I SA/Kr 1664/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. S. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej za zaległości spółki z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2009 r. oraz za I, II, III i IV kwartał 2010r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego, na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 7 kwietnia 2016 r., p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego. B. S. (dalej: skarżący) po wniesieniu skargi na wyżej opisaną decyzję, złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z danych zawartych w formularzu "PPF" z dnia 5 stycznia 2016 roku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami: I. S. i S. S., bratem W. S., szwagierką E. S. oraz bratankami: K. S., W. S. i D. S. Skarżący nie wykazał dochodów członków swojej rodziny zasłaniając się brakiem wiedzy w tym przedmiocie. Sam jest osobą bezrobotną. Mieszka w domu rodziców i pomaga im w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Pomaga także ojcu w prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej. Matka skarżącego pobiera emeryturę. Skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani ruchomości. Od 2008 roku skarżący pozostaje w związku małżeńskim, z żoną ma rozdzielność majątkową przedmałżeńską. Skarżący podniósł dodatkowo, że w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 671/13 został w całości zwolniony od kosztów sądowych, a jego sytuacja materialna od tego czasu nie uległa zmianie. W innych sprawach, w których konieczny jest udział profesjonalnego pełnomocnika skarżący korzysta z pomocy zaprzyjaźnionego radcy prawnego, a udzielana przez niego pomoc jest pro bono. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie były wystarczające do oceny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego został on wezwany przez Referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez: - wykazanie stanu majątkowego, źródła i wysokości miesięcznych dochodów wszystkich osób, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, - odpisów zeznań podatkowych za 2014 i 2015 rok B. S., jego małżonki oraz rodziców, - zaświadczenia właściwego urzędu pracy o zarejestrowaniu skarżącego jako osoby bezrobotnej, - wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, - udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny skarżącego (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, podatki, telefon, ewentualne leczenie, itp., - oświadczenia, czy rodzina skarżącego korzysta z pomocy społecznej – jeśli tak należało podać w jakiej formie i z jaką częstotliwością i przesłać kopię ostatniej decyzji o przyznaniu takiej pomocy. Na powyższe wezwanie skarżący nie odpowiedział. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego. W uzasadnieniu postanowienia zostało podane, że wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Obowiązek wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy, ciąży przy tym na wnioskodawcy. W ocenie Referendarza, skarżący przede wszystkim nie podał żadnych informacji o wysokości dochodów uzyskiwanych przez członków rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i na których utrzymaniu pozostaje, zasłaniając się brakiem wiedzy w tym zakresie. Tymczasem w przypadku wspólnego gospodarowania z innymi członkami rodziny orzekający nie może ograniczać się jedynie do oceny sytuacji majątkowej i dochodów wnioskodawcy, lecz należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12). Przemawia za tym sama konstrukcja formularza "PPF", którego rubryki 7 i 10 uwzględniają nie tylko składniki majątku i dochodów wnioskodawcy, ale również osób pozostających wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wykazanych w rubryce 6. Wykazaniu stanu majątkowego domowników służy dodatkowo rubryka 8 formularza. Ponadto okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Dla rozstrzygnięcia sprawy nie może również mieć znaczenia fakt, że w innej sprawie skarżący został zwolniony od kosztów sądowych. W podsumowaniu Referendarz stwierdził, że skoro w niniejszej sprawie skarżący, pomimo skierowanego do niego wezwania, nie wykonał obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, należy uznać, że niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące jego możliwości płatniczych. W świetle powyższego stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia, skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, mieszkającą z rodzicami na których utrzymaniu pozostaje. W latach 2014 i 2015 nie osiągnął żadnego dochodu. Nie dysponuje żadnymi oszczędnościami. Dlatego też nie jest w stanie pokryć opłaty sądowej. Dodał jednocześnie, że w wyznaczonym przez sąd terminie 7 dni, nie był w stanie przedłożyć żądanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. W myśl przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. 2016, poz. 718, dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja przyznania prawa pomocy osobie fizycznej przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nie ma – w oparciu o ww. ustalenia – charakteru bezwzględnego, tylko fakultatywny. