II SA/Ke 379/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Kuza po rozpoznaniu w dniu 9 października 2014 r., na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] K. W. i wspólnicy Spółka Jawna z siedzibą w [...] na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] nr [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia postanawia: I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. Wyrokiem z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę [...] K. W. i wspólnicy Spółka Jawna z siedzibą w [...] (zwanej dalej "Spółką") na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia. Spółka złożyła w dniu 22.07.2014 r. urzędowy formularz PPPr wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, a następnie pismem z dnia 11.08.2014 r. wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Ze złożonego formularza wynikało, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych, sprzedaży materiałów budowlanych, obsługi rynku nieruchomości. Ostatni rok obrotowy zamknęła stratą w wysokości 21256,35 zł, a wartość środków trwałych wynosiła 9.473.690,97 złotych. Na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku na rachunkach bankowych Spółki nie było żadnych środków pieniężnych. Skarżąca oświadczyła, że z powodu braku wpływów od najemców i spadku obrotów, sytuacja majątkowa Spółki jest bardzo trudna. Zostało wszczętych szereg egzekucji przeciwko Spółce. Główny kredytobiorca wypowiedział kredyt w wysokości 9.000.000 zł i wszczął egzekucję z nieruchomości. Pozostałe zobowiązania Spółki wynoszą 1.600.000 zł. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy tut. Sądu oddalił wniosek skarżącej spółki o zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast uwzględnił wniosek o ustanowienie radcy prawnego. W sprzeciwie od tego postanowienia strona skarżąca zarzuciła, że jest ono wadliwe, gdyż nie została uwzględniona w nim złożoność działania Spółki (różnych obszarów – galeria handlowa oraz sprzedaż okien i drzwi), ani znaczna liczba zobowiązań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu strona nie wykazała, że spełnia podaną wyżej przesłankę. Wskazuje na to informacja o wartości posiadanych środków trwałych wg bilansu za ostatni rok tj. 9.473.690, 97 zł (spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży materiałów budowlanych, w tym okien i drzwi, obsługi rynku nieruchomości w tym wynajem powierzchni handlowych oraz robót budowlanych, m.in. związanych ze wznoszeniem budynków). Wielkość posiadanego majątku trwałego, nie pozwala przyjąć, aby spółka była pozbawiona środków finansowych. Aczkolwiek przeciwko stronie skarżącej toczą się postępowania komornicze i ponosi ona straty, to jednak należy podnieść Sąd w składzie rozpoznającym sprawę wyraża pogląd, że użyte w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. określenie "żadnych środków", nie może być ograniczone wyłącznie do środków pieniężnych. Skarżąca spółka ma możność pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych poprzez efektywne wykorzystanie posiadanych aktywów trwałych. Należy dodać, że w orzecznictwie panuje pogląd, z którym Sąd orzekający w pełni się zgadza, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia: NSA z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl. z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, dostępne w internecie orzeczenia.nsa.gov.pl). To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Ponadto przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, dostępne w internecie orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze złożonych dokumentów wynika, że spółka pomimo podnoszonego pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej nie zaprzestała jej prowadzenia, lecz czyni to nadal. Należy także zauważyć, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powstałym na tle stosowania instytucji prawa pomocy funkcjonuje pogląd, z którym Sąd w całości się zgadza, że przedsiębiorstwo prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością. Skoro bowiem przedsiębiorstwo zdecydowało się na prowadzenie działalności gospodarczej, to powinno mieć świadomość, że ponosi ryzyko związane z niepowodzeniem swoich przedsięwzięć i liczyć się ze związanymi z tym kosztami – także sądowymi, na które winno zabezpieczyć odpowiednie środki finansowe. Przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy Spółka w wyniku niepowodzenia swoich interesów popadła w zadłużenie, oznaczałoby przeniesienie na podatników konsekwencji tych nieudanych przedsięwzięć. Ze środków podatników pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Mając to wszystko na uwadze na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a Sąd odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zarówno odmowę zwolnienie od kosztów sądowych, jak i odmowę ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Sąd uznał bowiem, że wnioskująca o prawo pomocy spółka nie wykazała braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia Sądu oraz poprzedzającego je postanowienia referendarza sądowego należy dodatkowo wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje zatem utratę mocy orzeczenia referendarza sądowego w całości i przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia prawa pomocy przez sąd. Sąd nie zajmuje się wówczas badaniem prawidłowości zakwestionowanego rozstrzygnięcia referendarza sądowego, lecz analizuje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku samodzielnie, jako nową sprawę (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 412/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto utrata mocy rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego wobec wniesionego sprzeciwu, ma ten skutek, że wyrażona w art. 134 § 2 p.p.s.a. zasada reformationis in peius (zakazu orzekania na niekorzyść) nie ma zastosowania. Skoro bowiem rozstrzygnięcie to traci moc, to również nie wywołuje jakichkolwiek skutków w stosunku do jego adresata, wydane zaś postanowienie sądu, będące wynikiem wniesionego sprzeciwu, stanowi niejako pierwsze i nowe rozstrzygnięcie odnoszące się do uprawnień strony, o których przyznanie się ona ubiega.