I SA/Ke 357/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Surma po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku M.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 kwietnia 2014 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 kwietnia 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2008 r. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, M.M. reprezentowany przez adwokata złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i nie osiąga żadnych dochodów. Rodzina skarżącego utrzymywana jest przez jego żonę, która z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje dochód miesięczny brutto 1680 zł. Skarżący nie wykazał majątku. Dodatkowo wskazał, że ma podpisaną z żoną intercyzę. Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "ustawa p.p.s.a.", wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył kserokopie zeznań podatkowych za 2013 r. żony i córek; oświadczenie żony skarżącego o tym, że skarżący od 6 marca 2014 r. nie mieszka z żoną i córkami, ponosi koszty opłat za dom (światło, woda, telefony, internet) oraz przeznacza na utrzymanie dzieci pieniądze w kwocie od 500 do 1000 zł miesięcznie, ponadto że posiada z mężem intercyzę i odmawia przedłożenia zaświadczenia o uzyskiwanych dochodach za okres ostatnich trzech miesięcy; kserokopię aktu notarialnego z dnia 27 sierpnia 1998 r. o wyłączeniu małżeńskiej wspólności ustawowej między skarżącym a jego żoną; decyzję z dnia 7 kwietnia 2014 r. o wysokości stypendium 988,40 zł brutto przyznanego córce skarżącego odbywającej staż; zaświadczenie z dnia 2 września 2014 r. o tym, że młodsza córka skarżącego jest uczennicą klasy trzeciej technikum; zaświadczenie z dnia 26 września 2014 r. z Powiatowego Urzędu Pracy, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; zaświadczenie Starostwa Powiatowego z dnia 26 września 2014 r. że skarżący jest właścicielem samochodu osobowego marki (...) rok prod. 2004 oraz przyczepy specjalnej marki (...) rok prod. 1977; oświadczenie skarżącego z dnia 26 września 2014 r., że samochód osobowy oraz przyczepę wskazane przez Starostwo Powiatowe skarżący sprzedał w 2007 r.; zaświadczenia Starostwa Powiatowego z dnia 30 września 2014 r., że na córkę skarżącego nie jest zarejestrowany żaden pojazd, a na jego żonę samochód (...) rok prod. 1998; kserokopię dowodu rejestracyjnego tego samochodu; kserokopię umowy darowizny z dnia 8 maja 2014 r. oraz umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 11 stycznia 2007 r. zawartą w formie aktu notarialnego; oświadczenie skarżącego z dnia 26 września 2014 r., że wysokość miesięcznych wydatków na utrzymanie domu oraz rodziny wynosi od 2000 do 3000 zł miesięcznie; kserokopie decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego i od nieruchomości na 2014 r. oraz faktury za wodę, telefon, internet, energię; oświadczenie skarżącego, że ani on ani jego rodzina nie korzystają z pomocy społecznej oraz że skarżący i jego córki nie posiadają kont bankowych, a żona skarżącego odmówiła podania takich danych oraz stanu konta debetowego. Postanowieniem z dnia 14 października 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia wnioskodawca zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżący nie uwiarygodnił w sposób wystarczający zaistnienia przesłanek przyznania pomocy prawnej w żądanym zakresie. W związku z tym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie pomocy w żądanym wnioskiem zakresie. Uzasadniając sprzeciw skarżący podniósł, że w istniejącym w Rzeczypospolitej Polskiej systemie prawnym skarżący nie ma żadnego instrumentu prawnego, aby wypełnić zobowiązania Sądu, tj. dostarczenia żądanych dokumentów. W ocenie skarżącego postanowienie jest tym bardziej niesłuszne, że gdyby nawet skarżący pozostawał ze swoją żoną we wspólności majątkowej i prowadził z nią wspólne gospodarstwo domowe, to i tak nie byłby w stanie uiścić należnej opłaty kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, może być zastosowane kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Podkreślenia przy tym wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt II GZ 98/12 lex nr 1125489; z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 163/12 lex nr 1136753; z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 35/12 lex nr 1121123; z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 10/12 lex nr 1113635). Zdaniem Sądu, w świetle powyższych reguł, skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, którego domaga się skarżący ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób pozbawionych całkowicie środków do życia, znajdujących się na skraju ubóstwa, bez majątku, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować znaczny uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć przy tym zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Na podstawie danych przedstawionych przez skarżącego Sąd stwierdził, że nie należy on do żadnej z wyżej wymienionych osób. Wprawdzie skarżący wskazał, że jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku i nie uzyskuje żadnych dochodów, a rodzinę utrzymuje żona to jednak z oświadczenia żony skarżącego z 26 września 2009 r. wynika, że skarżący pokrywa opłaty za światło, wodę, telefon i internet oraz daje pieniądze na utrzymanie dzieci w kwocie od 500 zł do 1000 zł. Z kolei w oświadczeniu z dnia 29 września 2014 r. skarżący wskazał, że wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie domu i rodziny waha się w granicach od 2000 zł do 3000 zł, podczas gdy wynagrodzenie miesięczne brutto jego żony, mającej utrzymywać całą rodzinę, wynosi 1680 zł. Jednocześnie wnioskodawca nie wykazał żadnych zobowiązań kredytowych, zadłużeń oraz zaległości w jakichkolwiek opłatach. Podał też, że on i rodzina nie korzystają z pomocy społecznej. Ponadto nie można pominąć faktu, że skarżący korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nie wiadomo więc, jakie jest źródło finansowania kosztów, które są z tym związane. Istotne przy tym jest, że na obecnym etapie postępowania udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest wymagany i nie można tych kosztów zaliczyć do kosztów koniecznego utrzymania (por. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 200/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov). Z powyższego wynika, że skarżący niewątpliwie dysponuje pewnymi zasobami finansowymi, a dane dotyczące jego sytuacji finansowej przedstawione we wniosku są nierzetelne. Tezę, że wnioskodawca nie przedkłada pełnych i rzetelnych informacji o posiadanych zasobach finansowych potwierdza również nieprzedłożenie przez skarżącego informacji dotyczących należących do jego żony kont bankowych. Okoliczności tej nie usprawiedliwia odmowa przez żonę podania takich informacji z uwagi na podpisaną ze skarżącym intercyzę. Jednocześnie bowiem skarżący przedłożył zaświadczenie z dnia 30 września 2014 r. wydane przez Starostwo Powiatowe na wniosek żony o posiadanych samochodach oraz dowód rejestracyjny jej (...), a także umowy, których stroną była jego żona oraz wystawione na nią rachunki za wodę, energię elektryczną, telefon i internet. Z przedstawionych powyżej względów Sąd nie mógł ocenić rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości finansowych skarżącego. Ocena ta była również utrudniona przez brak ujawnienia sytuacji majątkowej żony skarżącego. Kwestia ta ma natomiast istotne znaczenie przy ocenie przesłanek prawa pomocy. Nie ma znaczenia w tym zakresie okoliczność zawarcia przez małżonków umowy o rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z nich wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nieujawnienie sytuacji majątkowej żony skarżącego nie pozwala na całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 426/13; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym Sąd stwierdził, że nie wykazano zaistnienia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd nie jest też w stanie w pełni zweryfikować sytuacji finansowej skarżącego i jego możliwości płatniczych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1ustawy p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.