II SA/Ke 260/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2019r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza z dnia [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił przyznania E. B. prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na dziecko R. B. na okres od 1.10.2018r. do 30.09.2019r. Odwołanie od tej decyzji wniosła E. B., domagając się uwzględnienia zawartych na okres 10 lat notarialnych umów dzierżawy. Wniosła o nieuwzględnianie dochodu z gospodarstwa rolnego, które jest dzierżawione. SKO, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, przytoczyło treść art. 4 ust. 1-3, art. 5 ust. 3 i 4, art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 2134), i wyjaśniło w oparciu o art. 3 pkt 1 lit. a ustawy pojęcie dochodu, podkreślając, że dochodem są również dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego, a sposób ich obliczania wynika z art. 7 ust. 5 ustawy. Stosownie do obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2018r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2017r., przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2017r. 3.399,00 zł. Konkludując organ przyjął, że: - dla ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy od 1.10.2018r. do 30.09.2019r. podstawą obliczenia dochodu jest rok 2017r.; - rodzina wnioskodawczym E. B. składa się z trzech osób tj. wnioskodawczyni, jej męża oraz córki; - w roku kalendarzowym 2017r. E. B. była zatrudniona do dnia 31.12.2017r. i uzyskała z tego tytułu dochód w wysokości 1.736,77 zł, który to dochód stosownie do treści art. 7 ust. 1 ustawy zasadnie został uznany za dochód utracony; - mąż wnioskodawczyni D. B. uzyskał w 2017r. dochód wykazany w PIT- 36 w wysokości 17.685,16 zł, który po odliczeniu podatku należnego w wysokości 0,00 zł, składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie 0,00 zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 1.133,69 zł stanowił kwotę 16.551,47 zł; - E. B. i D. B. uzyskali w 2017r. dochód niepodlegający opodatkowaniu z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci w wysokości 721,52 zł; - małżonkowie B. posiadają gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 16,688 ha przeliczeniowych (tj. 8,5485 ha + 3,2085 ha + 4,8610 ha + 0,07 ha), a tym samym w roku bazowym 2017 uzyskali stosownie do treści art. 7 ust. 5 ustawy dochód z tego źródła w kwocie 56.722,51 zł. Reasumując Kolegium stwierdziło, że w 2017r. trzyosobowa rodzina E. B. uzyskała dochód w wysokości 73.995,50 zł (16.551,47 + 721,52 + 56.722,51) – wobec czego miesięczny dochód na jedną osobę wyniósł 2.055 zł, która to kwota przekracza kryterium dochodowe art. 5 ust. 3 ustawy, uprawniające do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Odnosząc się do przedstawionych umów dzierżawy z dni: 1.09.2015r., 6.08.2015r., 2.07.2015r. i 19.06.2015r. organ stwierdził, że nie mogą one wpłynąć na zmianę ustalonego dochodu za 2017r. – ze względu na treść art. 7 ust. 5 ustawy. Dochód z gospodarstwa rolnego jest bowiem ustalany z uwzględnieniem wszystkich gruntów, stanowiących podstawę wymiaru podatku rolnego, w tym także gruntów oddanych w dzierżawę, z wyjątkiem gruntów oddanych w dzierżawę na podstawie umowy, zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 7 ust. 6 pkt 1 ustawy). Tymczasem przedstawione umowy dzierżawy gruntów, zawarte pomiędzy E. B. i D. B. a [...]. na okres 10 lat, nie są żadną z umów o jakich mowa w art. 7 ust. 6 ww. ustawy. Ponadto na podstawie art. 7 ust. 6 ustawy przyjmuje się domniemanie, iż dochód z gospodarstwa rolnego uzyskuje się niezależnie od tego, czy w tym gospodarstwie się pracuje, czy też zostało ono oddane w dzierżawę innej osobie. Okoliczność prowadzenia na tym gruncie działalności rolniczej przez osobę trzecią nie zmienia faktu, że jest to gospodarstwo rolne, którego właścicielem nadal pozostają E. i D. B. – których obciąża również obowiązek podatkowy z tego tytułu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła E. B., wskazując w sposób ogólny, że decyzja organu odwoławczego narusza prawo. W odpowiedzi na skargę SKO wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Na rozprawie sądowej w dniu 15.05.2019r. E. B. poparła swoją skargę i dodała, że ani ona, ani jej mąż nie są rencistami ani emerytami i nie pamięta, czy umowy były zgłoszone do ewidencji gruntów i budynków, z tego co wie były zgłaszane w Starostwie. Natomiast czynsz dzierżawny wynosi 100 zł rocznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. Zasadniczą kwestią sporną w sprawie była możliwość zaliczenia do dochodu rodziny skarżącej dochodu z gospodarstwa rolnego, które wchodzi w skład majątku skarżącej i jej męża. Dochód rodziny stanowi podstawę ustalenia, czy przekroczone zostało kryterium dochodowe przewidziane w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 2134 ze zm.), dalej jako "u.p.w.", które to kryterium decyduje o możliwości przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Wysokość dochodu z gospodarstwa rolnego determinowała w tym przypadku przekroczenie tego kryterium i tym samym możliwość przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Generalnie jeśli chodzi o pojęcie dochodu u.p.w. odsyła w art. 2 pkt 1 do definicji zawartej w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 2220 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", gdzie w art. 3 pkt 1 lit. a przyjęto, że pod pojęciem dochodu należy rozumieć, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym również dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. W art. 7 ust. 5 u.p.w. stwierdzono, że w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1892 oraz z 2018 r. poz. 1588 i 1669). Z kolei zgodnie z art. 7 ust. 6 u.p.w. ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Po pierwsze, przepis art. 7 ust. 5 u.p.w. należy wykładać w ten sposób, że określony w nim szacunkowy dochód z gospodarstwa rolnego uwzględnia się niezależnie od tego, czy gospodarstwo to jest faktycznie użytkowane. Samo bowiem posiadanie gospodarstwa rolnego powoduje, że organ wydający decyzję w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, obliczając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, powinien uwzględnić fakt posiadania gospodarstwa rolnego, stosując wyliczenie przewidziane w art. 7 ust. 5 ustawy. Ustawodawca przyjął tu zatem fikcję prawną, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie. Analizowany przepis nie stanowi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej, lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Po drugie, uznanie, że powyższy przepis zawiera regulację o charakterze zasady przesądza o tym, że wszelkie przewidziane w przepisach prawa odstępstwa od metody obliczania dochodu w sposób określony w art. 7 ust. 5 ustawy mają charakter wyjątku i jako takie powinny być interpretowane ściśle (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. II SA/Bd 233/13). Tego rodzaju wyjątkiem jest regulacja zawarta w art. 7 ust. 6 ustawy. Zgodnie z utrwaloną w orzecznictwie wykładnią, ukształtowaną na tle identycznie sformułowanego art. 5 ust. 8a pkt 1 u.ś.r., a kontynuowaną w przypadku art. 7 ust. 6 pkt 1 u.p.w., umowa dzierżawy, stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest zawierana wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w tych przepisach, w świetle których wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista (por. m.in. wyroki NSA z dnia 9 marca 2011r., sygn. I OSK 1922/10, z dnia 18 lutego 2010r., sygn. I OSK 1425/09, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 22 grudnia 2015r., sygn. I SA/Bk 744/15, wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 marca 2017r., sygn. II SA/Łd 947/16, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 kwietnia 2018r., sygn. II SA/Ol 106/18, wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 września 2018r., sygn. II SA/Lu 683/17). Wydzierżawiający to emeryt lub rencista w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, dlatego że wypłata emerytury lub renty rolniczej ulega zawieszeniu, jeżeli emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą (art. 28 ust. 1), natomiast zawarcie przez emeryta lub rencistę umowy dzierżawy pozwala na uznanie, iż zaprzestał tej działalności (art. 28 ust. 4). Umowa dzierżawy, stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest zawierana w celu wykazania, że działalność rolnicza ustała, lecz badanie celu umowy nie jest zadaniem organów prowadzących postępowanie administracyjne, gdyż cel umowy nie wymaga ustaleń, jeżeli - przy zachowaniu pozostałych warunków - wydzierżawiającym jest emeryt lub rencista. Nie znajduje więc uzasadnienia prawnego stanowisko, że - dla potrzeb ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - wydzierżawiającym może być każdy, kto ma gospodarstwo rolne, nie zaś wyłącznie emeryt lub rencista rolniczy (zob. m.in. powołany wyżej wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 września 2018r., sygn. II SA/Lu 683/17, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 maja 2017r., sygn. II SA/Po 127/17). Tylko zatem umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego, w której wydzierżawiającym jest emeryt lub rencista, zwalnia z obowiązku uwzględnienia dochodu (wyliczanego ryczałtowo) przy ustalaniu dochodu rodziny w postępowaniu o przyznanie świadczenia wychowawczego, a taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje. Umowy dzierżawy, na które powołuje się skarżąca, nie zostały bowiem zawarte w trybie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ani skarżąca ani jej małżonek – jako wydzierżawiający – nie są emerytami ani rencistami. Przedstawione umowy dzierżawy gruntów już z tego powodu – jak słusznie uznały organy – nie mogły powodować, że wyliczony ryczałtowo dochód z gospodarstwa rolnego nie podlegał wliczeniu do dochodu rodziny. Brak jest także potwierdzenia, że fakt dzierżawy został zgłoszony do ewidencji gruntów i budynków. Bezspornym było ponadto, że nie zachodziły pozostałe przypadki przewidziane w art. 7 ust. 6 u.p.w., tj. w punktach 2 i 3. Zgodnie z treścią obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2018r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2017r. dochód ten w powołanym roku wyniósł 3399 zł. Przy uwzględnieniu powierzchni posiadanych przez skarżącą i jej małżonka gruntów rolnych organy prawidłowo wyliczyły dochód z tego tytułu, osiągnięty w roku 2017, na kwotę 56.722,51 zł, a w konsekwencji – przy uwzględnieniu pozostałych dochodów – miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 2.055,43 zł, co oznacza, że kryterium dochodowe decydujące o możliwości przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko zostało przekroczone. Pozostałe ustalenia faktyczne w sprawie, jak i sposób dokonanych wyliczeń, nie były kwestionowane, zaś Sąd nie znalazł z urzędu powodu do ich zakwestionowania. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.