I SA/Ke 93/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Asesor WSA Magdalena Stępniak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M.Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 14 grudnia 2023 r. nr 2601-IEE.7113.94.2023.9 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach postanowieniem z 14 grudnia 2023 r. nr 2601-IEE.7113.94.2023.9 utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Drugiego Skarbowego w Kielcach z 6 października 2023 r. nr 2605-SEE.7113.470.2023 w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 20 września 2013 r. nr SM6/6752/13. W uzasadnieniu wskazano, że organ egzekucyjny - Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Kielcach prowadzi postępowanie wobec majątku M. Ł. m.in. na podstawie tytułu z 20 września 2013 roku nr [...] wystawionego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Kielcach, obejmującego zaległość w podatku od towarów i usług za 03/12. W toku tego postępowania organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne: 23 września 2013 r. – zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Powszechnej Kasie Oszczędności Bank Polski S.A.; zawiadomienie o zajęciu doręczono do banku 27 września 2013 r; odpis tytułu wykonawczego wraz z zajęciem doręczono dłużnikowi - 8 października 2013 r.; 20 grudnia 2013 r. – zajęcie udziałów w spółce E. U. F. C. sp. z o.o.; zajęcie doręczono dłużnikowi 14 stycznia 2014 r. za pośrednictwem poczty; 16 września 2014 r. – zajęcie wierzytelności z tytułu robót, dostaw i usług w K. K. sp. j.; zawiadomienie o zajęciu doręczono dłużnikowi 24 września 2014 r. za pośrednictwem poczty; 7 listopada 2017 r. – zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w R. B. [...] S.A.; zawiadomienie o zajęciu doręczono dłużnikowi 20 listopada 2017 r. za pośrednictwem poczty; 12 sierpnia 2022 r. – zajęcie udziałów w T. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi 1 września 2022 r. w trybie art. 44 k.p.a. 15 czerwca 2023 r. – zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w ING Banku Ś. S.A. Zawiadomienie o zajęciu doręczono dłużnikowi 11 lipca 2023 r. w trybie art. 44 k.p.a. Zawiadomienie o zajęciu wysłane zostało przez organ egzekucyjny na ostatni znany organowi adres; [...], ul. [...]. Informację o adresie dłużnika w [...], tj. 126 C. L. S., C. A. T.3M. 0Z.7 doradca podatkowy przesłał elektronicznie do organu egzekucyjnego 17 października 2023 r. Do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. 28 sierpnia 2023 r. wpłynęło elektronicznie pismo wniesione przez pełnomocnika zobowiązanego, zatytułowane "Wniosek [...]", w którym wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na przedawnienie zobowiązań publiczno-prawnych. Odmawiając umorzenia organ wskazał, że w sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu z 17 czerwca 1966 r. (u.p.e.a.) w brzmieniu przed zmianą przepisu. Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały wymienione w art. 59 § 1 u.p.e.a. We wniosku z jako podstawę umorzenia m. in. postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 20 września 2013 r. nr [...] strona wskazała przedawnienie należności podatkowej objętej tym tytułem wykonawczym, czyli przesłankę umorzenia, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek przedawnienia. Z akt sprawy wynika, że zobowiązanie podatkowe objęte ww. tytułem wykonawczym dotyczy podatku od towarów i usług za 03/2012. Termin płatności tego podatku upłynął 25 kwietnia 2012 r. Biorąc zatem pod uwagę termin przedawnienia z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej należy przyjąć, że nominalny termin przedawnienia ww. zaległości podatkowej upłynął 31 grudnia 2017 r. W myśl art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następnego pod dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Kolejne zastosowane przez organ egzekucyjny skuteczne środki egzekucyjne, powodujące przerwanie biegu terminu przedawnienia wymienione zostały wyczerpująco na wstępie uzasadnienia niniejszego postanowienia. Ustalono, że bieg terminu przedawnienia zobowiązania w podatku od towarów i usług za 03/2012, w przypadku braku kolejnego zdarzenia powodującego jego zawieszenie lub jego przerwanie, upłynie 15 czerwca 2028 r. Organ ocenił także, czy w sprawie wystąpiły inne, przewidziane prawem przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 § 1, § 3 - 10 oraz § 2 u.p.e.a. W tym zakresie stwierdził, że nie wystąpiły żadne obligatoryjne przesłanki powodujące konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego. Egzekucja administracyjna była dopuszczalna. Obowiązek podlega egzekucji na podstawie art. 2 § 1 u.p.e.a. Należne zobowiązanie podatkowe, wynikające z podatku od towarów i usług marzec 2012 r., nie zostało uregulowane przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, dlatego skierowane zostało do strony upomnienie, wzywające do uregulowania zaległości w terminie 7 dni. Upomnienie zostało uznane za doręczone 29 maja 2012 r. W związku z brakiem zapłaty należnego podatku został wystawiony 20 września 2013 r. tytuł wykonawczy nr SM6/6752/13. Organ egzekucyjny stwierdził także, że tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela - Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Kielcach spełnia wszystkie wymogi określone w art. 27 u.p.e.a. Prowadzone postępowanie egzekucyjne nie było zawieszone, zatem nie zaistniała przesłanka do jego umorzenia, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a. W sprawie Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Kielcach występuje jednocześnie w roli wierzyciela i organu egzekucyjnego, stąd nie zachodzi przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego z wniosku wierzyciela (art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny uzasadnił także, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła fakultatywna przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a. zgodnie z którą, organ egzekucyjny może umorzyć postępowanie egzekucyjne w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ wskazał, że tej sprawie taka przesłanka nie wystąpiła, bowiem strona posiada działy w Transcan spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Na powyższe postanowienie M. Ł. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zarzucił naruszenie art. 105, art. 44 k.p.a. poprzez naruszenie zasady doręczenia zastępczego w związku z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu podniesiono, że na stronie 6 zaskarżonego postanowienia organ wskazuje, że doręczenia tytułów egzekucyjnych były wysyłane na ostatni znany organowi adres, tj.: [...] ul. [...]. W piśmie skierowanym przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Kielcach do ING Bank Ś. S.A. organ wskazał bowiem następujące dane: imię, nazwisko, adres zamieszkania za granicą oraz pesel mocodawcy. Fakt ten potwierdza pismo otrzymane ze wspomnianego banku (pismo w załączniku do skargi). Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Kielcach pomimo wiedzy, że adresem właściwym dla korespondencji z mocodawcą jest adres kanadyjski, dokonywał czynności egzekucyjnych o czym mocodawca nie wiedział i nie mógł wiedzieć. O kilku czynnościach dokonanych przez organ mocodawca dowiedział się poprzez kontakt z bankiem, między innymi z bankiem ING Bank Ś. S.A. W zaskarżonym postanowieniu wskazane jest, że wszystkie czynności egzekucyjne dokonane przez organ w związku z wszczętym postępowaniem opierały się na domniemaniu doręczenia. Nie można zatem uznać, że mocodawca wiedział o dokonywanych czynnościach ponieważ cała korespondencja była kierowana na niewłaściwy adres. Nie można zatem uznać aby te czynności miały jakikolwiek skutek prawny. Skarżący wiele lat temu przeniósł się na stałe do Kanady, o czym organ był informowany i fakt ten został potwierdzony przez organ w piśmie kierowanym do banku ING Bank Ś. S.A. W ocenie skarżącego w konsekwencji nie można mówić o skutecznym doręczeniu korespondencji. Na potwierdzenie swojego stanowiska skarżący wskazał na fragmenty komentarza kodeksu postępowania administracyjnego odnoszące się do art. 41 k.p.a. oraz opisujące problematykę związaną ze zmianą adresu strony postępowania oraz właściwym w tym zakresie postępowaniem organu prowadzącego. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, co na podstawie powołanego art. 119 pkt 3 p.p.s.a. pozwoliło na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w związku z wnioskiem skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego zaległości w podatku od towarów i usług za marzec 2012 r., ze względu na ich przedawnienie. W myśl art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie), postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Nie budzi wątpliwości sądu, że wygaśnięcie zobowiązania wskutek przedawnienia stanowi samoistną przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie organu zarzut ten jest niezasadny. Zobowiązanie nie uległo przedawnieniu, ponieważ zostały zastosowane środki egzekucyjne, w wyniku których bieg terminu przedawnienia został przerwany. Zdaniem skarżącego natomiast środki te nie zostały skutecznie zastosowane, z powodu nieprawidłowego doręczenia zawiadomień o ich zastosowaniu. W sprawie przedmiotem sporu jest zatem ustalenie, czy zawiadomienia o zastosowanych środkach egzekucyjnych 12 sierpnia 2022 r. i 15 czerwca 2023 r. zostały właściwie skarżącemu doręczone. Strony pozostają bowiem w sporze co do adresu, na który winna być skierowana powyższa przesyłka. Organ twierdzi, że kierował przesyłki na ostatnio znany organowi adres przy ul. [...] w K. i że w przypadku ww. zajęć doszło do doręczenia zastępczego. Tymczasem skarżący podnosi, że organ pomimo wiedzy, że skarżący mieszka za granicą, kierował korespondencję na nieprawidłowy adres w [...]. Odnosząc się do tak zarysowanej kwestii spornej należy wskazać, że zgodnie z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następnego pod dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Z powyższego wynika, że dla skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia muszą zostać spełnione dwa warunki: zastosowanie środka egzekucyjnego i prawidłowe doręczenie zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego zobowiązanemu. Stosownie do art. 42 § 1 pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych. Pisma mogą być doręczane również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (§ 2). Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego regulujące doręczanie przesyłek, winny być interpretowane w sposób zgodny z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, tj. z art. 7, 8 i 9 k.p.a., które stanowią, że organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują działania mając na uwadze, m.in. słuszny interes obywateli, w sposób budzący zaufanie do organów państwa. Przepisy regulujące doręczenia korespondencji służą przede wszystkim zagwarantowaniu sprawności postępowania poprzez zapewnienie skuteczności doręczeń. Jak trafnie i przekonująco przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, możliwe jest odstępstwo od zasady określonej w art. 42 § 1 k.p.a., gdy strona zażąda doręczania jej korespondencji pochodzącej od organu na wybrany przez nią adres (adres do doręczeń lub adres do korespondencji). Żaden przepis kodeksu postępowania administracyjnego nie przewiduje wprost możliwości wyznaczenia przez stronę adresu "do doręczeń", ani nie reguluje sposobu doręczenia pism na adres wskazany do korespondencji. Przepisy te nie stawiają jednocześnie przeszkód do tego, by strona wskazała do doręczenia określony adres, który nie musi się pokrywać z miejscem jej zamieszkania. Wskazywanie adresu do doręczeń zostało powszechnie zaakceptowane w orzecznictwie sądowym i wyrażany jest pogląd, że jeżeli strona, w toku postępowania administracyjnego, podała adres, pod który należy doręczać jej korespondencję pochodzącą od organu, to jest to adres w rozumieniu art. 42 k.p.a. W takiej sytuacji, organ powinien dokonywać doręczeń stronie na adres podany w toku postępowania, trudno bowiem przyjąć, że skuteczne byłoby doręczanie stronie korespondencji pod innym adresem, niż ten który sama wskazała (por. wyroki NSA: z 26 października 2021 r., sygn. akt II OSK 3300/18; z 11 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 1185/21; dostępne na CBOSA). Konsekwencją takiego zastrzeżenia może być to, że adres ten będzie traktowany jako miejsce, w którym może dojść nie tylko do doręczenia osobistego, ale także zastępczego oraz z wykorzystaniem awiza (zob. wyrok NSA z 29 listopada 2016 r., II GSK 1166/15; CBOSA). Związanie organu domniemaniami prawnymi przenosi ciężar dowodu na stronę, przeciw której przemawia domniemanie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2008 r., I CSK 500/07; wyrok NSA z 9 lipca 2015 r., II GSK 1482/14). Podsumowując, chociaż przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie przewidują wprost możliwości wskazania przez stronę adresu do korespondencji lub adresu do doręczeń to, zdaniem sądu nie oznacza to, że wskazanie tego rodzaju adresu przez stronę nie jest wiążące dla organów. W niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącego, organ prawidłowo kierował korespondencję, w tym zawiadomienia o zastosowanych 12 sierpnia 2022 r. i 15 czerwca 2023 r. środkach egzekucyjnych na adres do korespondencji, podany wprost przez skarżącego w protokole o stanie majątkowym, spisanym 23 lipca 2019 r. Do protokołu skarżący oświadczył, że "mieszka w [...] przylatuje tylko w odwiedziny. Adres do korespondencji: K. ul. [...]