II SA/Ke 179/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 13 lutego 2025 r. znak: SKO.PS-80/4907/1816/2024 w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego oddala skargę. Decyzją z 13 lutego 2025 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania W. S. (zwanego dalej "stroną") od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z 16 października 2024 r. znak: [...] o odmowie przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów usługi prawnej profesjonalnego prawnika, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu SKO wskazało na poczynione w trakcie prowadzonego postępowania prawidłowe ustalenia co do tego, że strona jest osobą samotnie gospodarującą, bierną zawodową i nie spełnia kryterium dochodowego kwalifikującego do świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901), zwanej dalej "u.p.s.", gdyż osiąga dochód w kwocie [...]zł z tytułu emerytury. Prawidłowo zatem organ I instancji rozpatrzył wniosek strony również w kontekście art. 41 u.p.s., jako że okoliczności niniejszej sprawy – w której strona wskazuje jedynie na konieczność pokrycie kosztów usługi prawnej profesjonalnego prawnika –nie noszą znamion szczególnie uzasadnionego przypadku – czego nie wykazano również w odwołaniu. Z ustaleń organu bezspornie wynika, że sytuacja materialna strony jest stabilna, ma ona stałe źródło dochodu. Tym samym W. S. może zaplanować swoje wydatki w taki sposób, aby zaspokoić określone potrzeby. Natomiast przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest obowiązkiem organu – tak jak ma to miejsce w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Specjalny zasiłek celowy – przyznawany w ramach uznania administracyjnego – winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy, w sytuacji gdy uzyskiwany dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a jednocześnie nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2014 r. sygn. I OSK 615/13), które mają na celu udzielanie wsparcia – nie zaś dostarczanie świadczeń w wysokości wygodnej dla wnioskodawców. SKO podzieliło stanowisko organu I instancji co do tego, że sytuacja osobista i życiowa strony nie może być uznana za szczególnie uzasadniony przypadek. Ponadto, zakwestionowanej decyzji nie można zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego, gdyż organ I instancji wskazał, czym kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia i argumentacja ta zasługuje na uwzględnienie. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze strona wniosła o uchylenie ww. decyzji SKO i wydanie wyroku nakazującego Dyrektorowi MOPR udzielenie skarżącemu pomocy (nie zaś zasiłku celowego specjalnego) w zakresie uzyskania od ZUS emerytury na podstawie art. 39 i art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Strona zarzuciła organom obu instancji bezpodstawne twierdzenia, że polskie przepisy zabraniają udzielania pomocy osobom poszkodowanym, podkreślając że jedynym sposobem na brak wypłacania emerytur w oparciu o ww. podstawy prawne jest wystąpienie ze skargą konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego – w zakresie czego przewidziany jest przymus adwokacki. Natomiast powołany dotychczas pełnomocnik z urzędu nie sprostał oczekiwaniom skarżącego, sporządzając jedynie opinię o braku podstaw do złożenia skargi konstytucyjnej. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie sądowej 11 czerwca 2025 r. skarżący poparł skargę i oświadczył, że pełnomocnik z urzędu ustanowiony w sprawie przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie sugerował, iż sprawa jego i innych obywateli nadaje się do Trybunału Konstytucyjnego – a nie do skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego. W związku z przymusem adwokackim w tym zakresie skarżący domagał się przyznania adwokata do sporządzenia skargi konstytucyjnej i miał przyznanego przez Sąd Rejonowy adwokata, który wziął od niego wszystkie dokumenty i do dziś tych dokumentów nie oddał. Skarżący pisał na tego pełnomocnika skargi do Dziekana ORA w Kielcach oraz do rzecznika dyscyplinarnego, jednak do chwili obecnej nie uzyskał żadnej odpowiedzi i nie ma obecnie kontaktu z pełnomocnikiem. Strona dysponuje jedynie odpisem stanowiska tego pełnomocnika (które otrzymał z Rady) co do tego, że skarżącemu nie przysługuje skarga konstytucyjna, gdyż w Polsce przyznaje się emerytury pomostowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Na wstępie należy zauważyć, że – wbrew zarzutom podniesionym w skardze – wniosek skarżącego z 17 września 2024 r. (uzupełniony 26 września 2024 r. ), w którym domaga się "udzielenia wszelkiej pomocy, w tym prawnej lub finansowej na opłacenie pomocy prawnej" - z uwagi na "ograbianie starych ludzi z należnych praw do emerytury" został prawidłowo rozpoznany przez organ I instancji jako wniosek o zasiłek celowy specjalny na pokrycie kosztów usługi prawnej profesjonalnego prawnika. Jak bowiem wynika z protokołu przesłuchania z 4 października 2024 r., podpisanego również przez stronę, skarżący sprecyzował, że