II SA/Ke 865/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2015r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz S. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z 14 września 2015 r., nr [...] , Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania wniesionego przez S. K., na podstawie art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrzymał w mocy własną decyzję z 18 sierpnia 2015 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca zwrócił się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu służby w Batalionach Chłopskich w latach 1942-1944. Odmawiając przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich organ podniósł, że działalność nie miała charakteru służby wojskowej w organizacji podziemnej. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wyjaśnił, że przysięgę składał w dniu 1 października 1942 r. i otrzymał pseudonim J., należał do placówki [...] i brał udział w szkoleniach wojskowych i różnych akcjach, m.in. w rozbrajaniu żołnierzy niemieckich. Zaznaczył, że nie ujawniał swojej działalności konspiracyjnej gdyż był przez długi czas prześladowany, a ponadto sytuacja rodzinna nie pozwoliła mu wcześniej zająć się nabyciem uprawnień kombatanckich. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym organ podniósł, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje dostatecznych podstaw do przyjęcia, że skarżący w czasie okupacji pełnił służbę w Batalionach Chłopskich. Wskazał, że służba jest sformalizowanym stosunkiem łączącym uczestnika organizacji konspiracyjnej lub niepodległościowej z tą organizacją. Wymagane jest zatem złożenie przysięgi, uzyskanie pseudonimu, stopnia wojskowego i stałego przydziału mobilizacyjnego oraz poddanie rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy. W ocenie organu skarżący mógł współpracować z organizacją konspiracyjną w czasie okupacji, wykonując doraźne czynności pomocnicze. Natomiast działalność ta nie miała charakteru służby wojskowej, co wynika z przedstawionych dokumentów i ustalonych okoliczności. Organ stwierdził, że wnioskodawca nie posiadał stopnia wojskowego, który jest jednym z podstawowych atrybutów służby wojskowej. Nie mając stopnia wojskowego nie był nawet szeregowcem, gdyż szeregowiec jest najniższym stopniem służby wojskowej. Gdyby skarżący rzeczywiście posiadał stopień wojskowy szeregowca, to w trakcie ponad dwuletniej służby w Batalionach Chłopskich i udziale w szkoleniach i różnych działaniach zbrojnych m.in. w ramach Akcji Burza, awansowałby przynajmniej o jeden stopień tj. na starszego szeregowca. Jednak skarżący ani razu nie awansował. Organ wskazał również na istotne wątpliwości dotyczące składania przez wnioskodawcę przysięgi wojskowej tj. jej treść i to, że podczas przesłuchania skarżący zeznał, że przysięgę składał prawdopodobnie jesienią 1942 lub 1943 r. jednakże nie potrafił sprecyzować dokładnej daty. Natomiast we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podał, że przysięgę składał 1 października 1942 r. co jest, zdaniem organu, wyraźną niekonsekwencją i budzi wątpliwości co do wiarygodności obecnie podanej informacji. Istotnym, w ocenie organu, jest również to, że skarżący dość lakonicznie opisuje swoją ponad dwuletnią działalność w Batalionach Chłopskich, a wydarzenia wojenne mimo upływu lat powinny zostawić bardziej trwały ślad w jego pamięci, zwłaszcza dotyczące działalności konspiracyjnej, wiążącej się z ogromnym niebezpieczeństwem. Wobec powyższego są, zdaniem organu, podstawy do uznania, że współpraca skarżącego z Batalionami Chłopskimi mogła mieć miejsce, ale miała charakter jedynie okazjonalny i nie była służbą wojskową. Organ podkreślił, że współpraca z organizacją podziemną nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze S. K. podniósł, że wydana decyzja jest dla niego krzywdząca, a fakt, że nie awansował ze stopnia szeregowca nie jest wcale równoznaczny jego zasługom dla kraju i organizacji. Wyjaśnił, że wykonywał wszystkie rozkazy dowódców narażając się na śmierć lub niewolę, zgodnie z przysięgą był dumny i oddany sprawie. Po wojnie zmuszony był ukrywać się ponieważ działalność w Batalionach Chłopskich była związana z prześladowaniami i więzieniem. Jako młody chłopak słuchał rozkazów, ale również pouczeń ojca. Obecnie ma 91 lat i pragnie, aby przez tych kilka lat, które mu zostały, nacieszyć się nagrodą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkują koniecznością uchylenia decyzji objętej skargą (art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich z uwagi na to, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje, zdaniem organu, dostatecznych podstaw do przyjęcia, że S. K. w czasie okupacji pełnił służbę w Batalionach Chłopskich. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2014 r., poz. 1206 ze zm.), zwanej dalej ustawą, uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 (tj. działalność kombatancką) i w art. 2 (równorzędną z działalnością kombatancką) albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom. Stosownie do art. 22 ust. 1 ustawy o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Rekomendacji udziela się bez względu na to, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia zgłosi zamiar wstąpienia do stowarzyszenia. Na podstawie decyzji o przyznaniu uprawnień określonych w ustawie Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydaje odpowiednie zaświadczenie. