II SA/Ke 40/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2025 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 18 listopada 2024 r. znak: SKO.PS-80/4450/1635/2024 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata J. W. kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym VAT w kwocie 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z 18 listopada 2024 r. znak: SKO.PS-80/4450/1635/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania R. M. (zwanego dalej "stroną") od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Stopnica z 6 września 2024 r. znak: CUS.541.000012.2024 o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 10 437,03 zł, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w to miejsce: 1) odmówiło umorzenia stronie w całości należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 10.437,03 zł; 2) umorzyło stronie w części należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 5.218,52 zł. W uzasadnieniu SKO przytoczyło stanowiący podstawę materialnoprawną zakwestionowanej decfyzji przepis art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", akcentując że przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że w pierwszej kolejności powinno się rozważyć możliwość umorzenia należności w razie spełnienia przesłanek określonych w ust. 1, a dopiero w razie stwierdzenia braku takich przesłanek należy rozważyć, czy występują przesłanki określone w ust. 2 omawianego przepisu. Z uzasadnienia zakwestionowanej decyzji oraz wyjaśnień organu wynika, że zadłużenie strony z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej) na rzecz osób uprawnionych wynosi 10.437,03 zł. Organ I instancji, na podstawie informacji Komornika Sądowego przez Sądzie Rejonowym w Busku-Zdroju z 6 września 2019 r. ustalił, że strona nie wywiązywała się w obowiązku alimentacyjnego w stopniu pozwalającym na umorzenie należności alimentacyjnych. Kwestią sporną w niniejszej sprawie było to, czy strona, ubiegając się o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, spełnia ustawowe przesłanki do ich umorzenia. SKO, uwzględniając powyższe, wskazało że organ I instancji ocenił sprawę pod kątem przesłanek wynikających z art. 30 ust. 2 ustawy i doszedł do przekonania, że wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. W tym zakresie ustawodawca pozostawił do swobodnego uznania organu odmowę lub uwzględnienie wniosku osoby ubiegającej się o taką ulgę – pod warunkiem szczegółowego zbadania stanu faktycznego sprawy i zindywidualizowania uzasadnienia decyzji. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych ma bowiem wyjątkowy charakter i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego nie jest obligatoryjne nawet w przypadku ustalenia trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej. Organ odwoławczy, omawiając szczegółowo zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził że pozwala to na stwierdzenie, iż sytuacja wnioskodawcy nie jest na tyle szczególna, aby zasadne byłoby zastosowanie najdalej idącej ulgi w postaci całkowitego umorzenia zadłużenia. Strona posiada bowiem stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego z ZUS wraz z dodatkami w łącznej kwocie 1.499,19 zł, podlegające corocznej waloryzacji i może również liczyć na coroczną wypłatę dodatkowego świadczenia – tzw. trzynastej i czternastej emerytury. Otrzymuje również pomoc finansową – dodatek mieszkaniowy w wysokości 215,05 zł. Ponadto, zadłużenie strony nie rośnie, gdyż zadłużenie dotyczy zaliczki alimentacyjnej wypłaconej w latach 2005-2008. SKO, uzasadniając podjęte na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. rozstrzygnięcie, wskazało – po dokładnym rozważeniu aktualnej sytuacji dłużnika, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym dokumenty przedłożone przez stronę – że sytuacja zdrowotna strony jest trudna, co uzasadnia zastosowanie ulgi w spłacie zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej w postaci częściowego umorzenia zadłużenia - w wysokości 50 %.Dłużnik jest bowiem w wieku poprodukcyjnym, zły stan zdrowia niewątpliwie uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej. Problemy zdrowotne uniemożliwiające aktualnie podjęcie zatrudnienia, a jednocześnie wymagające nakładów finansowych związanych z koniecznością leczenia i przyjmowaniem