I SA/Kr 111/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu w dniu 17 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. Z. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2018 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 27 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący P. Z. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. W treści wniosku skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, a w skład jego majątku wchodzi: segment "bliźniak" w stanie surowym zamkniętym, obciążony kredytem hipotecznym we frankach. Wartość obciążenia z tytułu hipoteki to ok. [...] zł, zaś wartość samej nieruchomości to ok. [...] zł. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych ani wierzytelności. Skarżący posiada dwudziestoletnie auto [...] o wartości ok. [...] zł. Na jego dochód składa się wynagrodzenie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, które do czasu jej zawieszenia w styczniu 2018 r. wynosiło (w zależności od miesiąca) ok. [...] zł. Zostało ono zajęte w toku egzekucji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]. Skarżący wskazał, że jego żona uzyskuje dochód w wysokości ok. [...] zł. Równocześnie skarżący zaznaczył, że ma ustanowioną z żoną rozdzielność majątkową. Zobowiązania i stałe miesięczne wydatki, strony obejmują: spłatę kredytu hipotecznego – rata [...] zł (czasowo obniżona), spłatę pożyczki zaciągniętej w K. S.A. - obecnie w wysokości [...] zł, alimenty na rzecz byłej żony L. Z. – [...] zł, koszty wyżywienia i utrzymania – [...] zł oraz koszty mediów i opłat – ok. [...] – [...] zł. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego o nadesłanie dodatkowych dokumentów, skarżący w piśmie z dnia 30 marca 2018 r. wskazał, że nieruchomość przy ul. [...] w K. stanowi wyłączną własność jego żony A. S.-Z.. Skarżący zajmuje ten lokal jako mąż właścicielki. Skarżący podkreślił, że razem z żoną posiadają rozdzielność majątkową, a zatem stan majątku A. S.-Z. nie ma żadnego wpływu na jego stan majątkowy. Ponadto skarżący wyjaśnił, że z dniem 15 stycznia 2018 r. zawiesił działalność gospodarczą, ponieważ narastające zobowiązania (przede wszystkim z tytułu składek ZUS) nie mogły być przez niego wykonywane. Do pisma skarżący dołączył m.in. wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, że na dzień 28 lutego 2018 r. saldo księgowe wynosiło [...] zł oraz wydruk z księgi wieczystej nr [...] wskazujący, że nieruchomość skarżącego jest obciążona: hipoteką umowną kaucyjną w wysokości [...] zł, hipoteką umowną w wysokości [...] zł oraz hipoteką przymusową w wysokości [...] zł. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2018 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że skarżący nie wywiązał się w pełni z nałożonego na niego obowiązku przesłania stosownych dokumentów, mimo przedłużenia terminu do ich przesłania i tym samym nie dość wystarczająco przedstawił swoją sytuację finansową. Przedstawione przez niego okoliczności wskazują bowiem, że jego rodzina utrzymuje się tylko z wynagrodzenia A. S. – Z. w wysokości ok. [...] zł. Wydatki wynoszą natomiast ok. [...] – [...] zł. W ocenie referendarza sądowego, taka sytuacja jest sprzeczna z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, którymi winien kierować się orzekający rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy, powołując się na wybrane orzecznictwo sądów administracyjnych, stwierdził zatem, że niedopełnienie - nawet w części - obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 9 lipca 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego, domagając się jego zmiany i uwzględnienia jego wniosku. Postanowieniu referendarza sądowego skarżący zarzucił naruszenie art. 245 § 1 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie prowadzące do oddalenia jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Skarżący zarzucił przy tym pominięcie nadesłanych przez niego pism zawierających informacje o stanie majątkowym jego i jego rodziny. Skarżący podkreślił, że w swoich wyjaśnieniach nie pominął żadnej kwestii objętej wezwanie Sądu z dnia 14 marca 2018 r. Zdaniem skarżącego, odmowa zwolnienia od kosztów sądowych pozostaje niewłaściwa o tyle, że jego sytuacja majątkowa od kilku lat staje się coraz gorsza – skala egzekucji skarbowej ulega zwiększeniu, a przy tym skala zobowiązań innych nie zmniejsza się. Obecnie skarżący jest utrzymywany przez żonę. Wskazał również, że w innych jego sprawach toczących się przed WSA w Krakowie został zwolniony od kosztów sądowych w całości. W sprawach tych podawał te same informacje, a od tego momentu jego sytuacja majątkowa nie uległa poprawie. W ocenie skarżącego referendarz sądowy dokonał nieuprawnionych obliczeń, odejmując po prostu daną grupę kwot od kwoty wynagrodzenia jego żony, pomijając przy tym jednak, że osoby takie jak skarżący, posiadające zadłużenie w kwocie łącznej przekraczającej milion złotych, mogą nie regulować pewnych zobowiązań na bieżąco lub w ogóle. Skarżący stwierdził, że nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań i nie może to być pomijane w oświadczeniu składanym do Sądu, gdyż powiększają one tylko skalę jego obciążeń, która i tak pozostaje duża. Pismem z dnia 13 września 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącego do: przedłożenia historii wszystkich należących do niego oraz do jego żony rachunków bankowych obejmującej ciągłość operacji bankowych począwszy od maja do sierpnia 