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Podzielić w tym miejscu należy stanowisko organu, że służba w organizacji konspiracyjnej jest sformalizowanym stosunkiem łączącym uczestnika organizacji konspiracyjnej z tą organizacją. Wymagane jest zatem złożenie przysięgi, uzyskanie pseudonimu, stopnia wojskowego i stałego przydziału mobilizacyjnego oraz poddanie rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy. Materiał dowodowy poddany ocenie w zaskarżonej decyzji prowadzi, zdaniem organu, do wniosku, że skarżący nie posiadał stopnia wojskowego, a współpraca z Batalionami Chłopskimi miała charakter okazjonalny, nie była służbą wojskową, a świadczyć o tym mają m.in. niekonsekwencja co do daty złożenia przysięgi czy lakoniczny opis działalności w Batalionach Chłopskich. Zbierając dowody w sprawie organ związany był m.in. regułami art. 77 § 1 i art. 80 kpa zobowiązujących do zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i do przeprowadzenia oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Na okoliczność zaistnienia przesłanek do przyznania uprawnień kombatanckich skarżący przedstawił własne wyjaśnienia zawarte w kwestionariuszu, rekomendację Ogólnopolskiego Związku Żołnierzy Batalionów Chłopskich Ziemi Sandomierskiej oraz oświadczenia świadków: J. M. ps. [...]", S. M. ps. "[...]" i W. S. ps. "[...]". Wszystkie przedstawione przez skarżącego dowody wskazują na to, że posiadał on stopień wojskowy ("szeregowy"), pseudonim, złożył przysięgę, był członkiem Batalionów Chłopskich i brał udział w akcjach zbrojnych oraz w szkoleniach. Tymczasem postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ ograniczyło się do przesłuchania skarżącego i zakwestionowania wiarygodności złożonych przez niego zeznań. Nie przesłuchano natomiast żadnego ze świadków, podczas gdy w swoich oświadczeniach przedstawili oni szereg istotnych okoliczności. W. S. oświadczyła, że skarżący jest znanym jej osobiście żołnierzem Batalionów Chłopskich, posiadał stopień wojskowy "szeregowy" oraz pełnił funkcję strzelca. W pisemnym oświadczeniu S. M. znalazło się stwierdzenie, że skarżący brał czynny udział w działalności Batalionów Chłopskich, brał udział w rozbrojeniu żołnierzy niemieckich w Przezwodach oraz w walce z Niemcami w Pielaszowie. Świadek ten potwierdził także informacje na temat stopnia wojskowego oraz wskazał na pełnioną przez S. K. funkcję strzelca i zwiadowcy. Powyższe okoliczności wynikają również z oświadczenia J. M., który - jak wynika z zeznań skarżącego - był jedną z osób, przed którymi składał przysięgę, a który to fakt organ zakwestionował w zaskarżonej decyzji. Zgromadzenie przez organ materiału dowodowego poprzez przesłuchanie ww. osób w charakterze świadków było szczególnie wskazane z uwagi powinność organu wynikającą z art. 80 kpa. Ocena materiału dowodowego powinna bowiem nastąpić po jego zebraniu i rozpatrzeniu w sposób wyczerpujący. Temu obowiązkowi organ nie sprostał ograniczając się do analizy wyłącznie zeznań S. K. i nie odnosząc się nawet do oświadczeń świadków, które są zgodne co do tego, że skarżący złożył przysięgę, posiadał stopień wojskowy i pseudonim, a także brał czynny udział w działalności Batalionów Chłopskich. Kwestionując powyższe organ podniósł, że skarżący nie posiadał stopnia wojskowego, albowiem oświadczył, że był "zwykłym szeregowym", podczas gdy w ocenie organu winien być "szeregowcem", a ponadto pomimo dwuletniej służby nie awansował. Organ wskazał też na rozbieżności pomiędzy treścią wniosku, a zeznaniami złożonymi podczas przesłuchania co do dokładnej daty złożenia przysięgi, a także lakoniczny opis działalności w Batalionach Chłopskich. Organ nie dostrzegł przy tym, że skarżący ma 91 lat, co z oczywistych względów mogło przełożyć się na treść i precyzję złożonych przez niego zeznań. Przypomnienia wymaga, że w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie wyrażane jest stanowisko, ze wprawdzie stosownie do art. 22 ust. 1 ustawy obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie zainteresowanej, jednakże nie zwalnia to organu od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa). Organ ma obowiązek zebrania całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa) i oceny tego materiału w ramach swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 kpa. Wyrazem tej oceny powinno być uzasadnienie prawne i faktyczne decyzji, uwzględniające wymagania określone w art. 107 § 3 kpa (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie z dnia 25 marca 2003 r. sygn. akt V SA 145/02, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 3655/04, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 887/05, Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 października 2005 r., sygn. akt II OSK 117/05, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 sierpnia 2007 r., sygn. akt II SA/Łd 429/07, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 886/11, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 243/15). Niezależnie zatem od oceny, czy argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji ma walor przekonującej czy też nie, podkreślenia wymaga, że przeprowadzona przez organ analiza, w oparciu o którą wyprowadził wnioski prowadzące do odmowy przyznania S. K. uprawnień kombatanckich, nie została przeprowadzona na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a także nie poprzedzona zebraniem tego materiału w sposób wyczerpujący. Zaniechanie to narusza art. 77 § 1 i 80 kpa, a ponieważ stwierdzone naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach rozstrzygnięto w pkt II na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składają się uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji przeprowadzi postępowanie wyjaśniające zbierając w sposób wyczerpujący materiał dowodowy (np. poprzez przesłuchanie osób składających pisemne oświadczenia dołączone przez skarżącego do wniosku), a następnie dokona oceny wszystkich zgromadzonych dowodów i wyda stosowne rozstrzygnięcie, motywując je zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 kpa.