." Co istotne adres ten podał skarżący również w innych pismach: z 9 lutego 2015 r., zatytułowane: "Wniosek o rozłożenie na raty oraz umorzenie odsetek" (k - 6); z 7 listopada 2016 r. stanowiące sprawozdanie z wykonania zarządu nieruchomością roku (k - 7); z 7 października 2021 r. stanowiącym wniosek o rozłożenie na raty należności (k - 14). Znamienne też jest, że skarżący skutecznie odbierał korespondencję osobiście lub przez pełnomocnika E. W. kierowaną na ten adres: tytuł wykonawczy z 20 września 2013 r. nr [...] wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w banku PKO BP S.A. z 23 września 2013 r.; zawiadomienie z 20 grudnia 2013 r. o zajęciu udziałów skarżącego w spółce E. U. F. C. sp. z o.o.; zawiadomienie z 16 września 2014 r. o zajęciu wierzytelności skarżącego z tytułu robót, dostaw i usług w K. K. sp. j.; zawiadomienie z 7 listopada 2017 r. o zajęciu wierzytelności skarżącego z rachunku bankowego w R. B. [...] S.A. o czym świadczą znajdujące się w aktach sprawy potwierdzenia o odbierze korespondencji (k – 2, 3, 4, 8). Przez cały okres postępowania skarżący nie złożył oświadczenia o zmianie adresu do korespondencji w K. przy ul J. [...] na adres zamieszkania w [...]. Z tych względów organ prawidłowo kierował korespondencję na podawany przez skarżącego adres do korespondencji w [...]. Co istotne w doręczonym skarżącemu tytule wykonawczym znajduje się pouczenie, że zgodnie z art. 36 § 3 u.p.e.a., zobowiązany przeciwko którem wszczęto postępowanie egzekucyjne jest obowiązany do powiadomienia, w ciągu 7 dni, organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc. Stosownie zaś do art. 41 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny. Obecnie obowiązująca treść przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zmienia obowiązków zobowiązanego w tym zakresie oraz skutków jego niewykonania. Powyższe oznacza, że doręczenie skarżącemu zawiadomień o zastosowanych 12 sierpnia 2022 r. i 15 czerwca 2023 r. środkach egzekucyjnych, w trybie art. 44 k.p.a. (doręczenie zastępcze, fikcja doręczenia), wbrew twierdzeniom skargi, było prawidłowe. Prawidłowości doręczenia nie podważa brak w aktach sprawy pouczenia skarżącego o skutkach nie wykonania obowiązku z art. 36 § 3 u.p.e.a. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że trudno podważyć skuteczność doręczenia zastępczego w przypadku, gdy stronie konsekwentnie były doręczane pisma w ten sposób wcześniej, a skuteczność kolejnego strona kwestionuje (zob. postanowienie NSA z 3 marca 2016 r., II GZ 127/16; zob. Wegner (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, Z. Kmieciak, Warszawa 2019, art. 43). Zdaniem sądu nie może być uznana za prawidłową praktyka stosowana przez skarżącego polegająca na lekceważeniu obowiązujących w toku prowadzenia postępowania egzekucyjnego przepisów i wyprowadzanie z takiego działania korzystnych dla siebie skutków. Akta sprawy uzasadniają stwierdzenie, że w swoich działaniach skarżący dąży w istocie do nadużycia swojego prawa procesowego w celu uniknięcia ciążącego na nim obowiązku. Stanowisko to potwierdza uzasadnienie postanowienia Sądu Rejonowego z 26 listopada 2021 r. III Rns 977/21 oddalające wniosek o ustanowienie kuratora dla nieobecnych A. Ł. i M. Ł.. Wynika z niego m.in., że skarżący 4 października 2021 r. stawił sią osobiście w urzędzie, gdzie miał oświadczyć, że nie poda adresu, bo pomieszkuje u znajomych. W uzasadnieniu tym ponadto sąd stwierdził, że dostrzega swoisty sposób obstrukcji stosowanej przez Marusza Ładeckiego. W konsekwencji bieg terminu przedawnienia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2012 r. został skutecznie przerwany, zobowiązanie nie uległo przedawnieniu, co oznacza brak podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.