leków są przesłankami stanowiącymi o trudnej sytuacji odwołującego się. Zdaniem SKO, biorąc pod uwagę aktualne realia społeczno-ekonomiczne w Polsce, jak też uwzględniając sytuację dochodową, zdrowotną i osobistą odwołującego się, strona nie jest w stanie z dochodu wygospodarować kwoty na całkowitą spłatę zadłużenia. W przedmiotowej sprawie istnieje duże prawdopodobieństwo, że strona z uwagi na swój obecny stan zdrowia nie będzie mogła podjąć zatrudnienia. Żądanie zwrotu należności w pełnej wysokości mogłoby zatem doprowadzić dłużnika alimentacyjnego do skrajnie złej sytuacji materialnej i bytowej. Jednocześnie uznano, że obecna sytuacja strony nie przekreśla możliwości spłaty pozostałego zobowiązania i tym samym nie uzasadnia jego umorzenia w całości, zwłaszcza że zły stan zdrowia nie może stanowić samodzielnej przesłanki w tym zakresie. To samo dotyczy sytuacji, kiedy – tak jak w niniejszej sprawie – strona korzysta z pomocy państwa w postaci świadczeń socjalnych. Odnosząc się do argumentów odwołania organ wyjaśnił, że z dokumentów przedłożonych przez stronę wynika, iż SKO decyzją z 7 stycznia 2020 r. umorzyło należności z tytułu wypłaconych świadczeń funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych tj. W. M. w kwocie 15.390,82 zł wraz z ustawowymi odsetkami 15.763,76 zł – a więc w całości. Postępowanie to nie dotyczyło umorzenia zaliczki alimentacyjnej, a SKO nie może obecnie badać innych postępowań prowadzonych dotychczas przez organ I instancji, odmiennych niż obecne postępowanie w przedmiocie umorzenia zaliczki alimentacyjnej. Natomiast sytuacja strony od tego czasu uległa zmianie, w szczególności dłużnik nie jest obecnie osobą bezdomną - zamieszkuje w lokalu socjalnym w Warszawie, posiada stałe źródło dochodu tj. emeryturę z ZUS wraz z dodatkami w łącznej kwocie 1.499,19 zł i może liczyć na coroczną waloryzację świadczenia oraz dodatkowe dwa świadczenia w roku w postaci trzynastej i czternastej emerytury. Ponadto, mając na uwadze orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe i stan zdrowia odwołującego, wskazano że może ubiegać się o nowe świadczenie – świadczenie wspierające, które niewątpliwie poprawiłoby jego sytuację materialną i osobistą. Organ wyjaśnił, że świadczenia w postaci dodatku mieszkaniowego czy świadczenia uzupełniającego - pomimo tego, iż co do zasady nie są wliczane do dochodu na podstawie np. ustawy o pomocy społecznej, jednak bez wątpienia stanowią dodatkowe wsparcie, które pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb strony. Nie ma zatem podstaw, aby nie uwzględniać kwot takich świadczeń ustalając sytuację osobistą i materialną dłużnika pod kątem zastosowania wnioskowanej ulgi. Końcowo pouczono stronę, że wydana decyzja nie zamyka drogi do starania się o uzyskanie określonej ustawą innej formy ulgi w spłacie zadłużenia np. w postaci rozłożenia zaległości na raty w dogodnej dla niego wysokości oraz terminie. Zdaniem SKO pozostałą do spłaty kwotę 5.218,51 zł dłużnik może spłacić w systemie ratalnym. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach strona zakwestionowała ww. decyzję SKO w całości, domagając się umorzenia całości należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 10 437,03 zł – ze względu na ubóstwo, w którym żyje. Skarżący podniósł, że nie ma żadnej możliwości zwiększenia dochodu i podjęcia zatrudnienia, ze względu na znaczny – najwyższy stopień niepełnosprawności, niezdolność do pracy i do samodzielnej egzystencji – orzeczone na stałe. Dochód strony stanowi emerytura w wysokości 669,12 zł netto, dodatek pielęgnacyjny 330,07 zł oraz świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji w wysokości 500 zł miesięcznie. Sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego uniemożliwia wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Organ wskazuje, że umorzenie należności alimentacyjnych powinno być zarezerwowane dla sytuacji, które nie rokują żadnej poprawy sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej – a taka właśnie jest sytuacja życiowa, materialna i zdrowotna skarżącego, zwłaszcza że posiadana niepełnosprawność jest nieodwracalna, a leczenie jedynie zapobiega dalszemu pogarszaniu się stanu zdrowia – nie zaś jego poprawie. Sytuacja materialna zmusza stronę do korzystania z pomocy społecznej w postaci refundacji