I SA/Kr 1698/11

Sygn. akt I SA/Kr 1698/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 stycznia 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Sędzia: WSA Urszula Zięba, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Protokolant: Patryk Jawor, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2012 r., sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 17 sierpnia 2011r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - skargę oddala - Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2011r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego działając na zasadzie art. 59 § 2 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., powoływanej dalej jako "u.p.e.a.") umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych na zobowiązaną M.B.. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu postępowanie egzekucyjne nie przyniosło spodziewanego skutku, gdyż w bazie informatycznej Urzędu brak jest informacji o aktualnych źródłach dochodu i rachunkach bankowych zobowiązanej. Organ zaznaczył, że również sam Dyrektor ZUS potwierdził, iż zobowiązana nie figuruje w ewidencjach jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń, pomimo iż wnioski o udostępnienie danych ewentualnego płatnika składek ubezpieczeniowych dotyczące zobowiązanej ponawiane były wielokrotnie. Dokonane zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych w BRE Banku S.A., BGŹ S.A., Nordea Banku, ING Banku Śląskim S.A., BPH S.A., Lukas Banku, WBK Banku Zachodnim S.A. również okazały się nieskuteczne, ponieważ zobowiązana nie posiadała rachunków w tych bankach. Jedyną skuteczną czynnością było zajęcie wierzytelności z tytułu niewielkich nadpłat w podatku dochodowym od osób fizycznych wynikających ze składanych przez zobowiązana rozliczeń rocznych, w których wykazane były dochody z prac dorywczych. Uzyskane kwoty w wyniku zajęcia pozwoliły jedynie, na częściowe pokrycie należnych kosztów egzekucyjnych. Z wcześniejszych protokołów o stanie majątkowym wynikało zaś, że zobowiązana utrzymywała się z prowadzonej od 1996r. jednoosobowej działalności gospodarczej w zakresie handlu odzieżą używaną. Lokal pod prowadzoną działalność gospodarczą zobowiązana dzierżawiła za kwotę 200,00 zł miesięcznie. Miesięczny dochód z prowadzonej działalności gospodarczej wynosił około 700,00 zł. Zobowiązana jest właścicielką lokalu mieszkalnego w K. na os. Z.. Wyposażenie mieszkania oraz ruchomości znajdujące się w mieszkaniu są stare, nieprzedstawiające wartości handlowej. Ze Starostwa Powiatowego oraz Urzędu Miasta K. uzyskano informację, że zobowiązana nie figuruje w rejestrach ewidencji gruntów jako właściciel, współwłaściciel bądź użytkownik wieczysty nieruchomości położonych na terenie miasta K. oraz gmin Powiatu K. Negatywne informacje, co do posiadanego majątku zobowiązanej pozyskano także z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Natomiast w Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych w W. figuruje jako właścicielka lokalu mieszkalnego położonego w K., os. Z. na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej. Przedmiotowe tytuły wykonawcze nadal przydzielane były do służby poborcom skarbowym. Z uzyskanych informacji od sąsiadów wynikało, że zobowiązana od kilku lat przebywa za granicą, pod wyżej wskazanym adresem mieszka jej matka, która jest inwalidką. Ze spisanego protokołu z matką zobowiązanej – K. G. wynikało, że zobowiązana jest osoba bezrobotną i bez prawa do zasiłku. Gospodarstwo domowe jest na utrzymaniu matki zobowiązanej, która jest emerytką, a sama zobowiązana od około 16 lat pozostaje w separacji małżeńskiej. Końcowo zaznaczono, że związku z wyczerpaniem wszystkich możliwych środków w celu zaspokojenia roszczeń wierzyciela i stwierdzeniami bezskutecznej egzekucji organ wystosował zawiadomienie do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w trybie art. 110 § 2 u.p.e.a. oraz zapytanie, czy wierzyciel będzie występował z wnioskiem o egzekucję z nieruchomości. Jednak wierzyciel kierując wniosek o egzekucję nieruchomości nie przedłożył przewidzianych prawem dokumentów. Pomimo kolejnego wezwania o uzupełnienie wniosku wierzyciel nie dosłał dokumentów, które były niezbędne w celu realizacji wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji z nieruchomości. Postanowienie to zostało przez ZUS zaskarżone w drodze zażalenia, w którym zażądano wydania postanowienia nakazującego dalsze prowadzenie egzekucji z nieruchomości. W uzasadnieniu przypomniano, że ZUS, po wcześniejszym zawiadomieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego o bezskutecznej egzekucji, skierował wniosek o wszczęcie egzekucji z nieruchomości