I SA/Ke 710/12

Dnia 5 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku D. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: 1. zwolnić D. S. od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie przewyższającej 80 zł (osiemdziesiąt złotych); 2. ustanowić D. S. pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego; 3. oddalić wniosek D.S. w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2013 r. sygn. akt 710/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę D. S. (dalej jako skarżący, strona) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. W dniu 28 lutego 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wpłynął – sporządzony na urzędowym formularzu PPF – wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. We wniosku skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w osobie A. B. w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Wskazał, że jest osobą bezrobotną, a w lutym 2013 r. utracił prawo do zasiłku (co zostało potwierdzone decyzją Starosty K. z dnia [...] złożoną do akt sprawy o sygn. I SA/Ke 3/13). Skarżący zaznaczył ponadto, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz dwoma synami (4 i 5 lat), przy czym starszy syn choruje na astmę oskrzelową. Żona przebywa na urlopie wychowawczym. Rodzina utrzymuje się z zasiłku wychowawczego, zasiłku rodzinnego oraz zasiłku z pomocy społecznej (zasiłku celowego na zakup żywności oraz świadczenia z powodu długotrwałej choroby). Miesięczne dochody z tego tytułu wynoszą 1175 zł, a koszty utrzymania rodziny to około 1200 zł miesięcznie. Skarżący nie wykazał innych dochodów ani majątku. Do wniosku skarżący załączył: – zaświadczenie wydane przez Starostwo Powiatowe w K. o nieposiadaniu przez stronę zarejestrowanych na siebie pojazdów, – kserokopię historii własnego rachunku bankowego za okres od 1 grudnia 2012r. do 28 lutego 2013 r. (okres zamknięty saldem dodatnim w wysokości 443,92 zł), – kserokopię aktu notarialnego Repertorium A nr [...] z dnia [...]. ustanawiającego między skarżącym a jego żoną rozdzielność majątkową małżeńską, – kserokopię wydanego do dnia 31 stycznia 2014 r. orzeczenia o niepełnosprawności D.S. (syna skarżącego), – kserokopię decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. z dnia [...] nr [...] przyznającej D. S. zasiłek okresowy z powodu bezrobocia od 1 stycznia 2013 r. do 28 lutego 2013 r. w łącznej kwocie 790,60 zł, – kserokopię decyzji nr [...] wydanej dnia [...] przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w K. w sprawie przyznania D. S. świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego w łącznej wysokości 400 zł z przeznaczeniem na zakup żywności dla synów skarżącego na okres od 1 stycznia 2013 r. do 28 lutego 2013 r. Zarządzeniem z dnia 5 marca 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem oddalenia wniosku poprzez: – wskazanie oraz udokumentowanie kto jest właścicielem nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], wskazanej w akcie notarialnym Repertorium A [...] z dnia [...] jako adres zamieszkania żony skarżącego; – przedłożenie zaświadczenia z Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach posiadanych przez żonę skarżącego; – przedłożenie wyciągu z rachunku bankowego skarżącego nr [...] prowadzonego przez bank [...], obejmującego operacje z ostatnich trzech miesięcy; – przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez żonę skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wykazał, że właścicielami nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] są J. i S. U. Przedłożył wyciąg bankowy z rachunku bankowego swojej żony za okres od 25 grudnia 2012 r. do 26 lutego 2013 r., z którego wynika, że okres ten został zamknięty saldem dodatnim w kwocie 2053,02 zł. Przedłożył również zaświadczenie wydane przez Urząd Miasta K. w dniu [...] potwierdzające, że na rzecz żony skarżącego nie są zarejestrowane żadne pojazdy. Załączył także historię własnego rachunku karty kredytowej, z którego wynika ujemne saldo w wysokości – 6.494,24 zł oraz dostępne środki w kwocie 3.505,76 zł. Postanowieniem z dnia 15 marca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach zwolnił skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie powyżej 80 zł oraz oddalił wniosek strony w pozostałym zakresie. Referendarz sądowy wskazał, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego w całości z uwagi na fakt, że nie można było ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że skarżący nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych. Jednocześnie podkreślił, że skarżący zwrócił się o ustanowienie doradcy podatkowego w osobie A. B., w sytuacji, gdy jest już reprezentowany przez doradców podatkowych M. C. oraz R. C., co – z uwagi na treść art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako ustawa p.p.s.a.) – sprzeciwia się możliwości ustanowienia pełnomocnika