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Sąd może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienie NSA: z dnia 30 listopada 2010r. sygn. I FSK 790/2010, dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie jej stronie w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec podmiotów o bardzo trudnej sytuacji materialnej noszącej znamiona ubóstwa. Stanowi bowiem odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd zauważa, że użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, korzystając z uprawnień określonych w art. 255 p.p.s.a., może – jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości – wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Współpraca na linii strona – sąd w tym zakresie powinna się przejawiać poprzez wskazanie przez stronę wszelkich okoliczności istotnych dla oceny przez sąd jej stanu majątkowego, a przynajmniej przez realizację przez stronę wszelkich wezwań sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać samego wnioskodawcę. W orzecznictwie podkreśla się, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). W takiej sytuacji uznać trzeba, iż strona nie wykazała – w rozumieniu art. 246 §1 p.p.s.a. – że nie stać jej na poniesienie wydatków niezbędnych w postępowaniu sądowym. Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz postanowienie NSA z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). W przedmiotowej sprawie skarżący nie zrealizował wezwania sądu o nadesłanie oświadczeń oraz dokumentów, które zostały wskazane we wcześniejszej części uzasadnienia. W kontekście powyższego, należy zaznaczyć, że oświadczenie skarżącego zawarte w sprzeciwie, a mówiące o jego trudnej sytuacji finansowej nie jest poparte dowodami i dokumentami. Tymczasem Sąd z własnej inicjatywy nie jest uprawniony – w kontekście prawa pomocy, o które wnioskuje strona – do przeprowadzania w zakresie powołanej okoliczności postępowania dowodowego. Nie zasługują przy tym na uwzględnienie podnoszone przez skarżącego okoliczności, które jego zdaniem usprawiedliwiają brak złożenia oświadczeń i dokumentów. Skarżący podniósł, że wyznaczony termin był zbyt krótki, aby sprostać wymogom wezwania. Niemniej jednak skarżący nie złożył wniosku o przedłużenie tego terminu. Ponadto od momentu otrzymania wezwania (24 lutego 2016r.) do dnia złożenia sprzeciwu (6 maja 2016r.) upłynęło wystarczająco dużo czasu, aby skarżący wykonał zarządzenie Sądu. Trudno również za wiarygodne uznać twierdzenie skarżącego, że uzyskanie pewnych danych od jego rodziców, mogło negatywnie odbić się na ich zdrowiu. Są to jedynie gołosłowne twierdzenia skarżącego, niepoparte żadnymi dowodami, czy nawet próbą uprawdopodobnienia tej okoliczności. Ponadto skarżący był wzywany nie tylko o dane, którymi dysponowali jego rodzice, lecz również inne osoby. Trudno przy tym uznać, aby skarżący nie posiadał wiedzy, czy jego rodzina korzysta z pomocy społecznej. Bez znaczenia przy tym dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego, jest pozostawanie przez niego w ustroju rozdzielności majątkowej (por. w tym zakresie postanowienie NSA z dnia 10 czerwca 2014r., sygn. akt I OZ 412/14, Lex Omega nr 1480918). Obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się również do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka (por. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014r., sygn. akt I OZ 95/14, Lex Omega nr 1449986). Przy ocenie możliwości finansowych poboczną kwestią jest rozdzielność majątkowa istniejąca między małżonkami. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2014r., sygn. akt I FZ 339/14, Lex Omega 1503381). Sytuacja materialna rodziny skarżącego bez zestawienia pełnych dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, jest niemożliwa do ustalenia. Również dla Sądu jest to kluczowy dla sprawy fakt wpływający na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Jak słusznie zauważył Referendarz sądowy, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje fakt zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w innej sprawie zawisłej przez Sądem. Jak zostało to już wskazane w postanowieniu Referendarza, w postanowieniu z dnia 27 maja 2010 roku, sygn. akt II FZ 255/10, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcia sądu w innych sprawach administracyjnych może pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego, bowiem wojewódzki sąd administracyjny jest zobowiązany do rozstrzygnięcia na podstawie oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, które powinny być przedstawione we wniosku lub wynikać z dokumentów, do przedłożenia których strona została zobowiązana w wezwaniu. Wniosek taki ma swoje oparcie w treści art. 255 p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku jedynie z uwzględnieniem rozstrzygnięć sądu w innych sprawach, w których stroną jest wnioskodawca, byłoby naruszeniem obowiązku opierania się przez sąd jedynie na stanie faktycznym, który jest potwierdzony przez materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy (art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a.). Podsumowując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że nie zostały wykazane przez skarżącego przesłanki do przyznania prawa pomocy, wobec czego zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego, jest prawidłowe. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.