cyt. "potrzebuję prawnika profesjonalnego; nie wydam mojej emerytury na tą usługę; nich MOPR mi to opłaci", "tak, dajcie mi zasiłek". Oznacza to, że skarżący sam domagał się rozpatrzenia jego sprawy w trybie przepisów u.p.s., dotyczących zasiłków celowych specjalnych. W sprawie nie było kwestionowane, że dochód skarżącego co prawda przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s., ale uprawnia go do ubiegania się o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Jak trafnie wskazało SKO w zaskarżonej decyzji, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że niezdefiniowane ustawowo pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku należy pojmować jako sytuację wyjątkową. Użycie sformułowania "szczególnie" oznacza, że nie wystarczy ustalenie wystąpienia po stronie osoby ubiegającej się o pomoc, nawet uzasadnionej potrzeby udzielenia pomocy, ale muszą wystąpić nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie takiej pomocy. Jej udzielenie musi być zatem dla osoby wnioskującej o taką pomoc czymś absolutnie niezbędnym i wyjątkowym w danej sytuacji, przy czym potrzeba ta winna być uzasadniona nie tylko z jej subiektywnego punktu widzenia, ale przede wszystkim przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów oceny. Przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. m.in. wyroki: NSA z 27 maja 2020 r., I OSK 1363/19, I OSK 2245/19, z 25 maja 2020 r., I OSK 1890/19, wyrok WSA w Kielcach z 18 lutego 2021 r., II SA/Ke 705/20, dostępne w internetowej CBOSA). Dokonując oceny sytuacji skarżącego w oparciu o wskazane wyżej kryteria wypracowane w orzecznictwie – które Sąd orzekający w pełni akceptuje – należy podzielić stanowisko organów, że nie sposób uznać, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z tak rozumianym szczególnie uzasadnionym przypadkiem, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Za taką konstatacją przemawia bowiem charakter złożonego przez stronę wniosku. Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 3 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Przedmiot wniosku strony – obejmujący żądanie udzielenia pomocy finansowej na pokrycie kosztów usługi prawnej profesjonalnego prawnika – w żaden sposób nie wpisuje się w kategorię szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie przez MOPR wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Nie jest to bowiem wydatek pierwszej potrzeby, ani też wydarzenie nagłe, niecodzienne, czy też nadzwyczajne, a – jak już wcześniej podniesiono – tylko takie okoliczności uzasadniają przyznanie świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego. Zaakcentować przy tym trzeba, że skarżący – osiągający dochód w kwocie [...]zł z tytułu emerytury – nie domaga się zaspokojenia potrzeb bytowych z kategorii najpilniejszych, które są czymś absolutnie niezbędnym, lecz przyznania w formie zasiłku celowego specjalnego sumy pieniężnej, z której mógłby opłacić sporządzenie przez adwokata skargi konstytucyjnej w zakresie uzyskania od ZUS emerytury na podstawie art. 39 i art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W tym zakresie SKO, uzasadniając na str. 2 podjęte rozstrzygnięcie, prawidłowo wskazało, że skarżący "cały dochód wnioskodawca może przeznaczać wyłącznie na własne potrzeby. Z ustaleń organu wynika, że sytuacja materialna strony jest stabilna, ma ona stałe źródło dochodu. Tym samym może ona zaplanować swoje wydatki oraz rozplanować je w taki sposób, aby zaspokoić określone potrzeby". W tym miejscu – w odniesieniu do złożonego przed pracownikami MOPR oświadczenia strony "nie wydam mojej emerytury na tą usługę; nich MOPR mi to opłaci" – należy podkreślić, że celem pomocy społecznej nie jest podniesienie stopy życiowej i wyrównanie ewentualnych niedostatków, jakimi dotknięta jest dana jednostka, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza w sposób znaczny – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie – ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Sytuacja bytowa strony skarżącej musi bowiem podlegać również zestawieniu z możliwościami budżetowymi organu – które, jak trafnie podkreśliło na str. 3 decyzji SKO – są ograniczone, a liczba osób wnioskujących o pomoc jest znaczna, wobec czego nie można zabezpieczyć potrzeb wszystkich osób potrzebujących, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez nie wysokości. Tym bardziej, nie można więc stwierdzić, że w kontrolowanej sprawie zachodzi sytuacja, którą można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający przyznanie zasiłku, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Reasumując, zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy oparły swoje rozstrzygnięcia na prawidłowo zebranym materiale dowodowym, w sposób prawidłowy i wyczerpujący je uzasadniając, dlaczego w niniejszej sprawie przyjęły, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 41 pkt 1 u.p.s. Mając na uwadze, że podniesione w skardze kwestie nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.