II SA/Ke 406/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu F. Sp. z o.o. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach z dnia 17 maja 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych w sprawie ze skargi F. Sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 23 marca 2016 r. znak: [...] w przedmiocie kary porządkowej p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. F. Sp. z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 23 marca 2016 r. znak: [...] w przedmiocie kary porządkowej. We wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych, złożonym na urzędowym formularzu PPPr, skarżąca Spółka podała, że nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie opłat sądowych. Wskazała, że jedynym środkiem trwałym spółki są automaty do gier, które w większości zostały zatrzymane przez organy celne na skutek toczących się postępowań. W dalszej części wniosku Spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000,00 zł, wartość środków trwałych 500.850,02 zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 167.360,10 zł. Jedynym środkiem trwałym spółki są automaty do gier, które w przeważającej mierze zostały zatrzymane przez organy celne w toku prowadzonych przez nie postępowań. Co więcej, z uwagi na zatrzymania urządzeń przez organy celne, Spółka została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej a w efekcie zarobkowania. Spółka wyjaśniła, że nie posiada zdolności kredytowej, zaś jedyny wspólnik Spółki wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. Opisane wyżej trudności finansowe mają charakter trwały i trwają od dłuższego czasu, co też uniemożliwiło Spółce poczynienie jakichkolwiek oszczędności na poczet zabezpieczenia ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. Z końcem lutego 2016 r. [...] rozwiązał ze Spółką umowę rachunku bankowego z uwagi na brak płatności (wszystkie środki na rachunku zostały zajęte przez organy celne, wobec czego bank nie miał możliwości pobrania środków na poczet obsługi rachunku). Na chwilę obecną Spółka nie zawarła nowej umowy rachunku bankowego. Dodatkowo Spółka podniosła, że wymagalne zobowiązania z tytułu kar pieniężnych, wymierzonych przez organy celne wynoszą 2.316.000 zł, oraz ciąży na niej obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w łącznej wysokości 65.000 zł. Postanowieniem z dnia 17 maja 2016 r. Referendarz sądowy w WSA w Kielcach oddalił wniosek Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wyjaśnił, że na obecnym etapie postępowania opłaty sądowe ograniczają się do wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Ewentualne późniejsze opłaty sądowe również nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł. Powołując się m.in. na postanowienia NSA w sprawach FZ 463/04 i GZ 61/04 Referendarz stwierdził, że osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody, a przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Referendarz, opierając się również na dokumentach nadesłanych do sprawy II SA/Ke 304/16, podał, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych wynosi 500.850,02 zł i wzrosły one w stosunku do roku 2013 r., kiedy wynosiły 298.934,35 zł,, aktywa obrotowe - 35.624,28 zł. Za rok obrotowy 2014 według bilansu Spółka uzyskała przychód w kwocie 1.671.951,29 zł oraz wykazała stratę w wysokości 167.360,10 zł. Z przedłożonych przez Spółkę sprawozdań finansowych za 2013 i 2014 r. wynika, że zarówno aktywa Spółki, jak i pasywa uległy powiększeniu z kwoty 330.392,49 zł w 2013 r. do kwoty 536.474,30 zł. Zwiększeniu uległa też poniesiona przez Spółkę strata, z kwoty 149.368,31 zł do kwoty 167.360,10 zł. Referendarz wyjaśnił, przywołując postanowienie NSA w sprawie II GZ 112/11, że obrocie gospodarczym strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych. Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczność, że skarżąca poniosła stratę nie świadczy, że utraciła płynność finansową; nie wykazała bowiem, aby zamierzała zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też aby była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Oddalając wniosek Referendarz uwzględnił uzyskiwany przychód, który za rok 2014 wynosił 1.671.951,29 zł, wysokość kapitału zakładowego oraz wartość środków trwałych, odpowiednio 5.000 zł i 500.850,02 zł, znacznie przewyższające wartość wpisu w niniejszej sprawie. Odnosząc się do likwidacji jedynego rachunku bankowego Spółki stwierdził, że sama tego rodzaju okoliczność nie może wprost skutkować koniecznością uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Spółka nadal bowiem funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Pomimo straty zwiększyła prawie dwukrotnie wartość aktywów trwałych, którymi dysponuje. Powołując się na postanowienie NSA w sprawie I OZ 208/08 Referendarz wyjaśnił, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało utraty płynności finansowej i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Skoro więc Spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Nakładom na działalność gospodarczą nie można jednak przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Dodatkowo zdaniem Referendarza Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie uzyskać wsparcia finansowego od wspólnika, a jedynie złożyła oświadczenie, że jej dokapitalizowanie w formie dopłat od wspólnika nie jest przewidywane. Na poparcie tego stanowiska przywołano postanowienia NSA w sprawach II FZ 871/15 oraz II FZ 812/15. Na koniec Referendarz podał, że przypadek Spółki był w ostatnim okresie