II SA/Ke 482/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie utraty prawa do stypendium postanawia: I. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. B. P. złożył formularz urzędowy PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody w przedmiocie utraty prawa do stypendium. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawca jest bezrobotnym bez prawa do zasiłku, nie osiąga własnego dochodu, nie posiada żadnego majątku, pozostaje na utrzymaniu rodziców, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Ojciec skarżącego zarabia na podstawie umowy o prace 3062,53 zł, matka jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym, pobiera emeryturę w wysokości 1432,99 zł, w sumie trzyosobowa rodzina osiąga miesięczny dochód netto w wysokości 4495,52 zł. Rodzice wnioskodawcy posiadają spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, samochód osobowy marki [...] o wartości 14500 zł i garaż. Skarżący podał następujące wydatki i zobowiązania swojej rodziny: czynsz za mieszkanie – 532,03 zł, podatek za mieszkanie i garaż – 19,50 zł, opłata za prąd – 102,51 zł, abonament za 2 telefony komórkowe – 76,98 zł abonament za TV i internet – 60,29 zł, zakup leków - 300 zł miesięcznie. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, 08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl). W rozpatrywanej sprawie pierwszej kolejności trzeba stwierdzić, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy, jego rozpoznanie stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu, stosownie do art. 249a p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 239 § 1 pkt 1b p.p.s.a, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej, Zatem skarga B. P. jest rozpoznawana przez sądy administracyjne bez pobierania od skarżącego jakichkolwiek opłat na wszystkich etapach postępowania sądowoadministracyjnego. Natomiast wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu podlega oddaleniu. Skarżący jest wprawdzie bezrobotnym, nie osiąga obecnie żadnego dochodu i nie posiada własnego majątku. Jednakże należy wziąć pod uwagę, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z rodzicami, którzy osiągają stałe dochody z wynagrodzenia za pracę i emerytury, przekraczające minimum socjalne na trzyosobową rodzinę oraz posiadają mieszkanie i samochód. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie sądowym. Jeśli osoba starająca się o przyznanie prawa pomocy nie osiąga własnych dochodów, ponieważ uczy się i pozostaje na utrzymaniu rodziców lub opiekunów, o przyznaniu prawa pomocy decydują możliwości zarobkowe i majątkowe osób zobowiązanych do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., II CZ 80/89, Monitor Prawniczy – Zestawienie Tez 2000, nr 8, s. 526: "okoliczność, że pełnoletnie dziecko, które nie posiada własnego majątku, uczy się i pozostaje na utrzymaniu rodziców nie uzasadnia jeszcze zwolnienia od kosztów sądowych. Z istoty obowiązku alimentacyjnego wynika bowiem, że w wypadkach uzasadnionych prowadzenia procesu w interesie dziecka, które nie osiągnęło możliwości samodzielnego utrzymania, rodzice powinni wyłożyć potrzebne na ten cel środki, jeżeli mogą to uczynić bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takim wypadku o zwolnieniu od kosztów sądowych decydują możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców"; uzasadnienie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8: "obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny. Wynika on z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie"; a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r., I FZ 262/09, LEX nr 552223: "skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić". Zestawienie dochodów, wydatków i majątków trzyosobowej rodziny skarżącego pozwala stwierdzić, że przy pomocy rodziców ma możliwość ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście, zwłaszcza, że mieszka blisko siedziby sądu lub przez pełnomocnika, którym może być rodzice, rodzeństwo. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób profesjonalny z powołaniem się na naruszenie konkretnych przepisów prawa. Oznacza to, że skarżący bardzo dobrze zna obowiązujące przepisy albo korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika, a zatem zbędny jest radca prawny z urzędu. Ponadto z treści skargi i innych pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że B. P. nie jest osobą nieporadną życiowo, uzyskał tytuł magistra administracji i odbył studia podyplomowe na Akademii Obrony Narodowej w Warszawie, bardzo dobrze zna okoliczności faktyczne i prawne sprawy, potrafi bronić swoich interesów. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1, art. 249a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.