położonej w N., objętej Księgą Wieczystą [...] na podstawie tytułów wykonawczych, które posiadał już organ egzekucyjny. Zgodnie zatem z art.110 u.p.e.a. wierzyciel spełnił wszystkie wymagania konieczne do prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Pomimo tego w dniu 30 maja 2011r. Naczelnik Urzędu Skarbowego zażądał tytułów wykonawczych wystawionych na obojga małżonków oraz ostatecznego orzeczenia na oboje małżonków. Tymczasem w przepisach u.p.e.a. brak jest uregulowań mówiących, o konieczności dokonywania takich uzupełnień przez wierzyciela. Wierzyciel nie jest zobligowany do wydawania decyzji na współmałżonka zobowiązanego, gdyż odpowiedzialność jego jest z mocy prawa w świetle art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Ponadto w przepisach u.p.e.a. brak jest możliwości prawnej umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny z powodu braku uzupełnienia dokumentów koniecznych do dalszego kontynuowania egzekucji, a brak taki może powodować jedynie zawieszenie, bądź wstrzymanie egzekucji. Wyraźnie podaną podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił brak majątku zobowiązanej na pokrycie kosztów postępowania, co nie znajduje uzasadnienia w warunkach sprawy. Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2011r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podkreślono, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, iż każde prowadzenie egzekucji przeciwko podatnikowi z majątku wspólnego wymaga wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków. Dodatkowo wskazano, że praktyka stosowana przez sądy rejonowe nie pozostawia wątpliwości, iż wniosek o wpis do księgi wieczystej informacji o prowadzeniu egzekucji z nieruchomości stanowiącej własność małżonków, na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego tylko na jednego małżonka, zostałby odrzucony. Niemożliwe byłoby w takiej sytuacji prowadzenie egzekucji z nieruchomości. Mając na uwadze brak możliwości prowadzenia egzekucji z jedynego znanego majątku zobowiązanej tj. nieruchomości, należało umorzyć postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność. Organ stwierdził, że - w istocie - przepisy u.p.e.a. nie pozwalają na umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu "braku uzupełnienia dokumentów koniecznych do dalszego kontynuowania egzekucji". Niemniej jednak wyjaśniono, iż w niniejszej sprawie przesłanką do umorzenia postępowania egzekucyjnego był brak majątku zobowiązanej z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Brak tytułów wykonawczych wystawionych na małżonków, skutkuje niemożnością prowadzenia egzekucji z nieruchomości stanowiącej ich majątek wspólny. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ZUS zarzucił organowi naruszenie przepisów art. 59 § 2 i 3 u.p.e.a. przez błędne ich zastosowanie i przyjęcie, że dłużniczka M.B. nie posiada majątku z którego można prowadzić egzekucję w sytuacji, gdy ZUS skierował już egzekucję do jej majątku nieruchomego ustalonego w niniejszym postępowaniu przez organ pierwszej instancji W uzasadnieniu zwrócono uwagę na sprzeczność rozumowania organu odwoławczego, który ustaliwszy istnienie majątku nieruchomego jednocześnie stwierdził, że brak jest majątku wystarczającego na pokrycie kosztów egzekucji. Strona skarżąca przyznaje, że w związku z tym wnioskiem wynikły problemy natury formalnoprawnej dotyczące kwestii przedstawienia klauzuli wykonalności na małżonka dłużniczki, jakkolwiek tego typu negatywna przesłanka nie została określona w przepisie art. 59 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej z punktu widzenia legalności tj. z punktu widzenia zgodności zaskarżonych decyzji, postanowień i innych aktów z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Żądanie skargi może być więc uwzględnione w razie stwierdzenia przez sąd, że rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania, jeżeli takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy). Ponadto sąd stwierdza nieważność decyzji bądź postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy). Nie każde więc naruszenie prawa stanowi podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji lub postanowienia ale tylko takie, które jest na tyle istotne, że mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, albowiem wbrew podniesionym w skardze zarzutom, zaskarżone postanowienie nie narusza prawa (wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego). Sądowej kontroli zostało poddane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 sierpnia 2011r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28 czerwca 2011r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podstawą prawną wydania przedmiotowego postanowienia stanowił art. 59 § 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. dalej "u.p.e.a."). Stosownie do tych przepisów, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W przypadku, o którym mowa w § 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. Przepis art. 59 § 1 i 2 regulujący przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przepisem prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2009r., sygn. akt II FSK 1906/07). Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygniecie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Przyczyny uzasadniające umorzenie zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 u.p.e.a. Jedną z przyczyn umożliwiającą organowi egzekucyjnemu umorzenie postępowania jest ustalenie, że w postępowaniu dotyczącym wyegzekwowania należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2). Organ egzekucyjny przeprowadził postępowania w sposób wyczerpujący i kompleksowy. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i prowadzone (wobec M.B.) na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela – Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przekazanych do realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego. Organ egzekucyjny w ramach postępowania egzekucyjnego podejmował szereg działań i czynności zmierzających do wyegzekwowania zaległych należności ZUS objętych wystawionymi tytułami wykonawczymi. Stosował wobec zobowiązanego różne, przewidziane przepisami u.p.e.a. środki egzekucyjne takie jak; egzekucja z rachunków bankowych, egzekucja z wierzytelności w postaci nadpłat w podatku dochodowym od osób fizycznych. Spisano kilka protokołów o stanie majątkowym, z których wynikało, że zobowiązana nie posiada majątku podlegającego egzekucji administracyjnej. Egzekucja zatem, jak słusznie wskazały organy obu instancji, w tym zakresie okazała się nieskuteczna z przyczyn szczegółowo wyłuszczonych w uzasadnieniu zaskarżonych postanowień. Z ustaleń dokonanych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wynikało także, że zobowiązana M.B. jest na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej właścicielką lokalu mieszkalnego (odrębna własność lokalu mieszkalnego), dlatego organ egzekucyjny zasadnie uruchomił procedurę egzekucji z nieruchomości regulowanej przepisami rozdziału 7 u.p.e.a. Stosownie do art. 110 § 2 u.p.e.a. egzekucja administracyjna z nieruchomości może być prowadzona tylko w celu wyegzekwowania należności pieniężnych określonych lub ustalonych w ostatecznym orzeczeniu (...). Z nieruchomości może być przeprowadzona egzekucja administracyjna jeżeli zastosowanie środków egzekucyjnych, o których mowa w rozdziałach 2-6 u.p.e.a. nie było możliwe lub okazało się bezskuteczne (art. 110 § 1 u.p.e.a.). O powyższych okolicznościach organ egzekucyjny winien poinformować wierzyciela zgodnie z art. 110 § 1a u.p.e.a. gdyż jak z kolei wynika z art. 110 § 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny podejmuje czynności egzekucyjne związane z egzekucją z nieruchomości wyłącznie na wniosek wierzyciela. Na podstawie art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998r. - System ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137 poz. 887 ze zm.) do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio art. 29 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. W ramach natomiast art. 93 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210 poz. 2135 ze zm.) składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W związku z czym do obydwu rodzajów wspomnianych należności zastosowanie w sposób odpowiedni znajdzie art. 29 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność za zobowiązania wynikające z podatków (tutaj z ubezpieczeń społecznych oraz zdrowotnych) obejmuje majątek odrębny podatnika ("zobowiązanego" w rozumieniu przepisów u.p.e.a.) oraz majątek wspólny podatnika (zobowiązanego) i jego małżonka. Jednocześnie do u.p.e.a. został wprowadzony przepis art. 27c, który stanowi, że jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Regulacja ta dotyczy sytuacji, gdy zobowiązanym z decyzji (orzeczenia) jest jeden z małżonków, natomiast samo egzekwowanie należności ma się odbyć z majątku wspólnego, a wiec obejmującego mienie również drugiego małżonka (por. wyrok WSA z dnia 19 stycznia 2011r., sygn. akt III SA/Wr 747/10). Niewątpliwie taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Należności składkowe z ubezpieczenia społecznego, zdrowotnego oraz Funduszu Pracy do zapłaty przez zobowiązaną M.B. zostały określone decyzją z dnia 1 września 2010r. (w aktach sprawy brak było informacji, czy na dzień wystąpienia z wnioskiem o przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości, decyzja ta była decyzją ostateczną). Podejmując egzekucję z nieruchomości (odrębna własność lokalu mieszkalnego), która jest objęta małżeńską wspólnością majątkową, organ egzekucyjny miał zatem pełne prawo żądać od wierzyciela tytułów wykonawczych wystawionych na oboje małżonków. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że każde prowadzenie egzekucji przeciwko zobowiązanemu z majątku wspólnego wymaga wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków (por. wyrok WSA z dnia 13 lipca 2009r., sygn. akt I SA/Op 221/09, wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2008r., sygn. akt II GSK 335/07, wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2006r., sygn. akt II FSK 146/05, wyrok WSA z dnia 17 lipca 2006r., sygn. akt I SA/Gl 790/06). Identyczne stanowisko reprezentuje również Sąd Najwyższy m.in. w uchwale z dnia 18 września 2002r., sygn. akt III CZP 49/02. Reasumując w opinii Sądu organ egzekucyjny mógł przystąpić do egzekucji z nieruchomości wchodzącej do majątku wspólnego zobowiązanej i jego małżonka (odpowiadającego majątkiem wspólnym na zasadzie art. 41 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), jedynie w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przeciwko obojgu małżonkom zgodnie z art. 27c u.p.e.a. Zasadnie organ drugiej instancji także zauważył, że stosownie do art. 110c § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości. Zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego do zapłaty egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości (§ 2). Równocześnie z wysłaniem zobowiązanemu wezwania, organ egzekucyjny przesyła do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji lub składa wniosek do zbioru dokumentów (§ 3). Nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów (§ 4). Administracyjny tytuł wykonawczy wystawiony tylko na zobowiązaną nie może być podstawą wpisu do księgi wieczystej informacji o prowadzeniu egzekucji z nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności łącznej podatnika i jego małżonka (por. także postanowienie SN z dnia 27 maja 2010r., sygn. akt III CZP 27/10). Zarzut skargi został nakierowany na wykazanie naruszenia art. 59 § 2 i 3 u.p.e.a. przez błędne jego zastosowanie i przyjęcie przez organy, że dłużniczka M.B. nie posiada majątku, z którego można by prowadzić egzekucję w sytuacji, gdy wierzyciel skierował już egzekucję do jej majątku nieruchomego ustalonego w postępowaniu egzekucyjnym. W ocenie Sądu zarzut tak sformułowany należało odrzucić jako bezzasadny. Złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji z nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego małżonków w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione tylko na zobowiązaną nie mogło skutecznie doprowadzić do wszczęcia tej egzekucji. W skardze strona skarżąca przyznaje przecież, że brak tytułu wykonawczego (wystawionego na oboje małżonków) powoduje przeszkodę w prowadzeniu egzekucji. Jeżeli ta przeszkoda przez wierzyciela nie została usunięta w wyznaczonym przez organ egzekucyjny terminie i jak wynika z pisma z dnia 13 maja 2011r. wierzyciel tej przeszkody nie miał zamiaru usunąć, bo jak stwierdził; "brak jest możliwości prawnych do nadania klauzuli wykonalności na współmałżonka dłużnika", to zasadnym było umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. z tego powodu, że w postępowaniu egzekucyjnych prowadzonym z wykorzystaniem wszystkich innych możliwych środków egzekucyjnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Należy wskazać, że strona skarżąca nie kwestionowała na żadnym etapie postępowania administracyjnego jak również w skardze ustaleń organu egzekucyjnego, że prowadzone dotychczas postępowanie egzekucyjnego do ujawnionego przez organ egzekucyjny majątku zobowiązanej okazało się bezskuteczne. Na koniec należy wskazać, że umorzenie postępowania egzekucyjnego ma na celu zakończenie tego postępowania, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wyegzekwowanie należności od dłużnika jest niemożliwe. Ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza zwolnienia dłużnika od ciążącego na nim obowiązku, ani też nie można mu nadać waloru powagi rzeczy osądzonej, gdyż organ egzekucyjny nie jest do tego uprawniony. Oznacza to, że postępowanie egzekucyjne, które umorzono z przyczyn określonych w art. 59 § 2 u.p.e.a. można ponownie wszcząć, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych i do których będzie możliwe prowadzenie egzekucji, o czym stanowi art. 61 u.p.e.a. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.