II SA/Ke 622/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 października 2013 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewody z dnia 22 maja 2013 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata W. S. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania 1.1. Wojewoda decyzją z dnia 22 maja 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 29 marca 2013 r. nr [...] orzekającą o wymeldowaniu A. B. z pobytu stałego z lokalu położonego w K. przy ul. J. 97 m 9. 1.2. W uzasadnienie decyzji wskazano, że w dniu 8 stycznia 2013 r. do Urzędu Miasta w K. wpłynęła informacja od Z. W., że A. B. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w tej sprawie organ I instancji stwierdził, że w sprawie zachodzą przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (j .t. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.), dalej określanej jako "ustawa o ewidencji ludności" i orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego A. B. 1.3. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Wojewoda wskazał, że wydanie decyzji o wymeldowaniu musi być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, w trakcie którego obowiązkiem organu jest ustalenie czy nastąpiło opuszczenie miejsca pobytu, a w przypadku twierdzącym, czy opuszczenie to ma charakter dobrowolny i trwały. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że A. B. nie zamieszkuje w spornym lokalu. Przesłuchana w dniu 14 stycznia 2013 r. oświadczyła, że od maja 2012 r. mieszka u S. D. przy ulicy S. w K., wskazując ten sam adres do korespondencji. Dodała, że ze spornego mieszkania nie wyprowadziła się lecz nie jest do niego wpuszczana przez członków rodziny, a kluczy nie posiada. Fakt niezamieszkiwania zainteresowanej w spornym lokalu potwierdzili również świadkowie: córka zainteresowanej E. K. i mieszkający z nią K. G. Sąsiedzi J. Z. i T. P. zeznali, że A. B. w pobliżu omawianej nieruchomości widują sporadycznie. W związku z oświadczeniem zainteresowanej, że złożyła w sądzie wniosek o przywrócenie naruszonego posiadania, organ zwrócił się do Sądu Rejonowego w K. o potwierdzenie tej okoliczności. W odpowiedzi Sąd poinformował, że nie wpłynął wniosek A. B. o ochronę posiadania. Organ podniósł, że zgodnie z orzecznictwem nie może być uznane za dobrowolne tylko takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, ale pod warunkiem, że strona podjęła przewidziane prawem środki służące obronie przysługujących jej praw do przebywania w lokalu. 1.4. Wojewoda stwierdził, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że A. B. swoje życie osobiste koncentruje poza miejscem stałego zameldowania. Przytoczone wyżej fakty niezbicie świadczą o tym, że miejscem pobytu zainteresowanej w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności nie jest sporny lokal, który opuściła dobrowolnie. Utrzymywanie zameldowania stanowiłoby naruszenie obowiązujących przepisów a w szczególności naruszenie naczelnego celu prowadzenia ewidencji ludności, tj. tego, że zbiory ewidencyjne mają odzwierciedlać stan faktyczny w zakresie pobytu osób. Pobytem stałym jest bowiem zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zamieszkiwanie natomiast to nie tylko sporadyczne przebywanie w danym lokalu, lecz skoncentrowanie w nim swojego życia osobistego, rodzinnego i zawodowego. 2. Skarga do Sądu 2.1. Na decyzję Wojewody A. B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnosząc o jej uchylenie. 2.2. Skarżąca zarzuciła dowolną i nierzetelną ocenę faktów. Wskazała, że opuszczenie przez nią mieszkania nigdy nie miało charakteru dobrowolnego i stałego. Mieszkanie opuszczała na 1- 2 miesiące w celu poszukiwania pracy. Skarżąca nie wiedziała co robić kiedy wymieniono zamki w drzwiach i nie wpuszczono jej do mieszkania. Podniosła, że nie zna prawa i nie umie postępować tak by nie naruszyć prawa. Skarżąca nie ma swojego innego miejsca zamieszkania, niż sporny lokal, który został jej przydzielony. 2.3. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie należy też wskazać, że stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. 3.2. Organ prawidłowo jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia wskazał art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. z 19 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 2218/11, z 13 września 2012 r. sygn. akt II OSK 934/11, z 24 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 376/11, z 8 marca 2012 r. sygn. akt II OSK 1515/10, z 14 grudnia 2011 r. sygn. akt II OSK 1869/10 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że jeżeli strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, zgodnie z którym za dobrowolne opuszczenie lokalu uznaje się także taką sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta przez dysponenta lokalu, bądź do tego zmuszona, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez inne osoby zamieszkujące w tym lokalu, nie wyłącza więc dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do niego. Zatem za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 należy uznać również sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana nie jest do niego dopuszczana i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. wyrok NSA z 19 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 894/10 i z 11 maja 2010 r. sygn. akt II OSK 793/09 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może bowiem nastąpić w sposób wyraźny poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany poprzez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Podsumowując należy wskazać, że o opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba dobrowolnie fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. 