I SA/Kr 108/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek G.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku skarżący wskazał, że nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i nieletnią córką. Wspólny miesięczny dochód z tytułu umowy o pracę żony skarżącego wynosi 1.750 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, żadnych cennych rzeczy ruchomych ani nieruchomości. Uzasadniając swój wniosek skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Zaznaczył, że w ponoszeniu bieżących wydatków pomagają mu rodzice. Dochód żony z trudem pozwala na zapewnienie podstawowych, bieżących spraw, takich jak pokrycie czynszu za mieszkanie - 500 zł, opłat za media - 500 zł oraz wyżywienia 400-500 zł miesięcznie. Wskazał, że od 2014 r. żona przebywa na zwolnieniu lekarskim. Z uwagi na to, że informacje podane przez skarżącego nie były wystarczające do rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, zarządzeniem referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego, w oparciu o art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi został wezwany do uzupełninia wniosku poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego, w szczególności udokumentowanie miesięcznych wydatków rodziny związanych z bieżącymi potrzebami, popartych odpowiednimi rachunkami; wyciągów z konta bankowych skarżącego zarówno osobistych jak i firmowych, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy oraz ich obecny stan; wyciągów z kont bankowych żony skarżącego; zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za rok 2014 lub zaświadczeń z odpowiednich urzędów skarbowych o wysokości uzyskanych przez nich dochodów za rok 2014; zaświadczenie z zakładu pracy żony skarżącego o wysokości uzyskiwanych przez nią zarobków; dowodu przelewu wynagrodzenia zony skarżącego za ostatni miesiąc; zaświadczenie z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością lub współwłasnością skarżącego; oświadczenie czyją własność stanowi lokal, dom, w którym mieszka skarżący. Odpowiadając na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego wskazał, że miesięczne wydatki związane z bieżącymi potrzebami skarżącego wynoszą około 75 zł. Skarżący jednak nie może ich udokumentować rachunkami, gdyż ich nie posiada. Nie posiada on kont bankowych, bowiem zostały one zajęte przez Urząd Skarbowy z powodu zaległości podatkowych. Skarżący nie posiada również wyciągów z kont bankowych żony, gdyż odmówiła ona ich udostępnienia. Poza tym małżonków obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący nie posiada lokat bankowych. Nie posiada on jeszcze zeznania podatkowego za rok 2014. Nie jest właścicielem pojazdu mechanicznego. Lokal, w którym skarżący mieszka stanowi własność spółki H.sp. z o.o. Pomoc rodziców to skromne kwoty na bieżące wydatki oraz opłata wynagrodzenia pełnomocnika. Do pisma dołączone zostały kserokopie następujących dokumentów: PIT 37 za 2013 rok, umowa majątkowa małżeńska zawarta w dniu 11 maja 2012 r., zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego oraz oświadczenie żony M.C. odmawiające udzielenie informacji na temat jej sytuacji finansowej. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił wszystkich wymaganych dokumentów, istotnych z punktu widzenia oceny jego sytuacji finansowej. Pismem datowanym na 4 maja 2014 r. pełnomocnik skarżącego złożył sprzeciw od ww. postanowienia, wnosząc o zmianę postanowienia poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości lub w części, względnie uchylenie skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W sprzeciwie podniesiono, że wydatki związane z bieżącymi potrzebami skarżącego wynoszą ok. 75 zł dziennie, otrzymuje on pomoc finansową od rodziców, ponieważ w przeciwnym wypadku nie mógłby utrzymać ani siebie, ani swojej rodziny. W powyższych kosztach partycypuje żona skarżącego, ale jej dochód w wysokości zaledwie 1.750 zł nie jest wystarczający, aby pokryć wszelkie wydatki rodziny. Skarżący nie posiada kont bankowych, ani lokat bankowych. Ponadto małżonkowie posiadają rozdzielność majątkową. Zarzut referendarza związany z nieprzedstawieniem przez skarżącego dokumentów dotyczących sytuacji finansowej żony, jest zarzutem bezpodstawnym zważywszy na fakt, iż żona skarżącego, M.C., zamieszkuje osobno i ponosi wydatki na utrzymanie rodziny, ale głównie małoletniej córki stron. Ponadto, pomimo rozdzielności majątkowej, małżonkowie starają się sobie wzajemnie pomagać, ale jak już zostało to wskazane, żona skarżącego musi utrzymać siebie i córkę, więc pomoc ta nie może być znaczna. Nie sposób zgodzić się również z twierdzeniem zawartym w uzasadnieniu postanowienia, iż skarżący nie dopełnił obowiązków tj. nie udzielił stosownych informacji na wezwanie Sądu, nie przedłożył dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Powyższe twierdzenia są niezgodne ze stanem faktycznym, ponieważ skarżący udzielił wymaganych informacji oraz przedłożył stosowne dokumenty. Co więcej, zostało to nawet zawarte w uzasadnieniu skarżonego postanowienia. Jeżeli coś zostało pominięte wynikało to jedynie z faktu, że skarżący nie był w posiadaniu odpowiedniego dokumentu, a chciał złożyć wniosek w stosowym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 2012, poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie - p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Z uwagi na wniesienie sprzeciwu w terminie, wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych jest, zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zgodnie z regulacją art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie skarżący, odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, nie przedstawił wszystkich danych o które był wzywany. Przede wszystkim skarżący, wbrew wyraźnemu żądaniu referendarza, nie przedstawił informacji dotyczących sytuacji majątkowej żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślić w tym miejscu należy, że skoro skarżący twierdzi, iż potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw, to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez żonę i osiągane przez nią dochody są wystarczające do zaspokojenia tej potrzeby. Wobec tego, że skarżący nie przedstawił historii rachunku bankowego, zeznania podatkowego żony za 2014 r., ani informacji z zakładu pracy żony, Sąd nie jest w stanie zweryfikować podanych przez skarżącego we wniosku twierdzeń o wysokości jej zarobków. Odnosząc się do przedłożonego przez skarżącego oświadczenia żony o odmowie udostępnienia żądanych dokumentów wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej k.r.o.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, że małżonkowie pozostają w separacji faktycznej i że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11). Wskazać przy tym należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11). Nadto należy zauważyć, że skarżący wskazał we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, oraz że rodzina utrzymuje się z dochodów żony. Sugestia, że skarżący prowadzi osobne gospodarstwo pojawiła się dopiero po wezwaniu referendarza o podanie wysokości dochodów żony. Zdaniem Sądu okoliczność ta wskazuje, iż informacja o prowadzeniu osobnego gospodarstwa nie jest wiarygodna i została podana w celu odmowy ujawnienia sytuacji materialnej żony. Jak już wskazano, obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że w analizowanej sprawie, sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy oceniania jest również przez pryzmat sytuacji majątkowej wszystkich członków rodziny, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez wnioskodawcę informacji wskazanych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (ewentualnie złożenie odpisów stosownych dokumentów). W orzecznictwie sądowym powszechny jest pogląd, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13). Zasadne jest zatem stwierdzenie, że skoro skarżący, pomimo wezwań, nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego stanu majątkowo-finansowego. Uwzględniając wskazane powyżej okoliczności faktyczne, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych zainicjowanego postępowania sądowego. Wskazać również należy, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2012 r., sygn. II FZ 199/12, LEX nr 1123054). Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.