I SA/Kr 1782/14
WyrokWSA w Krakowie2015-05-14
Skład orzekający: WSA Waldemar Michaldo, WSA Piotr Głowacki, WSA Stanisław Grzeszek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasadnie odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, pomimo podnoszonych przez stronę argumentów o trudnej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że organ zasadnie odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Nie stwierdzono całkowitej nieściągalności zobowiązań, a sytuacja materialna i zdrowotna strony nie uzasadniała zastosowania przepisów o umorzeniu w trybie uznania administracyjnego, gdyż nie zagrażała ona podstawowemu bytowi strony i jej rodziny w sposób obiektywny i wyjątkowy.Stan faktyczny
Strona złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, wskazując na trudną sytuację materialną, koszty leczenia syna oraz konieczność zachowania nieruchomości dla potrzeb mieszkaniowych rodziny. Organ odmówił umorzenia, uznając, że nie wystąpiła całkowita nieściągalność, a sytuacja strony nie uzasadnia umorzenia w trybie uznania administracyjnego. Strona wniosła skargę do WSA, zarzucając organowi błędną wykładnię przepisów i nieprawidłowe postępowanie wyjaśniające.Rozstrzygnięcie
Sąd oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
|Sygn. akt I SA/Kr 1782/14 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 maja 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo, Sędziowie: WSA Piotr Głowacki (spr.), WSA Stanisław Grzeszek, Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2015 r., sprawy ze skargi A.K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 9 września 2014 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, - s k a r g ę o d d a l a -
Sygn. akt I SA/Kr 1782/14.
UZASADNIENIE.
Decyzją z dnia 18 czerwca 2014 r. sygn. [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A.K. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 08/2009 r. do 08/2010 r. w łącznej kwocie 8.990,98 zł. Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenia społeczne za okres od 10/2009 r. do 08/2010 r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 07/2009 r. do 08/2010 r., a także odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz ubezpieczenie społeczne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej kwocie 7.682,38 zł.
Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasadność umorzenia zbadał jedynie pod kątem zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Ponadto podniosła, że posiadane przez nią udziały w nieruchomości służą zapewnieniu bytu dzieci, a ewentualne zbycie nieruchomości pozbawi ją i dzieci niezbędnego lokalu mieszkalnego. Wnioskodawczyni podała również, że organ nie uwzględnił potrzeb i wydatków, jakie są aktualnie niezbędne na leczenie syna. Zobowiązana zarzuciła, że organ pominął wiele istotnych okoliczności takich m/in. jak brak uwzględnienia charakteru schorzenia syna oraz kwestię całkowitej nieściągalności w aspekcie stałych dochodów i posiadania nieruchomości.
Decyzją z 9 września 2014r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu szczegółowo wskazano na ustaloną sytuację materialno-bytową wnioskodawczyni, podkreślając, iż całkowita nieściągalność w/g art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika. Zobowiązana jest zatrudniona od 2008 roku, w tym za okres od 01/2014 r. do 07/2014 r. uzyskała średniomiesięczny dochód brutto, w kwocie 4.414,95 zł. Dodatkowym źródłem utrzymania są alimenty zasądzone na pozostające na jej utrzymaniu dwoje dzieci w wysokości 500,00 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem oraz inne szczegółowo wskazane koszty związane z edukacją dzieci pozwoliły na przestrzeni ostatnich 6 miesięcy wyegzekwować kwotę 6.086,50 zł, zatem przymusowe dochodzenie należności jest zarówno skuteczne jak i aktualne. Ponadto A. K. jest współwłaścicielem nieruchomości i ZUS skierował wniosek o wpis hipoteki - nieruchomość może stanowić przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Powyżej przytoczone dowody jednoznacznie wskazują na posiadanie majątku przez zobowiązaną, z którego może być przeprowadzona egzekucja celem zaspokojenia należności. A.K. nie udokumentowała jakichkolwiek problemów zdrowotnych jak również nie przedłożyła do wniosku o umorzenie jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich lub orzeczeń stwierdzających swoją niezdolność do pracy, na podstawie którego można by stwierdzić, iż sytuacja zdrowotna uniemożliwia jej pozyskiwanie środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jak i spłaty należności z tytułu składek. W świetle ustalonych okoliczności, przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego, bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiająca zobowiązanego możliwości osiągania dochodu pozwalającego na opłacanie należności, nie będzie miała w niniejszej sprawie zastosowania. Z kolei zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów, są regulowane w miesięcznej wysokości 1.250,00 zł, w ramach egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego. Zdaniem Zakładu posiadanie innych zobowiązań pieniężnych nie może stanowić wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, bowiem prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, natomiast należności składkowe ZUS, jak również należności podatkowe jako należności publicznoprawne podlegają szczególnej ochronie.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła A.K. podnosząc:
- naruszenie § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalności, wobec czego nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, które są określone w przepisie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych;
- naruszenie art. 28 § 2 pkt 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez brak rozpatrzenia sprawy w kontekście "ważnego interesu strony"; oraz
- naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez nieprawidłowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, a w szczególności niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujący sposób zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
W uzasadnieniu skargi zobowiązana wskazała na powody powstania zadłużenia, podkreślając brak swojej winy i obiektywne problemy w działalności gospodarczej, a także przywołała uprzednio przedstawione argumenty, w tym dotyczące kosztów leczenia niepełnosprawnego syna, oraz zaznaczyła, że organ nie uwzględnił jej wniosku o regulowania zobowiązania w ratach. Skarżąca podkreśliła, iż nieruchomość, której jest współwłaścicielką niezbędna jest dla zapewnienia bytu dzieciom. Ewentualna sprzedaż nieruchomości i spłata zobowiązań pozbawi jej i dzieci niezbędnego lokalu mieszkalnego. Podniosła, iż organ ocenił wniosek pod kątem ważnego interesu publicznego, ale bez uwzględnienia ważnego interesu prywatnego jej, jako strony. W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi, sąd w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a. skargę oddala.
