I SA/Ke 413/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Sp. z o.o. z/s w N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] 2013 r. nr [..] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od gier za miesiąc luty 2010 r. postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. A. Sp. z o.o. z/s w N. (dalej jako "skarżąca" lub "spółka") złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] 2013 r., nr [...] wydaną w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od gier za miesiąc luty 2010 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Motywując złożony wniosek, skarżąca wskazała, że zmiana przepisów o grach hazardowych znacząco pogorszyła warunki prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż obecnie spółka nie może uzyskać nowych zezwoleń na działalność w zakresie automatów o niskich wygranych oraz salonów gier (istnieje tylko możliwość działania w oparciu o dotychczas udzielone zezwolenia). Powyższe może doprowadzić do zakończenia działalności gospodarczej najpóźniej do 2015 r. Taki stan skutkuje zmniejszeniem ilości eksploatowanych przez Spółkę automatów i powoduje brak środków na bieżącą działalność. Ponadto posiadane przez nią automaty stały się rzeczami bez wartości. Spółka podkreśliła również, że nie posiada środków na opłacenie wpisu od wniesionej skargi, bowiem jej przychody – w związku z w/w zmianą przepisów - zmalały znacząco w stosunku do roku 2009 i 2010. Drastyczna podwyżka podatku od gier spowodowała, że środki wpływające do Spółki przeznaczane są na regulowanie danin publicznych. Ponadto, łączna miesięczna wysokość wydatków, do poniesienia których zobowiązana jest Spółka, znacząco przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Środki trwałe Spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których nie da się zbyć ani w Polsce, ani za granicą. Składając oświadczenie o majątku i dochodach, Spółka w rubryce "kapitał zakładowy, majątek lub środki finansowe" wskazała kwotę 2 500 000 zł, w rubryce "wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok" kwotę 4 657 599,66 zł, a w rubryce "wartość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu" wykazała stratę w wysokości 888 485,30 zł. Ponadto oświadczyła, że posiada dwa rachunki bankowe w ING Banku Śląskim, których stan na dzień złożenia wniosku wynosi 0 zł. Podkreśliła jednocześnie, że obydwa rachunki są zajęte w postępowaniu zabezpieczającym (jeden do wysokości 8 737 119,33 zł, a drugi do wysokości 8 734 119,33 zł). Referendarz sądowy na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "ustawa p.p.s.a.") wezwał Spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez przedłożenie: odpisów deklaracji dla podatku od gier i dla podatku od towarów i usług z okresu ostatnich sześciu miesięcy; wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; odpisu bilansu na dzień 31 grudnia 2012 r., informacji o wysokości przychodów, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodach/stracie za okres od 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 lipca 2013 r. oraz dokumentów potwierdzających zajęcie rachunków bankowych. Odpowiadając na wezwanie, skarżąca przedłożyła: wydruki historii posiadanych rachunków bankowych za miesiące maj, czerwiec, lipiec 2013 r., kopie dokumentów potwierdzających zajęcie rachunków bankowych i wierzytelności pieniężnych Spółki oraz odpisy deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy. Ponadto Spółka oświadczyła, że za okres od 1 stycznia do 31 lipca 2013 r. osiągnęła narastająco stratę w wysokości 105 241 zł, a bilans oraz rachunek zysków i strat za 2012 r. będzie mogła złożyć po zakończeniu badania i weryfikacji ich treści przez biegłego rewidenta, co planowane jest na koniec sierpnia 2013 r. Postanowieniem z dnia 10 września 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek Spółki, argumentując, że nie udokumentowała ona w wyczerpujący sposób swojej sytuacji majątkowej. Jedynie bowiem częściowo wypełniła wezwanie do złożenia dokumentów zawierających dane pozwalające na pozbawioną wątpliwości ocenę jej kondycji finansowej. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a., przez bezzasadne odmówienie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, w sytuacji gdy strona obiektywnie nie dysponuje kwotą wymaganą do zapłaty wpisów sądowych w wielu sprawach i w żadnym razie kwoty tej nie jest w stanie zgromadzić. Spółka podkreśliła, że referendarz pominął zasadnicze dla rozstrzygnięcia okoliczności. Mianowicie, wielomilionowe obroty Spółki mają dużą wartość tylko w ujęciu księgowym. Jest to bowiem suma wszystkich wpłat do eksploatowanych na terenie całego kraju automatów. Kwocie tej odpowiada natomiast zbliżona wartość wygranych wypłaconych z tych automatów. Wysokie obroty są zatem wynikiem polityki rachunkowości i przerysowują rzeczywisty rozmiar działalności. Spółka zaznaczyła także, że wartość jej wpływów musi zostać skorygowana o podatek od gier (około 400 000 zł miesięcznie), o koszty eksploatacji urządzeń do gier (czynsze najmu powierzchni pod automaty, koszty bieżącego serwisu i obsługi urządzeń) oraz o koszty obsługi administracyjnej (pensje i ich pochodne). Pozostała po w/w odliczeniach kwota podlega zajęciu związanemu z zabezpieczeniem na rachunkach bankowych. Spółka nie jest wiec w stanie zgromadzić żadnych rezerw finansowych, a zwłaszcza kwoty znacznie przekraczającej 100 000 zł tytułem wpisów sądowych w kilku sprawach prowadzonych przez Spółkę równolegle na terenie całego kraju. Nie może bowiem ignorować pierwszeństwa zajęcia rachunku bankowego i gromadzić niezbędnej kwoty poza nim. Dodatkowo w odpowiedzi na wezwanie Sądu, skierowane do skarżącej na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a., skarżąca przedłożyła: rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2013 r. do 30 września 2013 r.; sprawozdanie finansowe za rok 2012; deklaracje VAT-7 za czerwiec, lipiec i sierpień 2013 r. oraz zeznanie za 2012 r. o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04 – FZ 377/04). Po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu, a także dowodów, które zostały ujawnione wraz z wniesieniem sprzeciwu. Wniesienie w niniejszej sprawie sprzeciwu spowodowało zatem, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 września 2013 r. utraciło moc. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, a mianowicie kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie prawnej, która wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie prawnej, która wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. Przy ocenie istnienia przesłanek prawa pomocy, w sytuacji gdy ubiega się o nie osoba prawna, badaniu podlega jej stan majątkowy i przychody, a przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić wtedy i w takiej części, w jakiej środki znajdujące się w posiadaniu wnioskodawcy nie wystarczą na pokrycie kosztów sądowych. Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W świetle uzyskiwanych przez nią przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej (według złożonego przez Spółkę bilansu zysków i strat przychody ze sprzedaży w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 30 września 2013 r. wyniosły 74 546 838,30 zł; pozostałe przychody operacyjne w w/w okresie wyniosły zaś 41 067,51 zł) oraz oświadczonej wartości jej majątku trwałego (4 657 599,66 zł) niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Wskazane wielkości przekraczają wielokrotnie nie tylko kwotę wpisu należną w niniejszej sprawie (579 zł) i łączną kwotę wpisów od wszystkich skarg wniesionych przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach (1158 zł), ale także oświadczoną przez skarżącą kwotę przekraczającą 100 000 zł, a dotyczącą wpisów we wszystkich sprawach prowadzonych przez Spółkę na terenie całego kraju. Zauważyć przy tym należy, że skarżąca powołując się na liczne sprawy sądowe, w których jest stroną, nie uprawdopodobniła rzeczywistej ilości tych spraw ani faktycznej wysokości wpisów w poszczególnych sprawach (podała jedynie łączną i jedynie przybliżoną kwotę). Na marginesie należy zauważyć ponadto, że choć wpisy w sprawach toczących się obecnie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach faktycznie będą wymagane w jednym okresie, to w innych sprawach Spółki toczących się przed innymi sądami w kraju prawdopodobnie kwoty te będą (lub były) należne w innym momencie (na przestrzeni innego miesiąca). Pozwala to przyjąć, że obciążenie skarżącej z tytułu wszystkich wpisów we wszystkich sprawach skarżącej przed sądami w całym kraju będzie rozłożone w czasie. Ponadto, zaznaczyć należy, że - wbrew twierdzeniom skarżącej - wykazywana przez nią strata