II SA/Ke 754/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.), Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 października 2013 r. sprawy ze skargi K. K. i W. K. na decyzję Wojewody z dnia 4 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. 1. Postępowanie przed organami 1.1. Wojewoda decyzją z 4 lipca 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z 6 maja 2013 r. nr [...] orzekającą o odmowie wymeldowania W. K. wraz z małoletnimi dziećmi: A. i I. z pobytu stałego z lokalu położonego w S. przy ul. L. 122. 1.2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że K. i W. małżonkowie K. złożyli wniosek o wymeldowanie z pobytu stałego W. K. wraz z małoletnimi dziećmi z lokalu położonego w S. przy ul. L., umotywowany nieprzebywaniem tych osób pod wyżej opisanym adresem. 1.3 Organ powołał treść art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (j .t. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.), dalej określanej jako "ustawa o ewidencji ludności", wyznaczający sytuacje, w której dopuszczalne jest wymeldowanie osoby bez jej oświadczenia woli. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym i administracyjnym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona, jeżeli opuszczenie nastąpiło dobrowolnie i nabrało cech trwałości. 1.4. Zdaniem organu odwoławczego zebrany materiał dowodowy wykazał, że W. K. wraz z dziećmi w spornym lokalu faktycznie nie zamieszkuje, jednakże opuszczenie miejsca stałego zameldowania nie było dobrowolne. Ustalono, że w związku ze znęcaniem się nad rodziną przez J. K., przeprowadzono dwie interwencje policji oraz założono Niebieską Kartę. Ponadto strona złożyła pozew o rozwód, w którym wystąpiła jednocześnie o rozstrzygnięcie sposobu korzystania ze spornego lokalu. Fakt niezamieszkiwania przez W. K. wraz z dziećmi w spornym lokalu potwierdzony został podczas przeprowadzonych 16 kwietnia 2013 r. oględzin, podczas których faktycznie nie stwierdzono rzeczy osobistych wnioskowanych do wymeldowania. W. K. oświadczyła, że przyczyną opuszczenia zajmowanego lokalu było naganne zachowanie męża z powodu nadużywania alkoholu. Dodała także, że pobyt jej i dzieci poza miejscem zameldowania ma charakter wyłącznie czasowy. Wnioskodawcy zeznali natomiast, że synowa z wnukami wyprowadziła się dobrowolnie. Nikt nie utrudniał im dostępu do budynku, do którego synowa nadal posiada klucze. Mąż wnioskowanej do wymeldowania zeznał z kolei, że żona wyprowadziła się dobrowolnie, zabierając swoje i dzieci rzeczy. Żona nie miała utrudnionego dostępu do lokalu i nadal posiada do niego klucze, chociaż tydzień po opuszczeniu mieszkania przez rodzinę wymienił zamek. J. K., zamieszkujący w drugim budynku posadowionym na tej samej posesji, zeznał że bratowa wraz z dziećmi wyprowadziła się dobrowolnie, zabierając wszystkie rzeczy. W. K. podczas przesłuchania wyjaśniła dodatkowo, że miała utrudniony dostęp do mieszkania, dlatego wezwała policję, w obecności której mąż oddał jej klucze. Zabrała część mebli dla dzieci, pralkę oraz rzeczy potrzebne do codziennego użytku. Obecnie czeka na rozstrzygnięcie sądu w sprawie ustalenia sposobu korzystania ze spornego lokalu, po czym zamierza powrócić wraz z dziećmi do miejsca stałego zameldowania i tu koncentrować życie rodzinne. 1.5. Podsumowując organ stwierdził, że W. K. z dziećmi nie opuściła spornego lokalu dobrowolnie a opuszczenie nie miało charakteru trwałego bowiem nie towarzyszyła jej wola opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu oraz zamiar stałego związania się z innym miejscem, gdzie skoncentrowałaby swoje życie. 2. Skarga do Sądu 2.1. Na decyzję Wojewody K. i W. małżonkowie K. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. 2.2. Nie precyzując kierunku rozstrzygnięcia skarżący nie zgodzili się ze stanowiskiem organu zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podnieśli, że dobrowolność opuszczenia lokalu przez synową potwierdzają zeznania świadków. Ponadto fakt niezamieszkiwania w spornym lokalu W. K. potwierdziła kontrola przeprowadzona 16 kwietnia 2013 r. przez pracowników urzędu gminy. Dodali, że okres ochronny trzech miesięcy z art. 15 ustawy o ewidencji ludności został wyczerpany, a przełom w sprawie nastąpił 9 maja 2013 r., kiedy to Sąd Okręgowy w K. orzekł o rozwiązaniu małżeństwa i ze względu na fakt wyprowadzenia się synowej z zajmowanego lokalu nie orzekł o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania. 2.3. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1. Stosownie do przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej (art. 1 § 1). Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2). Chodzi zatem o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, która jest dokonywana w kontekście zgodności z prawem materialnym i procesowym, a nie według kryteriów celowościowych. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j. t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "ustawa p.p.s.a."). Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. 3.2. Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok NSA z 18 lipca 2013 r. sygn. akt II OSK 672/12, z 19 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 2218/11, z 13 września 2012 r. sygn. akt II OSK 934/11, z 24 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 376/11, z 8 marca 2012 r. sygn. akt II OSK 1515/10, z 14 grudnia 2011 r. sygn. akt II OSK 1869/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotny ponadto jest zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. wyrok NSA z 5 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 2089/11, z 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSL 221/12; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić zatem tylko wtedy, gdy dana osoba dobrowolnie fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, zgodnie z którym za dobrowolne opuszczenie lokalu uznaje się także taką sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta przez dysponenta lokalu, bądź do tego zmuszona, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyrok NSA z 19 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 894/10 i z 11 maja 2010 r. sygn. akt II OSK 793/09; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może bowiem nastąpić w sposób wyraźny poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany poprzez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. 