Skarga nie jest uzasadniona, a wobec tego zaskarżona decyzja nie może być wyeliminowane z obiegu prawnego. W kontrolowanej sprawie postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organy czyniło zadość wymogom art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy zebrały pełny materiał dowodowy, dokonały jego prawidłowej oceny, oraz niewadliwie uzasadniły rozstrzygnięcie, czyniąc zadość treści art. 107 § 3 k.p.a.
Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.) należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wskazanych w ust. 3. Wskazania tam zawarte są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).
Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.
W świetle analizy akt poddanej sądowej kontroli sprawy nie budzi wątpliwości, że wobec skarżącej toczy się postępowanie egzekucyjne, jest ono przy tym skuteczne, gdyż znaczna kwota zadłużenia z tytułu składek, odsetek i opłat dodatkowych została już wyegzekwowana (6086,50 zł), a zobowiązana posiada stały miesięczny dochód z wynagrodzenia za pracę, a także jest współwłaścicielką nieruchomości. W obliczu tych okoliczności organ zasadnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. W świetle przywołanego wyżej przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest wszak generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja oczywiście nie występuje. Biorąc zatem pod uwagę powyższe ustalenia, a to, iż wobec wnioskodawczyni toczy się skuteczne postępowanie egzekucyjne, a jest ona przy tym współwłaścicielką nieruchomości oraz osiąga stały dochód z tytułu zatrudnienia, Zakład zasadnie przyjął, że brak jest wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym brak podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Należy dodatkowo wskazać, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).
Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji:
1. gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Należy mieć przy tym na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.
Pozostawienie do uznania organu istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak również zakres ewentualnego umorzenia, nie może prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia, a więc w każdym przypadku wydanie decyzji powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.
Organ, na co wskazuje uzasadnienie decyzji poddał twierdzenia i dowody przedstawione w sprawie wnikliwej analizie i wyprowadził z nich prawidłowe wnioski. Dokonana w sprawie ocena wniosku skarżącej mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że kontrolujący zaskarżoną decyzję sąd administracyjny nie może dokonywać własnych ustaleń faktycznych, ani też nie może zmienić zaskarżonej decyzji. Powyższe wynika m.in. z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. "Stosowanie środków określonych w ustawie" polega, w razie uwzględnienia skargi, zgodnie z art.145 §1 cyt. ustawy m.in. na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części, stwierdzeniu jej nieważności, ewentualnie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż w sprawach gdzie rozstrzygnięcie organów opiera się na uznaniu administracyjnym sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór należności powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (tak też: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). O ile więc zachowano wszelkie wymogi prawa procesowego, to sąd administracyjny, który sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem, nie jest władny jej uchylić (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1745/97, dost. LEX nr 44771). Wyrazistym podkreśleniem roli orzecznictwa w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku NSA z 7 lutego 2001 r. stwierdzająca , iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473). Analogiczne stanowisko dominuje w doktrynie prawa podatkowego, gdzie wskazuje się, że kontrola wobec uznania może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on, co wyżej już wywiedziono - trzecią instancją postępowania administracyjnego (A. Habuda, Uznanie administracyjne – zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s.117). W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie należności , nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07), co z kolei nie jest samodzielną przesłanką powodującą oddalenie wniosku podatnika bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji. Umorzenie zaległości podatkowych pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całego społeczeństwa. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg podatkowych doprowadziło by do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano organy podatkowe oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" oraz "interesu publicznego" są każdorazowo ustalane indywidualnie w myśl zasady prawdy obiektywnej. W celu wydania prawidłowego orzeczenia oraz wykazania, iż dana sytuacja zasługuje na uwzględnienie jako wyjątek od zasady powszechności i równości opodatkowania, należy poddać ocenie stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Ważny interes zobowiązanego w orzecznictwie NSA jest rozumiany przede wszystkim jako sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków (np. trwała utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku) podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych (por. teza wyroku NSA z dnia 22 kwietnia 1999 r. w Szczecinie, SA/Sz 850/98). O istnieniu ważnego interesu podatnika nie mogą decydować jego subiektywne przekonania, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Dolegliwość wynikająca z zapłaty podatku jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o ważnym interesie podatnika, uzasadniającym umorzenie w całości zaległości podatkowej. Interes publiczny oznacza dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo i zaufanie do organów władzy. W świetle orzecznictwa NSA interes publiczny jest rozumiany nie tylko jako potrzeba zapewnienia maksymalnych dochodów w budżecie państwa, lecz także jako ograniczanie jego ewentualnych wydatków, np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc z opieki społecznej (por. teza wyroku NSA z dnia 30 maja 2001 r. (sygn: III SA 830/00). Każdy podatnik powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi podatkowej nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych podatnika, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie podatkowe było realizowane, a podatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie podatnicy, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań podatkowych w sposób należyty i terminowy.
