodawca nie ma obowiązku weryfikowania, czy przedłożone przez świadczeniobiorcę oświadczenie opiera się na prawdzie. Zgodzić się także należało z organem, że świadczeniodawca nie ma obowiązku informowania świadczeniobiorcy o potencjalnych możliwościach uzyskania kolejnego tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym bądź też uzyskania prawa do świadczeń po stwierdzeniu jego ustania. To na skarżącym ciążył obowiązek dochowania najwyższej staranności w ocenie swojej sytuacji ubezpieczeniowej, tym bardziej w sytuacji zaplanowanego zabiegu operacyjnego, czy też rehabilitacji pooperacyjnej. Na świadczeniodawcach spoczywał zaś ustawowy obowiązek udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej, w związku z powyższym po odpytaniu systemu eWUŚ i uzyskaniu informacji, że strona ma status osoby "nieubezpieczonej i nieuprawnionej", świadczeniodawcy udzielający skarżącemu ww. świadczeń prawidłowo zastosowali procedurę przewidzianą w art. 50 ust. 6 ustawy o świadczeniach. Skoro zatem skarżący podpisał stosowne oświadczenie o przysługującym mu prawie do świadczeń, to świadczeniodawca nie miał prawa kwestionować wskazanych przez niego uprawnień. Ponadto, w kontekście stanowiska skarżącego trafnie przyjął organ, że świadczeniodawca nie miał prawa weryfikować, czy stronie zasiłek został lub zostanie przyznany, ani też pouczać go o konieczności wystąpienia do właściwego ZUS z wnioskiem o przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego. Złożone przez skarżącego oświadczenia zostały przyjęte jako podstawa do udzielenia świadczeń, natomiast ustalony stan faktyczny wykazał, że strona utraciła prawo do świadczeń opieki zdrowotnej 11 marca 2020 r. Tym samym w dniach, kiedy udzielono skarżącemu świadczeń opieki zdrowotnej, nie posiadał on prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Nadto należy wyjaśnić, że co do zasady, podlegający ubezpieczeniu zdrowotnemu członek rodziny skarżącego (żona) mógł zgłosić skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny, tylko w przypadku, jeżeli nie podlegał on w tym czasie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z jednego z tytułów wymienionych w art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach, ani nie posiadał prawa do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji. Niemniej jak prawidłowo wyjaśnił organ, samo posiadanie statusu ubezpieczonego przez małżonkę skarżącego, nie powodowało automatycznie, że skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny. Dla objęcia skarżącego ubezpieczeniem konieczne było bowiem zgłoszenie skarżącego przez małżonkę do swojego ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny. W świetle powyższych rozważań, w ocenie sądu, Prezes NFZ prawidłowo uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] r. nr [...] stwierdzającej obowiązek poniesienia przez skarżącego kosztów udzielonych na jego rzecz świadczeń opieki zdrowotnej w łącznej wysokości [...] zł. Ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.