2018 r., złożenia oświadczenia, czy skarżący bądź jego żona posiadają jakiekolwiek lokaty bankowe krótko – bądź długoterminowe, a jeżeli tak to w jakiej wysokości oraz czy posiadają instrumenty finansowe w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, złożenia wyjaśnień, czy wskazane przez skarżącego zobowiązania są wykonywane w terminie - w terminie 7 dni od dnia doręczenia przedmiotowego wezwania pod rygorem nieuwzględnienia sprzeciwu. Odpowiadając na wezwanie Sądu, skarżący w piśmie z dnia 27 września 2018 r. oświadczył, że nie posiada jakichkolwiek lokat bankowych (krótko bądź długoterminowych) ani innych instrumentów finansowych w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi. Wskazał również, że wszystkie swoje zobowiązania finansowe realizuje z trudem (a w dużej części ich nie realizuje). Skarżący podniósł, że nie przedstawił informacji odnośnie swojej małżonki z uwagi na posiadaną przez nich rozdzielność majątkową. Do pisma skarżący dołączył wyciąg z rachunku bankowego oraz umowę majątkową małżeńską. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej dalej jako: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma więc na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zawarta w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013 r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012 r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013 r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013 r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009 r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w nadesłanych pismach skarżący opisuje wprawdzie swoją sytuację majątkową, jednak odmawia przedstawienia informacji o majątku swojej żony, zasłaniając się istniejącą pomiędzy nimi rozdzielnością majątkową. Należy jednak podkreślić, że nawet w razie istnienia rozdzielności majątkowej małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który trwa tak długo jak długo istnieje małżeństwo. Wzmiankowany obowiązek obejmuje także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, a także postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 14 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Gd 140/04). Stwierdził to zresztą wcześniej na gruncie procedury cywilnej Sąd Najwyższy formułując w postanowieniu z dnia 5 maja 1967 r. sygn. akt I CZ 37/67 tezę, która zachowuje aktualność na kanwie rozstrzyganego przypadku, że "mąż ma obowiązek pomocy wobec żony także w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych i zniesienie wspólności ustawowej między małżonkami tego obowiązku nie niweczy". Odnosi się to również do żony. Ponieważ udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa a co za tym idzie wiąże się z przerzuceniem tego ciężaru na resztę społeczeństwa powinno więc sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Stąd tak ważne było poznanie czy małżonka będzie w stanie okazać skarżącemu pomoc w tym zakresie. Unikając jednak wyjaśnienia tych kwestii skarżący uniemożliwił dokonanie jednoznacznej oceny jakie tak naprawdę są prawdziwe możliwości małżonki we wspomożeniu skarżącego. Jednocześnie, poza ogólnikowym stwierdzeniem, że małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej skarżący nie przytoczył żadnych, konkretnych okoliczności na podstawie których można byłoby wnioskować, że wyegzekwowanie od małżonki spoczywającej na niej powinności będzie albo utrudnione albo sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Skoro jednak taka była decyzja strony, to sąd ani referendarz nie są zobowiązani do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji gdy przedstawione dane uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji życiowej skarżącego, albo gdy nie jest ona do końca jasna wobec uchylania się strony od złożenia stosownych wyjaśnień (por. postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 14 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Gd 140/04). Bez znaczenia jest kwestia, że w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem skarżący został zwolniony od kosztów sądowych. W każdej sprawie Sąd bada bowiem sytuację majątkową wnioskodawcy "na nowo" oceniając, czy uzasadnia ona przyznanie stronie prawa pomocy. Ocena ta jest dokonywana na podstawie przedstawionych przez skarżącego do danej sprawy dokumentów oraz złożonych wyjaśnień. Przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie oznacza, że także w innych sprawach skarżącemu zostanie to prawo przyznane oraz nie zwalnia go z obowiązku wykonywania wezwań Sądu i nie nadsyłania żądanych przez Sąd dokumentów. Skoro w innej sprawie Sąd zwolnił skarżącego od kosztów sądowych to najwyraźniej uznał, na podstawie przedstawionych przez niego dokumentów, że sytuacja materialna nie pozwala skarżącemu ponieść tych kosztów. Natomiast w niniejszej sprawie nie było możliwe ustalenie sytuacji majątkowej skarżącego z uwagi na uchylanie się przez niego od udzielenia informacji o majątku jego żony. Mając powyższe na względzie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, gdyż odmawiając przedstawienia sytuacji majątkowej swojej żony, skarżący uniemożliwił Sądowi dokonanie oceny jego możliwości finansowych. Skarżący nie wykazał tym samym, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd uznał zatem, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2018 r. jest prawidłowe i należy je utrzymać w mocy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.