I SA/Kr 1445/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 06.07.2012r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2008r. postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych ponad kwotę 50 zł. 2. w pozostałej części wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 06.07.2012r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2008r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz akt o sygn. I SA/Kr 1444/12 M.S. ur. w 1953r. mieszka w mieszkaniu będącym własnością ojca, gdzie zajmuje pokój o pow. 10 m2. Obecnie - ojciec emeryt pomaga mu w codziennej egzystencji. Wnioskodawca zatrudniony jest w Agencji "P " Sp. z o.o. w T.. i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 1071,48 zł., miesięcznie, netto. Podaje przy tym, iż na spłatę rat kredytu przeznacza kwotę 857 zł., miesięcznie (historia rachunku bankowego wskazuje natomiast, że comiesięczne zlecenia opiewają na kwotę 880,56 zł.) . W 2011r. M.S. uzyskał dochód w wysokości 17 475 zł. Zdaniem orzekającego wniosek zasługuje na uwzględnienie tylko w części. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie przyznania skarżącemu prawa pomocy (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04). W rozpatrywanym przypadku sytuacja majątkowa M.S. nie jest aż tak wyjątkowa aby spełniała przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzyskuje on stały dochód, mieszka u ojca i nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania a co najważniejsze jest w stanie płacić co miesiąc ratę kredytu na poziomie ok. 857 zł. Nie można więc mówić w takiej sytuacji o znamionach ubóstwa strony skarżącej. Prywatne zobowiązania finansowe nie mają natomiast pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10). Zwolnienia od kosztów sądowych nie może zatem uzasadniać konieczność uregulowania zaciągniętych przez stronę pożyczek czy też kredytów. Nie ma bowiem żadnych podstaw do przyjęcia , że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10). Zauważyć również wypada, że banki często godzą się na odroczenie spłaty jednej raty kredytu lub nawet przerwę w spłacaniu rat, jeżeli nie trwa ona długo. Tego rodzaju zabieg umożliwiałby bezpośrednio uzyskanie potrzebnych funduszy. Orzekający w ocenie zdolności płatniczych strony skarżącej wziął jednak pod uwagę fakt, iż w tut. Sądzie toczy się pięć spraw ze skarg M.S. o sygn. akt I SA/Kr 1444/12 – I SA/Kr 1448/12 a suma wpisów w tych sprawach znacznie przekracza możliwości finansowe wnioskodawcy. Stąd też orzekający , stanął na stanowisku, iż zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych ponad kwotę 50 zł. i oddalenie wniosku w pozostałej części dotyczącej również ustanowienia pełnomocnika będzie rozstrzygnięciem najbardziej adekwatnym do przedstawionych okoliczności. Rozstrzygnięcie to nie pozbawia wnioskodawcy zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża go w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować uniemożliwienie skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. Należy jednocześnie zauważyć , iż kwota 250 zł., którą strona skarżąca będzie musiała zapłacić łącznie w w/w pięciu sprawach stanowi tylko około 1/3 część spłacanej miesięcznej raty kredytu. Warto natomiast zaznaczyć , że ustanowienie adwokata przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi bowiem na treść art. 134 i art. 140 § 1 w/w ustawy nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 i § 2 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei z art. 140 § 1 wynika, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący zobowiązany jest udzielić wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. też postanowienie NSA z dnia 27.05.2008r. , sygn. I FZ 154/08, postanowienie NSA z dnia 13.05.2010r., sygn. akt II FZ 185/10 ). Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1 , art.245§1 - 3, art. 246§1 pkt 1) i 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz .270) orzeczono jak w sentencji.