w zakresie prowadzonej działalności za 2012 r. nie oznacza braku środków finansowych. Jest ona jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami. Istotne jest więc osiąganie przez skarżącą przychodów, które Spółka uzyskuje regularnie. Koszty sporów sądowych stanowią bowiem część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 18 października 2013 r. sygn. akt II FZ 878/13; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić przy tym należy, że – jak wynika z przedłożonego przez Spółkę rachunku zysków i strat – skarżąca w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 30 września 2013 r. osiągnęła zysk w wysokości 612 975,37 zł, co tym bardziej nie pozwala przyjąć, że Spółka źle prosperuje i nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów sądowych. Możliwość poniesienia tego ciężaru potwierdza również wysokość uzyskiwanych przez Spółkę regularnych obrotów. Przykładowo w deklaracji VAT-7 za miesiąc czerwiec 2013 r. skarżąca wykazała obroty w wysokości 6 368 282 zł, za miesiąc lipiec 2013 r. – w wysokości 6 804 425 zł, a za miesiąc sierpień 2013 r. – w wysokości 6 602 690 zł. O posiadaniu środków finansowych świadczy także ponoszenie przez skarżącą kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Z bilansu zysku i strat Spółki za okres od początku roku do końca września 2013 r. wynika, że w tym okresie koszty te wyniosły łącznie: 73 974 930,44 zł (koszty działalności operacyjnej: 73 786 008,91 zł; pozostałe koszty operacyjne: 76 574,64 oraz koszty finansowe: 112 346,89 zł). Z kolei wskazane przez Spółkę koszty, tj. należności z tytułu urządzanych gier, w tym podatek od gier, czynsze najmu lokali, koszty administracyjne oraz wydatki związane z utrzymaniem i obsługą automatów stanowią normalne koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Wymienione zobowiązania, zarówno publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności. Wbrew twierdzeniom skarżącej, koszty wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych. Wniosek skarżącej nie mógł zostać uwzględniony również z uwagi na posiadanie przez nią aktywów o znacznej wartości (wg przedłożonego przez skarżącą bilansu na dzień 31 grudnia 2012 r. posiadała ona aktywa trwałe o łącznej wartości 5 312 416,45 zł oraz aktywa obrotowe w wysokości 7 618 412,60 zł). W orzecznictwie wskazuje się, że nie można uznać, że skarżąca - dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu - powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania (postanowienia NSA z 23 lutego 2010 r. sygn. akt I FZ 5/10 i z 13 września 2011 r. sygn. akt I FZ 215/11, z 27 września 2012 r. sygn. akt I GZ 251/12, z 21 marca 2013 r. sygn. akt I GZ 61/13, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W złożonym wniosku i późniejszym sprzeciwie spółka akcentowała okoliczność zajęcia jej rachunków bankowych i wywodziła, że fakt ten zablokował jej możliwość obrony praw przed sądem. Jednakże sytuacji finansowej skarżącej nie należy oceniać jedynie przez pryzmat posiadanych przez nią kont bankowych. W istocie to poza nimi znajduje się przeważająca większość majątku spółki. Na konieczność globalnego spojrzenia na majątek wnioskującego o udzielenie prawa pomocy wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 315/12 (LEX nr 1145700), gdzie podkreślił, że przez pojęcie "środki" z przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych czy wartość środków trwałych. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma fakt pogorszenia się sytuacji finansowej skarżącej w związku z prowadzonymi zmianami legislacyjnymi w zakresie podatku od gier. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą, a przedłożone dokumenty dowodzą, że jest to działalność prowadzona na dużą skalę (m.in. wykazane w deklaracjach VAT-7 wysokie obroty za ostatnie miesiące działalności). Spółka jest obecna w obrocie prawnym, jest więc gotowa nadal ponosić ryzyko gospodarcze, z którym związana jest konieczność prowadzenia ewentualnych sporów prawnych. Przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, lex nr 477191). Wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie taka szczególna sytuacja nie wystąpiła. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził że nieuzasadnione jest twierdzenie o nieposiadaniu przez Spółkę dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.