3.3. W związku z powyższym obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawach dotyczących wymeldowania jest ustalenie czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. W niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły, że A. B. opuściła miejsce pobytu stałego przy ul. J. 97 m 9 w K. w sposób trwały i dobrowolny. Ustaleń tych dokonano w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego. Oceniając postępowanie organów należy wskazać, że naczelną zasadą postępowania jest zasada prawdy obiektywnej określona w art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j. t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej określany "K.p.a.". Zgodnie z powyższą zasadą w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie proces decyzyjny organów administracji spełnia powyższe wymagania. Na potwierdzenie, że skarżąca opuściła lokal w sposób trwały i dobrowolnie organy obu instancji przedstawiły w uzasadnieniach swoich decyzji szereg ustaleń i argumentów. Realizując zasadę prawdy obiektywnej zgromadziły obszerny materiał dowodowy m.in. w postaci zeznań świadków (E. K., S. D., T. P., J. Z., K. G., A. By.) i dokumentów (pisma z dnia 18 czerwca 2012 r., informacji z dnia 21 lutego 2013 r. z Sądu Rejonowego w K.). Ocena tych dowodów, jakiej dokonał w sprawie organ odwoławczy, nie wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 K.p.a. Stąd zawarty w skardze zarzut dowolnej i nierzetelnej oceny jest nieuzasadniony. 3.4. W związku z powyższym uprawnione stało się twierdzenie, że postępowanie skarżącej spełnia przesłankę opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, tj. skarżąca opuściła sporny lokal dobrowolnie, a opuszczenie to miało charakter trwały. Z zeznań E. K. i K. G. wynika, że A. B. opuściła przedmiotowy lokal już w latach osiemdziesiątych, koncentrując miejsce swoich interesów życiowych u swojego partnera w M., obecnie natomiast mieszka w K. przy ul. S. Okoliczność tę potwierdzają również informacje zawarte w piśmie z dnia 18 czerwca 2012 r. Fakt nieprzebywania skarżącej w przedmiotowym lokalu wynika również z zeznań sąsiadów. J. Z. zeznał, że widuje skarżącą w pobliżu nieruchomości sporadycznie, w ciągu trzech miesięcy było to zaledwie dwa razy, zaś wcześniej przez okres dziesięciu miesięcy nie widywał jej wcale. T. P. natomiast zaświadczyła, że tylko widuje skarżącą. W spornym mieszkaniu zaś mieszka mama, córka i wnuczek zainteresowanej. Sama skarżąca oświadczyła też, że od maja 2012 r. zamieszkuje przy ul. S. u S. D. Przesłuchany w dniu 22 lutego 2013 r. S. D. potwierdził tę okoliczność. Z powyższego materiału dowodowego wynika, że skarżąca w spornym lokalu przebywa sporadycznie i swoje życie osobiste koncentruje poza miejscem stałego zameldowania, co świadczy o tym, że lokal ten opuściła w sposób trwały. 3.5. Organ dokonał ponadto prawidłowych ustaleń w kwestii dobrowolności opuszczenia przedmiotowego lokalu przez A. B. Należy podkreślić, że badając przesłanki warunkujące orzeczenie o wymeldowaniu organy nie mogą opierać się wyłącznie na oświadczeniach samej zainteresowanej, lecz powinny one być oceniane według kryteriów obiektywnych. Istotne jest czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Należy przy tym uwzględnić nie tylko sytuację poprzedzającą bezpośrednie opuszczenie danego mieszkania, ale również zdarzenia i zachowania strony, które nastąpiło już po opuszczeniu tego lokalu. Jak już wyżej podnoszono w szczególności przejawem woli opuszczenia miejsca stałego pobytu stałego jest niepodejmowanie we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania (zob. wyrok NSA z 19 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 894/10 - dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl oraz wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, lex nr 78937). W niniejszej sprawie skarżąca pomimo zapewnień o podejmowaniu stosownych środków prawnych, w rzeczywistości nie podjęła takich działań. Z pisma Sądu Rejonowego w K. Wydziału I Cywilnego z dnia 21 lutego 2013 r. wynika, że nie wpłynął pozew A. B. o przywrócenie posiadania. Takim środkiem prawnym nie jest natomiast zwrócenie się do Policji o interwencję w sprawie utrudnionego dostępu do lokalu. W związku z powyższym organy były uprawnione ocenić jako niewiarygodne oświadczenia skarżącej, zgodnie z którymi nie wyprowadziła się z lokalu przy ul. J. dobrowolnie oraz że pragnie powrócić do swojego mieszkania. 3.6. Wymaga wyjaśnienia, że wymeldowanie jest potwierdzeniem określonego faktu, zaś wskazane w art. 15 ust. 2 ww. ustawy o ewidencji ludności przesłanki umożliwiają sprecyzowanie stanu faktycznego, którego efektem ma być stwierdzenie, czy dana osoba opuściła lokal mieszkalny. Przy ustalaniu przesłanek wymienionych w powołanym przepisie należy mieć na uwadze, że tak zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy – nie ma ono zatem nic wspólnego z prawem rzeczowym bądź obligacyjnym, jakie danej osobie przysługuje do danego lokalu. Celem decyzji o wymeldowaniu nie jest pozbawienie prawa do korzystania z lokalu lecz doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji. Jeżeli więc skarżąca od kliku lat faktycznie nie mieszka w spornym lokalu, to utrzymywanie jej zameldowania stwarzałoby fikcję prawną niezgodną z rzeczywistym stanem. W związku z powyższym w sprawie nie ma znaczenia fakt, że przedmiotowy lokal skarżąca otrzymała z przydziału ze spółdzielni mieszkaniowej oraz że, jak twierdzi, znajdują się w nim jej rzeczy. 3.7. Podsumowując należy stwierdzić, że wynik prawidłowo przeprowadzonego przez organy postępowania uzasadnia twierdzenie, że skarżąca w sposób dobrowolny i trwały opuściła miejsce stałego zameldowania w K. przy ul. J. jednocześnie nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. W związku z tym decyzja wydana na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności o wymeldowaniu skarżącej z przedmiotowego lokalu jest zgodna z prawem. 3.8. W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a zarzuty skargi nie są uzasadnione Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Wynagrodzenie adwokatowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy przyznano na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j. t. Dz. U. z 2013 r. poz. 461).