w ramach instytucji prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący w dniu 21 marca 2013 r. wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, w którym powielił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślił, że będąca w jego dyspozycji kwota na karcie kredytowej (3.505,76 zł) jest kwotą "debetową" - jej wykorzystanie spowoduje zwiększenie zobowiązań w stosunku do banku. Dodał, że stan zadłużenia z tytułu tej karty (-6.494,24 zł) nie jest pokryty dodatnimi saldami wykazanymi na rachunkach bankowych jego i jego żony (2.498 zł). Zaznaczył, że nie jest w stanie ponieść w szczególności kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Wskazał, że na dzień złożenia wniosku o udzielenie prawa pomocy nie był w stosunku prawnym z pełnomocnikiem, gdyż w dniu 20 lutego 2013 r. zostało wypowiedziane pełnomocnictwo do reprezentowania go w sprawie. Do złożonego sprzeciwu skarżący załączył kserokopię pełnomocnictwa z dnia 1 grudnia 2012 r. udzielonego w sprawach dotyczących decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] oraz kserokopię pisma wypowiadającego to pełnomocnictwo z dniem 20 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04 – FZ 377/04). Po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Wniesienie w niniejszej sprawie sprzeciwu spowodowało zatem, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 marca 2013 r. utraciło moc. Zgodnie z art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom nie mogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy, która może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Jak wynika z powyższego, udzielenie prawa pomocy (w jakimkolwiek zakresie) polega na przerzuceniu kosztów postępowania na budżet państwa, czyli pośrednio na ogół społeczeństwa. W związku z tym, prawo pomocy może być udzielone jedynie w sytuacjach wyjątkowych, o jakich stanowi art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z tymi przepisami, prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych, udzielenie prawa pomocy w takim zakresie dotyczy osób, które nie mają żadnych dochodów lub ich dochód jest wyjątkowo niski, są bezrobotne bez prawa do zasiłku i nie posiadają żadnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 524/06 oraz postanowienie NSA z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1099/11, w/w orzeczenia są dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie NSA z 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, LEX nr 1103044). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 51/12, LEX 1120552). Warto również dodać, że przesłanki udzielenia prawa pomocy powinny być interpretowane ściśle, z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy. Obowiązek wykazania ich istnienia ciąży natomiast na wnoszącym o udzielenie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1024/12, LEX 1240480). W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W złożonym urzędowym formularzu PPF wskazuje bowiem, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. Dokonując analizy przedstawionej przez skarżącego sytuacji, w oparciu o przedstawione informacje i dokumenty należy stwierdzić, że udzielenie skarżącemu prawa pomocy w pełnym zakresie nie jest uzasadnione. Jak bowiem podkreślono już wyżej, taki zakres tego prawa przysługuje jedynie osobom, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie powyższa przesłanka nie została spełniona. Rodzina skarżącego dysponuje stałym źródłem dochodu, koszty utrzymania rodziny (żywność, leki, środki niezbędne do życia) są w zasadzie w pełni pokryte przez uzyskiwane dochody, a - jak wynika z akt sprawy o sygn. I SA/Ke 51/13 - potrzeby mieszkaniowe rodziny są w pełni zaspokojone bez konieczności ponoszenia w tym zakresie żadnych kosztów. Na rachunku bankowym skarżącego jest wykazane saldo dodatnie w wysokości 449,79 zł., zaś na rachunku bankowym żony skarżącego znajduje się kwota 2.053,02 zł. Łączna kwota zgromadzona na tych rachunkach w połączeniu z wysokością uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę dochodów nie pozwala przyjąć, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu sytuacja materialna uzasadnia udzielenie zwolnienia od poniesienia części kosztów sądowych. Stałe dochody którymi dysponują skarżący i jego żona są niewielkie (ok. 1.175 zł miesięcznie) i przeznaczone na bieżące potrzeby rodziny. Relacja dochodów rodziny do wydatków związanych z jej bieżącym utrzymaniem wskazuje, że uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w pełnej wysokości oraz kosztów we wszystkich sprawach, w których skarżący wniósł i zamierza wnieść skargi (I SO/Ke 2/13, I SO/Ke 3/13, I SO/Ke 4/13, I SA/Ke 163/13, I SA/Ke 51/13), byłoby nadmiernym obciążeniem zagrażającym egzystencji skarżącego i jego rodziny. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje fakt, że okoliczność ustanowienia między skarżącym a jego żoną małżeńskiej rozdzielności majątkowej nie wpływa na postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd (podzielany przez Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę), zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a obowiązku tego nie znosi ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, LEX nr 1240477 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 150/12 LEX nr 1136745). Jak zresztą wynika z akt postępowania, zasady wzajemnej pomocy finansowej są między skarżącym i jego żoną faktycznie realizowane. Wskazuje na to sam skarżący, twierdząc, że środki zgromadzone na rachunku bankowym żony były przeznaczone na spłatę zadłużenia występującego na należącym do niego rachunku karty kredytowej. Powyższe wynika również z historii rachunku bankowego skarżącego, w której pojawiają się operacje przelewów między rachunkiem skarżącego i jego żony. W postępowaniu o przyznanie skarżącemu prawa pomocy na uwzględnienie zasługiwała również okoliczność, że skarżący – wezwany przez referendarza sądowego do przedłożenia wyciągu z konta bankowego swojej małżonki obejmującego transakcje z trzech ostatnich miesięcy – przedłożył wyciąg obejmujący operacje jedynie z okresu dwóch miesięcy (od 25 grudnia 2012 r. do 26 lutego 2013 r.). Powyższe wywołało wątpliwość w zakresie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania przez skarżącego. Oceny co do możliwości sfinansowania przez skarżącego kosztów sądowych w sprawie nie zmieniła również okoliczność, że na karcie kredytowej skarżący posiada zadłużenie w kwocie 6.494,24 zł. Jak bowiem wynika z przedłożonych wyciągów bankowych, wykazana kwota zadłużenia jest regularnie spłacana. Wpływu na ustalenia poczynione w sprawie nie miało również wyjaśnienie skarżącego, że oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym żony były przeznaczone na spłatę zadłużenia występującego na karcie kredytowej skarżącego. Nie istnieje bowiem powód, dla którego należałoby dawać pierwszeństwo spłacie zobowiązań zaciągniętych względem banku przed spłatą kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 72/12, LEX nr 1121302). Sąd przychylił się także do wniosku skarżącego o ustanowienie w niniejszej sprawie doradcy podatkowego. W tym zakresie Sąd wziął pod uwagę sytuację majątkową strony, okoliczność wypowiedzenia przez pełnomocników udzielonego w niniejszej sprawie pełnomocnictwa z dnia 1 grudnia 2012 r. oraz treść art. 175 § 1 w zw. z § 3 pkt 1 ustawy p.p.s.a. Powołany przepis stanowi, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. W sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami skarga kasacyjna może być sporządzona przez doradcę podatkowego. Przepis ten ustanawia zatem tzw. przymus adwokacki dla czynności polegającej na wniesieniu skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jak podkreśla się w doktrynie, w przypadku ubiegania się przez stronę o ustanowienie pełnomocnika, sytuacja majątkowa strony nie może być jedynym kryterium rozstrzygającym o ustanowieniu pełnomocnika. Dodatkowym kryterium powinno być ustalenie, czy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości dochodzenia swoich praw. Takie niebezpieczeństwo jest realne, jeżeli podjęcie określonych czynności przez stronę uzależnia się od udziału profesjonalnego pełnomocnika (por. Bogusław Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Lexis Nexis, Warszawa 2011 r.). W niniejszej sprawie skarżący mógłby utracić możliwość obrony swoich praw. Wskazują na to rozpatrywane łącznie trzy okoliczności: wypowiedzenie pełnomocnictwa przez pełnomocników skarżącego w dniu 20 lutego 2013 r., sytuacja majątkowa skarżącego wskazująca na możliwość wystąpienia trudności w poniesieniu wydatku w postaci wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru oraz obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. W związku z powyższym Sąd postanowił przyznać skarżącemu w niniejszej sprawie prawo pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Odnosząc się do zawartej we wniosku prośby skarżącego o ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu w osobie A. B., Sąd uznał za niezbędne wyjaśnić, że - zgodnie z art. 244 § 3 ustawy p.p.s.a. - jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, właściwa okręgowa rada adwokacka, rada okręgowej izby radców prawnych, Krajowa Rada Doradców Podatkowych lub Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym, wyznaczy adwokata, radcę prawnego, doradcę prawnego lub rzecznika patentowego wskazanego przez stronę. W świetle powyższego, ocena możliwości ustanowienia w przedmiotowej sprawie doradcy podatkowego A. B. jako pełnomocnika z urzędu, należeć będzie do Krajowej Rady Doradców Podatkowych. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 244, art. 245 § 3 i 4, art. 246 § 1 pkt 2 i § 3 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.