II SA/Ke 114/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Sp. z o.o. w upadłości układowej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. w upadłości układowej na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 26 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. P. spółka z o.o. w upadłości układowej wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 26 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia, składając jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu PPPr, w którym domagała się zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach oddalił wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym terminie skarżąca Spółka wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, kwestionując zawarte w jego uzasadnieniu twierdzenia o tym, że posiada środki na pokrycie kosztów sądowych z uwagi na dysponowanie majątkiem trwałym o znacznej wartości oraz zgromadzenie na rachunkach bankowych kwoty przewyższającej wysokość tych opłat. Spółka podniosła, że znajduje się w skrajnie trudnej sytuacji finansowej, utraciła płynność finansową, ma bardzo duże zobowiązania, a należący do niej majątek stanowią rzeczy niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej – co warunkuje możliwość zawarcia układu z wierzycielami – od czego z kolei uzależnione jest przetrwanie przedsiębiorstwa. Prowadzona działalność gospodarcza wciąż przynosi duże straty – co ma decydujące znaczenie dla jej możliwości płatniczych. Odnosząc się do kwot zgromadzonych na rachunkach bankowych Spółki wskazano, że konta te zostały zajęte przez komorników w postępowaniach zabezpieczających i egzekucyjnych, gdyż przeciwko spółce prowadzone są m. in. egzekucje zaległych wynagrodzeń pracowniczych, które nie wchodzą do układu – wobec czego ogłoszenie upadłości nie stanowi przeszkody w ich egzekwowaniu. Skarżąca podkreśliła także szczególny charakter niniejszej sprawy, w której kwestionuje decyzję o nałożeniu grzywny za niewykonanie decyzji zawartych w nakazach inspektora pracy, nakładających na nią obowiązek wypłacenia wynagrodzeń i innych świadczeń pracowniczych. Końcowo wskazano, że uiszczenie kosztów sądowych – podobnie jak i ww. grzywny – uszczupli posiadane przez Spółkę środki, które w razie zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty mogłyby zostać przeznaczone na wypłatę wynagrodzeń pracownikom. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (w zakresie całkowitym – pkt 1), bądź gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (w zakresie częściowym – pkt 2). Wskazać przy tym należy, że to do oceny Sądu należy uznanie, czy strona wykazała, że spełnia stosowne przesłanki przyznania prawa pomocy. Powyższe oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012, sygn. akt II GZ 100/12, LEX nr 1145540). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Intencją wnioskodawcy w niniejszej sprawie było uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się zatem do zbadania, czy strona wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ze złożonego formularza o udzielenie prawa pomocy i dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 20 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy w K. ogłosił upadłość P. Sp. z o.o. z możliwością zawarcia układu, pozostawiając zarząd majątkiem upadłemu oraz wyznaczając nadzorcę sądowego. Wysokość kapitału zakładowego wynosi 4.000.000 zł. Według bilansu Spółka zamknęła ostatni rok obrotowy stratą w wysokości 73.786,07 zł, a wartość środków trwałych wynosiła 9.525.151,25 zł. Na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka posiadała na rachunku bankowym środki w łącznej wysokości 9.222,20 zł. W ocenie Sądu przesłanki finansowe i zarzuty, które powołuje strona skarżąca odpowiednio we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w złożonym sprzeciwie nie uzasadniają uwzględnienia jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. P. Sp. z o.o. w upadłości układowej nie spełnia bowiem ustawowych kryteriów przyznania prawa pomocy, o których mowa w cyt. powyżej art. 246 § 2 p.p.s.a. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia kondycja finansowa spółki, która nie pozwala uznać, że nie jest ona w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Biorąc pod uwagę skalę, na jaką spółka prowadzi działalność gospodarczą, brak jest podstaw aby przyjąć, że uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie wpłynie w jakikolwiek sposób na jej kondycję finansową, zwłaszcza że na te koszty składają się wyłącznie: wpis od skargi - 100 zł, opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem w wypadku oddalenia skargi – 100 zł, wpis sądowy od skargi kasacyjnej – 100 zł). Nie sposób przy tym pominąć bardzo wysokiej wartości środków trwałych należących do strony, która wynosi 9.525.151,25 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 23 kwietnia 2013 r. sygn. II FZ 227/13 (LEX nr 1310076) wskazał, że posiadanie majątku trwałego, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość ewentualnego wpisu, wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Za zasadnością wniosku nie przemawia również wysokość poniesionej straty za 2013 r. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych – skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 11/11, LEX nr 783893). W konsekwencji sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez spółkę i – zdaniem Sądu – taka sytuacja nie miała miejsca również niniejszej sprawie. Z akt sprawy wynika również, że skarżąca w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, a wobec orzeczenia w stosunku do niej upadłości z możliwością zawarcia układu (nie zaś likwidacyjnej), nawet pomimo trudności finansowych spółka powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przy prowadzeniu działalności gospodarczej skarżąca winna bowiem uwzględnić odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jej działalnością (por. postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012r., sygn. akt II FZ 195/12, LEX nr 1121118). Ponadto, jak wskazuje NSA w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13 (LEX nr 1360702) "nie sposób uznać, że zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki stanowi argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania". Odnosząc się zaś do podnoszonego przez stronę argumentu o konieczności wypłaty pracownikom wynagrodzeń stwierdzić należy, że są to zwykłe koszty prowadzenia działalności gospodarczej, nie można ich zatem uznać za okoliczności nadzwyczajne, przemawiające za zwolnieniem strony od kosztów sądowych. W świetle powyższego, analiza aktualnej sytuacji finansowej Spółki nie daje podstaw do przyjęcia, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Oceny tej nie zmienia fakt, że skarżąca Spółka skierowała do tut. Sądu jeszcze jedną skargę na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia. Wysokość kosztów w tamtej sprawie jest taka sama jak w sprawie niniejszej, co oznacza, że nawet łącznie nie są to, z uwagi na możliwości płatnicze Spółki, kwoty, których nie byłaby w stanie uiścić. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a.