posiłków i pobierania zasiłków celowych m.in. na zakup lekarstw. Natomiast jeśli dochód strony będzie ograniczony przez egzekucję należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych to nie odciąży to organów Państwa odpowiedzialnych za zabezpieczenie społeczne, a jedynie spowoduje, że z powodu ubóstwa jedno świadczenie – wyegzekwowane – zostanie zamienione świadczeniami z pomocy społecznej. Strona zadeklarowała, że będzie się ubiegać o nowe świadczenie wspierające, jednak złożona procedura będzie trwała wiele miesięcy. W piśmie z 10.04.2025 r. skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z załączonego orzeczenia na fakt wykazania zasadności skargi. Mianowicie, wyrokiem z 17 stycznia 2023 r. Sąd Rejonowy w Busku Zdroju III Wydział Rodzinny i Nieletnich, z nadanym rygorem natychmiastowej wykonalności: I. stwierdził, że obowiązek alimentacyjny powoda R. M. względem jego córki W. Z. poprzednio M. stwierdzony prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu Rejonowego III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 9 września 2009 roku w sprawie oznaczonej sygnaturą akt III RC 44/09 wygasł z dniem 18 września 2020 roku; II. stwierdził, że obowiązek alimentacyjny powoda R. M. względem jego córki A. D. poprzednio M. stwierdzony prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu Rejonowego III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 18 lipca 2002 r. w sprawie oznaczonej sygnaturą akt III RC 102/02 wygasł z dniem 8 sierpnia 2009 roku. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Na rozprawie sądowej 21 maja 2025 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając że nie zostały one uiszczone w żadnej części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. decyzja merytoryczno-kasacyjna SKO, którą - uchylono decyzję organu I instancji o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 10 437,03 zł - i w to miejsce odmówiono umorzenia skarżącemu w całości należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 10.437,03 zł, - jednocześnie umarzając stronie w części należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 5.218,52 zł. Sprzeciw skarżącego budzi brak całkowitego umorzenia przez organ odwoławczy należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W tym miejscu zauważyć trzeba, że strona w skierowanym do organu wniosku domaga się udzielenia najszerszej z ulg dopuszczalnych przez ustawodawcę, tj. całkowitego umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczki alimentacyjnej. W tym zakresie przewiduje się bowiem również odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty, bądź częściowe umorzenie tych należności – przy czym SKO w końcowej części decyzji prawidłowo pouczyło stronę, że wydane rozstrzygnięcie nie zamyka drogi do starania się o uzyskanie określonej ustawą innej formy ulgi w spłacie zadłużenia np. w postaci rozłożenia zaległości na raty w dogodnej dla niego wysokości oraz terminie Z akt sprawy wynika, że zaległości alimentacyjne skarżącego pochodzą z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. nr 86, poz. 732 ze zm.), zwanej dalej "u.p.d.a.". Natomiast wniosek o całkowite umorzenie ww. należności został złożony już pod rządami art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2008 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm.), zwanej dalej "u.p.o.u.a.", która weszła w życie z dniem 1 października 2008 r. Wobec tego wyjaśnić należy, że do spraw dotyczących umorzenia lub rozłożenia na raty należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek na podstawie u.p.d.a. zastosowanie znajdują aktualnie obowiązujące przepisy, to jest u.p.o.u.a. Wynika to bowiem z wykładni przepisów przejściowych, tj. art. 41, 42 i art. 43 u.p.o.u.a., które wskazują do jakich rodzajów spraw mają zastosowanie dotychczasowe przepisy, a są to: sprawy o zaliczki alimentacyjne (art. 41), sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42), sprawa egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43). Tym samym zakres przepisu art. 41 określony jako "sprawy o zaliczki alimentacyjne" nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, obejmujący między innymi sprawy o należności dłużnika alimentacyjnego. Gdyby bowiem ustawodawca chciał zakresem tego przepisu objąć wszelkie sprawy, jakie mogą powstać