3.2. W związku z powyższym obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawach dotyczących wniosku o wymeldowanie jest ustalenie czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. Oceniając postępowanie organów należy wskazać, że naczelną zasadą postępowania jest zasada prawdy obiektywnej określona w art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j. t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej określany "K.p.a.". Zgodnie z powyższą zasadą w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). W niniejszej sprawie proces decyzyjny organu nie spełnia powyższych wymagań. Zdaniem Sądu dowody zgromadzone w sprawie nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, że opuszczenie spornego lokalu przez W. K. wraz z małoletnimi dziećmi nie było dobrowolne i nie miało trwałego charakteru. Stwierdzając brak przesłanek warunkujących orzeczenie o wymeldowaniu organy oparły się wyłącznie na oświadczeniach zainteresowanej. Zdaniem Sądu samo wyrażenie przez W. K. woli zamieszkiwania w spornym lokalu nie pozwala na jednoznaczne ustalenie w zakresie dobrowolności i trwałości opuszczenia przedmiotowego lokalu. Przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestać na oświadczeniach osoby zainteresowanej. Brak zaistnienia powołanych przesłanek nie może być przyjmowany przez organ bezkrytycznie i automatycznie, gdyż okoliczności te powinny być oceniane według kryteriów obiektywnych. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą m. in.: koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Ocena taka była natomiast w sprawie niemożliwa. Organy nie podjęły bowiem żadnych działań w kierunku poczynienie ustaleń w zakresie obecnego miejsca pobytu zainteresowanej i co istotne czy miejsce to pozostaje obecnie jej i jej dzieci centrum życiowym, a więc miejscem w którym koncentrują się jej wszystkie codzienne sprawy, w którym przebywa, wypoczywa, prowadzi gospodarstwo domowe czy w pobliżu którego stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki (ewentualnie miejsce dojazdu do miejsc pracy lub nauki), miejsce robienia zakupów, korzystania z usług opieki medycznej itp. Organy pominęły przy tym pozostały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jak protokół oględzin spornego lokalu z 16 kwietnia 2013 r., z którego wynika, że w pomieszczeniu nie ma rzeczy jakie wskazywałyby na zamieszkiwanie nim przez W. K. i dzieci. Ponadto organy nie ustosunkowały się do przeprowadzonych w postępowaniu dowodów w postaci zeznań skarżących, męża oraz szwagra zainteresowanej, z których wynika, że zainteresowana opuściła lokal dobrowolnie, zabierając swoje i dzieci rzeczy oraz że dysponuje kluczami do mieszkania. Wymaga podkreślenia, że organ administracji państwowej, dysponując sprzecznymi ze sobą zeznaniami stron i świadków, nie może uchylić się od oceny wiarygodności tych dowodów, a tym samym i od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7, 77 § 1, art. 80 K.p.a.). Jeżeli spośród dwóch twierdzeń jedno jest prawdziwe, a drugie fałszywe, należy dokonać stosownego wyboru, wskazując kryteria, jakimi kierował się organ uznając daną okoliczność za udowodnioną. Powyższa ocena musi znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia wydanej decyzji, czego w niniejszej sprawie zabrakło. Równocześnie gdyby przeprowadzone postępowanie doprowadziło do ustalenia przez organ, że strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, konieczne jest ustalenie czy strona we właściwym czasie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. 3.3. Podsumowując Sąd stwierdził, że organ administracji nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego do czego zobowiązany był na podstawie art. 7 i 77 § 1 K.p.a., nie wykazując należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Zebrane natomiast w sprawie dowody ocenił z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, zawartej w art. 80 K.p.a. W konsekwencji uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a. Wskazane naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 3.4. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni rozważania Sądu i wyeliminuje wskazane naruszenia prawa procesowego poprzez uzupełnienie materiału dowodowego w zakresie pozwalającym na ustalenie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. W szczególności ustali okoliczności pozwalające na weryfikację twierdzeń zainteresowanej o jej woli zamieszkiwania w spornym lokalu. W tym zakresie ustali obecne miejsce pobytu W. K. i jej dzieci oraz oceni czy stanowi ono ich centrum życiowe. W zakresie przesłanki "dobrowolności" organ ustali czy skarżąca podejmowała środki prawne umożliwiające jej powrót do lokalu biorąc przy tym pod uwagę treść wyroku Sądu Okręgowego w K. z 9 maja 2013 r. orzekającego m.in. o rozwiązaniu przez rozwód małżeństwa zainteresowanej i J. K. Zebrany materiał dowodowy organ oceni zgodnie z zasadami określonymi w art. 80 K.p.a. oraz uzasadniając ponownie wydane rozstrzygnięcie uwzględni treść art.107 § 3 K.p.a. 3.5. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w pkt I wyroku. Stwierdzenie o niewykonalności zaskarżonej decyzji z pkt II wyroku uzasadnia art. 152 ustawy p.p.s.a.