I SA/Kr 1626/15

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.W. , o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 28.07.2015r. , nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2008r. postanawia 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł., 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek S.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 28.07.2015r, nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2008r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów S.W. ur. w 1949r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem A.W. ur. w 1949r. Od 2011r. wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej i obecnie otrzymuje tylko emeryturę, która po potrąceniach z tytułu prowadzonej egzekucji wynosi 613, 24 zł., miesięcznie, netto. W 2014r. z tego tytułu uzyskała ona dochód w kwocie 11 741,34 zł. A.W. otrzymuje emeryturę w wysokości 2 736,75 zł., miesięcznie , netto. Prowadzi również działalność gospodarczą pod firmą : "Kompleksowe Wykonawstwo Robót Remontowych i Budowlanych A.W.", która w okresie od stycznia 2015r. do października 2015r. przyniosła stratę w wysokości 9 390,25 zł. Działalność ta w 2014r. przyniosła mu dochód w wysokości 13 439,55 zł., przy przychodzie na poziomie 113 181,40 zł. Z innych źródeł , m.in. z tytułu emerytury uzyskał on w 2014r. łączny dochód w wysokości 24 265,74 zł., przy takim samym przychodzie. Posiada on akcje na rachunku maklerskim o wartości 13 480,24 zł., które zostały zajęte przez Urząd Skarbowy w wyniku postepowania zabezpieczającego. Kwota zabezpieczenia w 2013r. wynosiła 148 932 zł. W tym samym roku, w stosunku do wnioskodawczyni również wszczęte zostało postepowanie zabezpieczające na kwotę 1 006 907 zł. Miesięczne wydatki rodziny obejmują : czynsz – 365,44 zł., opłatę za gaz - 105,01 zł., opłatę za energię elektryczną – 103,47 zł., opłatę za telefony – 315, 30 zł. opłatę za internet – 101,68 zł., koszty lekarstw – 500 - 600 zł., koszty wizyt u lekarzy – 300 zł., koszty wyżywienia – ok. 1000 – 1200 zł., koszty środków czystości, odzieży - 350 zł., koszty utrzymania psów – 300 zł. Małżonkowie są współwłaścicielami, na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, nieruchomości o pow. 1,2160 ha, położonej w P., o wartości szacowanej przez stronę skarżącą na 31 616 zł. Przedmiotowa nieruchomość obciążona jest dwunastoma hipotekami przymusowymi, na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego, w następujących kwotach: 32 481 zł., 116 451 zł., 104 818 zł., 89 239 zł., 86 603 zł., 87 561 zł., 102 670 zł., 83 717 zł., 40 197 zł., 140 854 zł., 98 854 zł., 172 394 zł. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli posiada stały miesięczny dochód czy ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14 ). Zasada partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania ma więc zastosowanie w takim przypadku, jak rozpatrywany, kiedy zarówno S.W. jak i A.W uzyskują stały dochód w postaci emerytur, których łączna, miesięczna, wartość wynosi 3 349,99 zł. a mąż wnioskodawczyni prowadzi ponadto działalność gospodarczą, która w 2014r. przyniosła mu ponad 100 000 zł. przychodu. Oczywiście stopień partycypacji musi być uzależniony z jednej strony od sytuacji majątkowej strony skarżącej, z drugiej zaś od wysokości należnych kosztów sądowych. Przed tutejszym Sądem toczy się natomiast dziesięć postepowań ze skarg S.W., o sygn. akt I SA/Kr 1622 - 1631/15, a łączna suma wpisów od skarg w tych sprawach wynosi 14 818 zł. i stanowi kwotę znacznie przekraczającą dochód rodziny. Jest więc ona poza możliwościami płatniczymi strony skarżącej. Przedstawione okoliczności nie uzasadniają jednak zwolnienia strony od kosztów w całości. Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 września 2015r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za prace w 2016r. (Dz.U. z 14.09.2015r. , poz. 1385) od 1 stycznia 2016r. wynosi ono 1850 zł. Biorąc pod uwagę ten fakt minimalne wynagrodzenie dla dwóch osób wyniesie zatem 3700 zł. (2 x 1850 zł. = 3700 zł.), przy czym jest to kwota brutto, a małżonkowie maja do dyspozycji sumę 3 349,99 zł. i jest to kwota netto. Dysponują więc oni znacznie większym budżetem niż "minimalny". Stąd też zwolnienie wnioskodawczyni od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł. – czyli wartość najniższego wpisu w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2003r., poz. 221. Nr 2193 z p. zm.) w każdej ze spraw nie obciąża strony skarżącej w całości kosztami sądowymi ale i nie pozbawia jej zupełnie pomocy Państwa. Stanowi ono wyraz racjonalnego miarkowania kosztów sądowych, w przypadku znacznej ich wysokości, tak aby ich opłacenie nie stanowiło przeszkody w zaspokojeniu potrzeb egzystencjalnych a zarazem dawało szansę na realizację przysługującego stronie "prawa do sądu", poprzez sądową kontrolę legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. Podkreślić należy również, że rozstrzygnięcie to jest jednocześnie bardzo znaczną pomocą finansową ze strony Skarbu Państwa dla strony. Łączne należne koszty w postępowaniach o sygn. akt I SA/Kr 1622 - 1631/15, zostaną bowiem zmniejszone z 14 818 zł. do 1000 zł. (10 x 100 zł. = 1000 zł.). Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.).