w związku z zaliczkami alimentacyjnymi, wówczas wskazanie w kolejnych przepisach rodzajów spraw i reguł intertemporalnych byłoby zbędne. W przepisach art. 41, art. 42 i art. 43 u.p.o.u.a., wśród wymienionych rodzajów spraw nie ma spraw dotyczących należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, zatem uznać należy, że do tych spraw nie mają zastosowania przepisy dotychczasowe, tylko aktualnie obowiązujące przepisy (por. np. wyrok NSA z 6 sierpnia 2013 r., I OSK 534/12; wyrok WSA w Białymstoku z 9 czerwca 2020 r., II SA/Bk 158/20, wyroki WSA w Łodzi z 2 września 2021 r., II SA/Łd 273/21 oraz 31 marca 2021 r., II SA/Łd 482/20, dostępne – jak wszystkie powołane orzeczenia – w internetowej CBOSA). Obecnie kwestię ulg w dochodzeniu zaległości alimentacyjnych reguluje art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Co prawda, literalna wykładnia tego przepisu nie pozwala na uznanie, że dotyczy on wprost należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Oparcie jednak na tym twierdzenia, że w odniesieniu do zaległości z tytułu zaliczek alimentacyjnych w ogóle nie można stosować ulg o jakich stanowi w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie dałoby się pogodzić z konstytucyjną zasadą Rzeczypospolitej Polskiej jako państwa prawa, wyrażoną w art. 2 Konstancji RP. Dodać należy, że także w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2011 r. sygn. I OSK 1095/11, z 6 sierpnia 2013 r. sygn. I OSK 534/12, z 17 października 2017 r. sygn. I OSK 3340/15, z 25 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 2087/17, czy też z 17 września 2019 r., I OSK 2597/18 dokonano takiej prokonstytucyjnej wykładni, opierającej się na treści art. 2 i art. 32 Konstytucji RP i przyjęto, że inne rozumienie przepisu art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., powodowałoby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) nadal taką możliwość posiadają. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że norma art. 30 ust. 2 obecnie obowiązującej u.p.o.u.a. obejmuje również należności powstałe pod rządami u.p.d.a., czyli z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych – a zatem prawidłowa jest materialnoprawną podstawa wydanego w sprawie ostatecznego rozstrzygnięcia SKO – uwzględniającego w połowie żądanie skarżącego. Decyzja podejmowana na podstawie tego przepisu jest wydawana w ramach uznania administracyjnego – co nie oznacza jednak dowolności. Istotnie organ ma możność wyboru, bo może umorzyć lub odmówić umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nawet, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie. Niemniej jednak rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego wymaga od organu poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), który to materiał dowodowy powinien być zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 80 K.p.a.). Organ orzekający w granicach uznania powinien również podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, by załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 K.p.a.) poprzez wydanie decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.). Obowiązkiem organu administracji jest więc wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu faktycznym i prawnym podjętego rozstrzygnięcia. Wobec powyższego kontrola sądu administracyjnego w zakresie legalności decyzji administracyjnych jest w stosunku do takich uznaniowych rozstrzygnięć ograniczona. Sprowadza się ona do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom postępowania – art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym oraz wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 1794/10; wyroki WSA: w Opolu z dnia 15 października 2019 r., sygn. akt II SA/Op 289/19; w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 400/19). Jest to więc – w ujęciu procesowym – kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jej zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20). W bogatym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, dotyczącym możliwości umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wskazuje się na to, że zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności jest odstępstwem, czy wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że sam fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji własnego dziecka. W tym kontekście w niniejszej sprawie żadnych skutków nie wywierają przedstawione przez skarżącego dwa wyroki sądowe stwierdzające wygaśnięcie obowiązków alimentacyjnych wobec jego córek z datami 18 września 2020 r. i 8 sierpnia 2009 r. Należy przy tym wyjaśnić, że każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por. wyrok NSA z 20 października 2022 r. o sygn. akt I OSK 1851/20). Okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. wyrok WSA w Szczecinie z 16 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 747/22). Dokonując wykładni art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. i tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie, nie można pominąć, że przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją perspektywy poprawy jego sytuacji w przyszłości. Inne są bowiem możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1363/22). Wskazuje się, że – co do zasady – każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczną, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd bądź ustalonych w ramach ugody alimentów. W tej sytuacji uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych (zob. w tej materii m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 14 lipca 2020 r. o sygn. akt I OSK 2861/19 oraz z 15 maja 2018 r. o sygn. akt I OSK 2670/17, wyrok WSA w Gdańsku z 18 lutego 2021 r. o sygn. akt III SA/Gd 862/20). W ocenie Sądu w realiach niniejszej sprawy SKO, opierając się na prawidłowych ustaleniach dotyczących sytuacji życiowej i dochodowej skarżącego, wyciągnęło z tego właściwe wnioski, umarzając w połowie jego należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Jakkolwiek strona bezsprzecznie przewlekle choruje na szereg różnorakich schorzeń i posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe oraz orzeczenie o trwałej, całkowitej niezdolności do pracy i trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości ani zasobów, to w przeciwieństwie do poprzedniego stanu rzeczy nie jest już bezdomna, lecz mieszka w lokalu socjalnym w Warszawie, a przede wszystkim posiada stałe źródło dochodu w postaci: - emerytury z ZUS w wysokości 669,12 zł netto, - dodatku pielęgnacyjnego w kwocie 330,07 zł, - świadczenia uzupełniającego w kwocie 500,00 zł, - dodatku mieszkaniowego w kwocie 215,05 zł. Tym samym, jak prawidłowo ustaliły organy, łączny dochód strony stanowi kwota 1.714,24 zł miesięcznie, skarżący nie ma nikogo na utrzymaniu, a ponadto jego zadłużenie nie rośnie, dotycząc zaliczek alimentacyjnych wypłaconych w latach 2005-2008. W tym kontekście SKO zasadnie przyjęło, że ogół okoliczności sprawy wskazuje, że w stosunku do skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności wskazujące na całkowity i trwały brak możliwości spłaty całości zadłużenia w kwocie 10.437,03 zł. Ubocznie wskazać trzeba, że organ odwoławczy, mając na uwadze orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe i stan zdrowia skarżącego – pouczył stronę, że może ubiegać się o świadczenie wspierające, które niewątpliwie poprawiłoby jej sytuację materialną i osobistą. W tym zakresie strona zadeklarowała w skardze, że będzie się ubiegać o to świadczenie – wobec czego przyznała, że jej obecna sytuacja może ulec poprawie. Tymczasem jedynie całokształt okoliczności o charakterze nieodwracalnym mogą przesądzać o całkowitym umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Nie budzi wątpliwości Sądu, że nie odnosi się to do sytuacji życiowej skarżącego, który pomimo poważnych problemów zdrowotnych i niezdolności do pracy osiąga stałe dochody, pozwalające na spłatę części dotychczasowego zadłużenia, a ponadto może polepszyć swoją sytuację, występując o świadczenie wspierające. Reasumując, Sąd stwierdza, że dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w granicach właściwych dla decyzji o charakterze uznaniowym, nie dopatrzył się naruszeń przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani też przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a wydana decyzja – w sposób wyczerpujący prawidłowo uzasadniona – zostało poprzedzone ustaleniem wszelkich koniecznych dla rozstrzygnięcia okoliczności i poddane słusznej ocenie nie noszącej znamion dowolności. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2024 r. poz. 763 ze zm.).