II SA/Ke 686/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat P. G. – K. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewoda decyzją z [...], po rozpatrzeniu odwołania D.S. od decyzji Wójta Gminy z [...] orzekającej o wymeldowaniu z pobytu stałego, na podstawie art. 35, art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 388 ze zmianami), dalej zwanej "ustawą" oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że 14 kwietnia 2015 r. do Urzędu Gminy wpłynął wniosek W. G. o wymeldowanie D.S. z lokalu położonego w O., ulica S. W trakcie prowadzonego postępowania o wymeldowanie, 15 lipca 2015 r. D.S. wniósł o jego zawieszenie do czasu zakończenia postępowania toczącego się w Sądzie Okręgowym w Kielcach w przedmiocie roszczeń właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, zwrot pożytków lub zapłatę ich wartości jak również roszczenia o naprawienie szkody. Wojewoda postanowieniem z [...] odmówił zawieszenia postępowania, stojąc na stanowisku, że nie jest to zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Nie zgadzając się z podjętym orzeczeniem D.S. złożył zażalenie do Ministra Spraw Wewnętrznych, który postanowieniem z [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody. Dalej Wojewoda wskazał, że w niniejszej sprawie organ gminy zobowiązany był do zbadania i oceny, czy D.S. przebywa w mieszkaniu położonym w O., ulica S., gdzie zameldowany jest na pobyt stały. Zauważył, że Sąd Rejonowy w Kielcach wyrokiem z 30 kwietnia 2012 r. sygn. akt I C 624/04 orzekł o eksmisji m.in. D.S. z tego lokalu, z uprawnieniem do otrzymania lokalu socjalnego. Wykonanie wyroku zostało wstrzymane do czasu złożenia przez Gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Dnia 10 kwietnia 2015 r. Asesor Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kielcach dokonał eksmisji rodziny S. z miejscowości O., ulica S. do lokalu socjalnego w miejscowości C., ulica P. Organ odwoławczy podkreślił, że z orzecznictwa sądowego wynika, że wskutek orzeczonego i wykonanego wyroku osoba traci prawo do zajmowania lokalu, a ewentualny jej powrót jest nierealny i stanowiłby naruszenie prawomocnego wyroku nakazującego opuszczenie lokalu, (wyroki: WSA w Krakowie III SA/Kr 88/10 z 15.07.2010 r., NSA z 24.02.2006 r. sygn. II OSK 561/05). Zatem powrót osoby do lokalu, w którym była zameldowana na pobyt stały jest nierealny do zrealizowania. Organ podniósł, że fakt niezamieszkiwania strony w lokalu położonym w O. ul. S. potwierdził W. G., a także funkcjonariusze Komisariatu Policji w S. - pismo z 6 maja 2015 r. Zdaniem Wojewody w badanej sprawie, w sposób nie budzący wątpliwości wykazane zostało, że spełniona została przesłanka faktycznego opuszczenia przez stronę miejsca stałego zameldowania. Opuszczenie miejsca pobytu stałego nastąpiło wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję ze spornego lokalu. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że opuszczenie lokalu na skutek wykonania wyroku jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy, a sytuacja taka uzasadnia wydanie decyzji orzekającej o wymeldowaniu osoby, wobec której orzeczono wydanie nieruchomości, zarówno gdy wyrok zostanie wykonany dobrowolnie, jak i przez uprawniony organ. Utrwalone orzecznictwo sądowoadministracyjne jednoznacznie wskazuje, że w sprawach, w których przeprowadzona była egzekucja komornicza, wykonanie eksmisji jest równoznaczne z ustaniem pobytu danej osoby w spornym lokalu (np. wyrok NSA z 29 lipca 2008 r. sygn. akt. II OSK 788/07). Dlatego też realizację wyroku sądu należy traktować jako opuszczenie dobrowolne. Nie może być tak, że sąd nakazuje opuszczenie lokalu, komornik wykonuje orzeczenie, a organ administracji odmawia wymeldowania. Stanowiłoby to naruszenie zasady spójności prawa przez różne organy państwa. Wojewoda uznał za chybiony zarzut, że komornik działał bezprawnie, ponieważ zameldowanie czy wymeldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i jest związane wyłącznie z potwierdzeniem faktu pobytu pod danym adresem. W sytuacji, gdy bezspornym jest, że dana osoba w określonym miejscu nie zamieszkuje a lokal opuściła w sposób dobrowolny i trwały - organ wydaje decyzję w tej materii. Organ meldunkowy nie jest uprawniony do oceny prawidłowości postępowania komornika sądowego. Odnosząc się zaś do zarzutów w kwestii dziedziczenia czy posługiwania się sfałszowanym aktem notarialnym, organ zauważył, że pozostaje to poza jego kompetencjami. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję D. S., domagając się jej uchylenia, zarzucił naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, poprzez błędną wykładnie, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz niezastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, tj. wadliwe utrzymanie w mocy postanowienia Wojewody z [...] o odmowie zawieszenia postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż spowodowało utrzymanie w obrocie prawnym orzeczenia obarczonego błędami formalnymi, których istnienie wypacza zasadę zaufania obywateli do organów Państwa, a nadto godzi w kulturę i poczucie prawa obywateli. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że skoro organ II instancji posiadł wiedzę o jego odwołaniu od orzeczenia Ministra Spraw Wewnętrznych, to do czasu rozstrzygnięcia tej kwestii przez Sąd Administracyjny w Warszawie nie powinien podejmować dalszych czynności w niniejszej sprawie. Takie postępowanie organu pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą zaufania obywatela do organów Państwa. Mamy tu bowiem do czynienia z sytuacją, gdy organ powinien zawiesić postępowanie, albowiem rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego pozostającego w związku z prowadzonym postępowaniem administracyjnym przez inny organ lub sąd, co stanowi naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 107 § 3 kpa. Autor skargi podkreślił, że organ w celu ustalenia czy istnieją przesłanki do zawieszenia postępowania poprzestał jedynie na powierzchownym ustaleniu, że sprawa o wznowienie dotyczy kwestii finansowych, co nie jest zgodne z prawdą. Podstawy restytucyjne obejmują szereg postępowań, czego przejawem są pisma procesowe wymieniane na etapie badania kwestii formalnych, z których wynika, że mamy do czynienia nie tylko z roszczeniami o wynagrodzenie z rzeczy. Zatem jak wynika z załączonych do sprawy dokumentów, postępowanie o wznowienie ma charakter wielowątkowy i nie ogranicza się do rozliczeń finansowych, o których pisały organy administracji obydwu instancji. Tym samym w ocenie skarżącego usprawiedliwione jest twierdzenie, że został naruszony art. 97 § 1 pkt 4 kpa, gdyż w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie sądu powszechnego będzie miało istotne znaczenie dla kwestii, której dotyczy zaskarżone postanowienie. Skarżący także dodał, że zaskarżona decyzja została wydana bez przeprowadzenia odpowiednich ustaleń i zawiera wady stanowiące o naruszenie art. 107 § 3 kpa W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest niesporny. Mianowicie, na podstawie tytułu wykonawczego – wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 30 kwietnia 2012 r. w sprawie I C 624/04, orzekającego eksmisję między innymi D.S. z lokalu mieszkalnego położonego w O. przy ul. S., w dniu 10 kwietnia 2015 r. została przeprowadzona przez Asesora Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kielcach eksmisja skarżącego z tego lokalu do lokalu socjalnego. Poza sporem jest więc to, że poczynając od tej daty skarżący w lokalu położonym w O. przy ul. S. nie mieszka. Zgodnie z art. 35 ustawy organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Przy ustalaniu przesłanek wymienionych w tym przepisie należy mieć na uwadze, że tak zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Tym samym nie rodzi ono ani też nie niweczy żadnych praw rzeczowych bądź obligacyjnych do określonego lokalu. Realizacji tych praw można natomiast dochodzić na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. Jeżeli zatem dana osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, decyzję w tej sprawie musi podjąć właściwy organ gminy. Na tle powyższego przepisu utrwalił się także pogląd, zgodnie z którym o opuszczeniu lokalu można mówić wówczas, gdy ma ono charakter trwały i dobrowolny. Jednakże, co także jest utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych, brak cechy dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu nie zawsze stanowi przeszkodę do wymeldowania. Typowym przykładem tego jest wykonanie eksmisji osoby zamieszkałej w lokalu na podstawie wyroku sądu wykonanego przez komornika. Dochodzi wówczas do przymusowego opuszczenia miejsca pobytu o charakterze najczęściej trwałym, skutkującego powstaniem obowiązku wymeldowania (por. wyroki NSA, z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II OSK 65/05, z dnia 4 października 2007 r., sygn. akt II OSK 519/07, z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 788/08 oraz z 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OSK 2390/13 - dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie można zatem w przypadku wykonania eksmisji na drodze postępowania egzekucyjnego twierdzić, że opuszczenie w tej sytuacji miejsca pobytu jako nie mające charakteru dobrowolnego, nie jest opuszczeniem lokalu w znaczeniu wynikającym z art. 35 ustawy (por. wyrok NSA z dnia 23 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 579/09 - dostępny jak wyżej). Jeśli zatem osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu, a opuszczenie miało charakter dobrowolny lub wynikało z czynności właściwego organu mającego swe oparcie w prawie, to okoliczność ta stanowi podstawę faktyczną do orzeczenia o wymeldowaniu tej osoby (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 195/09 - dostępny jak wyżej). Jak już wskazano na wstępie, zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Tym samym nie ma ono nic wspólnego z prawem rzeczowym bądź obligacyjnym, jakie danej osobie przysługuje do określonego lokalu. Dlatego też, wbrew zarzutowi skargi, prawidłowo organ odwoławczy uznał, że rozstrzygnięcie sprawy (rozpoznanie odwołania od decyzji orzekającej o wymeldowaniu) nie zależy od wyniku sprawy o wznowienie postępowania w sprawie I C 236/11 Sądu Rejonowego w Kielcach, dotyczącej roszczeń majątkowych z art. 229 kc, nawet jeśli - jak się to podkreśla w skardze – "mamy do czynienia nie tylko z roszczeniami o wynagrodzenie rzeczy". Kwestie bowiem wzajemnych rozliczeń czy też innych roszczeń między właścicielem nieruchomości a jej posiadaczem (byłym) nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie organu w przedmiocie wymeldowania. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że wbrew zarzutom autora skargi, w sprawie tej organy wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności, w szczególności zebrały i w sposób wyczerpujący rozpatrzyły cały istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy, prawidłowo ustalając, że skarżący opuścił dotychczasowe miejsce zamieszkania w sposób uzasadniający wymeldowanie go. Dlatego też skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami). Stosownie do art. 250 tej samej ustawy Sąd przyznał ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi wynagrodzenie w wysokości zgodnej z § 18 ust. 1 pkt 1 lit.c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U z 2013r., poz. 461), które ma w tej sprawie zastosowanie z mocy z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801) oraz § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714) - oba w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.