wielokrotnie oceniany przez sądy administracyjne, m.in. przez NSA w sprawie II GZ 117/16, które negatywnie rozpatrywały jej wnioski o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od ww. postanowienia Spółka podniosła, że od dwóch lat wykazuje znaczne straty, a stan ten ma charakter trwały. W ocenie Spółki skala prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, ani dochód przez nią uzyskiwany, nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji majątkowej. Majątek ruchomy Spółki składa się niemal wyłącznie z urządzeń do gier, które obecnie są trudno zbywalne. Jednocześnie część tego majątku została zatrzymana przez organy celne lub zajęta w toku egzekucji. W ocenie Spółki Referendarz zmarginalizował kwestię prowadzonych przeciwko niej egzekucji, zajęcie rachunku bankowego i urządzeń stanowiących jedyny majątek Spółki. Wskazano na konieczność uwzględnienia przy ocenie możliwości finansowych Spółki wysokości wymierzonych kar pieniężnych (blisko 3.000.000 zł) i wpisów od skarg na decyzje w przedmiocie wymierzenia tych kar (ponad 80.000 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), dalej "Ppsa", rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem podmiotom, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W myśl art. 245 § 1-3 Ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie prawnej zawarte są w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 Ppsa, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba prawna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym sąd przyznaje, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy jest więc instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada możliwości finansowe wnioskodawcy. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze Spółki Referendarz prawidłowo uznał, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. O kondycji finansowej Spółki decyduje bowiem wiele elementów, nie tylko zysk, który Spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wykazanie straty nie przesądza automatycznie o zasadności przyznania Spółce wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej (por. postanowienia NSA: z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. I OZ 208/08; z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. I OZ 985/14). Spółka wykazała wprawdzie taką stratę za lata 2013 i 2014 (odpowiednio: 149 368,31 zł oraz 167 360,10 zł), jednak zdaniem Sądu przedwczesne jest twierdzenie o trwałości tego stanu rzeczy. Dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie ma bowiem uzyskiwany przychód (za rok 2014 – 1.671.951,29 zł). Istotna jest ponadto w tym kontekście wartość środków trwałych, mających wymierną wartość i mogących być źródłem konkretnych środków finansowych, a zatem będących "środkami", o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa. Wartość środków trwałych w niniejszej sprawie wynosi 500.850,02 zł, co wielokrotnie przewyższa wartość wpisu, jak też wartość wszystkich wpisów, do których uiszczenia zobowiązana jest Spółka (80 000 zł wg oświadczenia Spółki). Dodatkowo wartość środków trwałych wzrosła w stosunku do roku 2013, kiedy to wynosiła 298.934,35 zł. W takiej sytuacji brak jest podstaw, by przerzucić na innych obywateli ciężar ponoszenia opłat sądowych. Odnosząc się do zarzutu zmarginalizowania przez Referendarza kwestii egzekucji prowadzonych przeciwko Spółce i zajęcia jej jedynego rachunku bankowego, wyjaśnić należy, że sama tego rodzaju okoliczność nie może wprost skutkować koniecznością przychylenia się do uwzględniania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Spółka nie wskazuje jednak, aby z tego powodu zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Z nadesłanych materiałów nie wynika, aby działalność Spółki została zawieszona, czy został w stosunku do niej złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, albo wszczęte postępowanie naprawcze. W działalności gospodarczej występują różnego rodzaju zobowiązania, które związane są z wydatkami finansowymi. Zaliczyć do nich należy także opłaty sądowe. Na zakończenie podkreślić należy, że sytuacja majątkowa Spółki była już wielokrotnie oceniana w ostatnim okresie w ramach postępowań w przedmiocie prawa pomocy, w których odmawiano skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie II GZ 117/16, NSA wskazał, iż fakt wykazania przez skarżącą przychodu za 2014 r. oraz okoliczność wynikająca z deklaracji VAT-7K za pierwszy kwartał 2015 r. świadczy o tym, że aktualna kondycja finansowa Spółki jest daleka od złej. Wyciągi z rachunku bankowego za styczeń - czerwiec 2015 r. wskazują, że Spółka dokonywała w każdym z tych miesięcy kilkudziesięciotysięcznych wpłat pieniężnych na swoje konto oraz wykonywała przelewy (w wysokości od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych) na rzecz swoich kontrahentów. Wspomniane wpłaty gotówkowe świadczą zdaniem NSA o tym, że Spółka dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi pokrycie kosztów sądowych, lecz decyduje się przeznaczać je na inne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, np. należności z tytułu obsługi prawnej świadczonej przez kancelarię adwokacko-radcowską (w okresie styczeń-czerwiec 2015 r. przelewy na łączną kwotę 196.043,89 zł). W świetle powyższego, ponieważ przedstawiona przez Spółkę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. Uwzględniając powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 260 § 1-3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa orzekł jak w postanowieniu.