Wedle sądu, ocena organu w przedmiocie istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i bardzo wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wszechstronna analiza ustawowych przesłanek umorzenia zaległości nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności. Chybiony jest przy tym zarzut, jakoby organ poczynił ustalenia w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialno-bytowej zobowiązanej, czy abstrahował od wysokości jej faktycznych dochodów, przeciwnie ustalenia organu są w tym zakresie wystarczająco precyzyjne. Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanej, podnoszone jako jeden z głównych jej argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003 r. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Istotą regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Muszą przy tym istnieć konkretne, jednoznaczne dowody wskazujące na krytyczną sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy bądź członka rodziny.( wyrok WSA w Warszawie z 15.12.2009r., sygn.. akt V SA/Wa 1434/09.)
Podkreślenia także wymaga, że w ramach przepisów egzekucyjnych ochrona wynagrodzenia za pracę związana jest z wysokością minimalnego wynagrodzenia. A zatem ustawodawca w istocie przewiduje swoisty próg, który ma zapewniać minimum egzystencji. Należy, więc przyjąć, iż ewentualne przeznaczanie "nadwyżki" wynagrodzenia na spłatę zadłużenia z tytułu składek nie może stać w kolizji z przepisem § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Tym samym, wobec ustaleń dotyczących zwłaszcza stałych dochodów skarżącej oraz posiadania przez nią majątku w postaci nieruchomości nie jest dowolnym wniosek organów, iż stan majątkowy skarżącej w rozpoznanej sprawie nie jest taki, aby prowadził do pozbawienia możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przy spłacie istniejącego zadłużenia. Z tej perspektywy nie mogą być uznane za ważące dla istoty sprawy okoliczności związane z partycypacją ojca dzieci skarżącej w kosztach zamieszkiwania w zajmowanym przez nią mieszkaniu, (choć ustalenia organu i w tym zakresie były uprawnione zważywszy na urzędowy charakter adnotacji pocztowych i zasadę oddawania korespondencji dorosłemu domownikowi) czy też związane z korzystaniem przez dzieci z dofinansowania obiadów w szkole, jak również nie rozpatrzeniem stosowną decyzją wniosku o rozłożenie należności składkowych na raty. Prawnie irrelewantne były także argumenty związane z przyczynami powstania zaległości składkowych, gdyż przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 rozporządzenia istotna staje się ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności. (wyrok NSA z 15.09.2011r., sygn. akt II GSK 832/10)
Organ przeanalizował także zaistnienie w sprawie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia z 2003 r. wskazując, że stan zdrowia dzieci skarżącej i świadczona im opieka ze strony matki nie wypełnia przesłanki opisanej w tym przepisie. Wynika to z braku wykazania, że z powodu przewlekłej choroby dzieci nie może ona uzyskiwać dochodu. Nie budzi wszak wątpliwości, że skarżąca zachowuje aktywność zawodową, mimo orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jej syna.
Naczelny Sąd Administracyjny w jednym z wyroków stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną zobowiązanej, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Organy zasadnie wskazały, że mimo aktualnej sytuacji finansowej zobowiązanej nie jest wykluczone wyegzekwowanie zobowiązania, zwłaszcza w obliczu faktu skuteczności dotychczasowej egzekucji i jednoczesnego realizowania przez nią zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym w postaci kredytów bankowych.
Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, w tym powołanych w skardze przepisów Konstytucji. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącej, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ starannie wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem zobowiązanej, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy.
Wobec tego decyzja organu o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlegać musi oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło