I SA/Kr 1814/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. Sp. z o.o. z siedzibą w R. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 grudnia 2011 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia 31 sierpnia 2011 r. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2010 r. postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 13 grudnia 2011 r. strona skarżąca - J. Sp. z o.o. z siedzibą w R. złożyła tożsame wnioski o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia 31 sierpnia 2011 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2010 r. We wniosku skarżąca spółka podała, że pozostaje obecnie w trudnej sytuacji finansowej, w roku 2010 poniosła stratę w wysokości 2.170.353,36 zł. Na skutek zmiany przepisów spółka zmuszona była zapłacić podatek od gier z tytułu prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych o 277,8% podatku więcej niż gdyby uiszczała go na zasadach obowiązujących przed nowelizacją przepisów. W związku z tym spółka obniża koszty funkcjonowania firmy. Ponadto z uwagi na niewydawanie kolejnych zezwoleń na prowadzenie powyższej działalności oraz nieprzedłużanie i w związku z tym wygasanie zezwoleń już posiadanych, spółka ograniczyła prowadzenie działalności z 606 punktów do 179. Natomiast środki zgromadzone na rachunku bankowym wydatkowane są na bieżącą działalność. Do wniosku dołączone zostały dokumenty, z których wynika, ze kapitał zakładowy spółki wynosi 2.336.820 zł, a wartość środków trwałych wg bilansu 7.281.028 zł. Rok obrotowy 2010 spółka zamknęła wskazywaną stratą przy przychodzie na poziomie 27.891456,19 zł według bilansu na dzień 31 lipca 2011 r. spółka na koniec roku posiadała w kasie i na rachunkach środki pieniężne w wysokości 2.036.055,08 zł. Na dzień 30 listopada 2011 r. zaś na rachunku w Banku [...]miała zgromadzoną kwotę 107.641,75 zł. W dniu 23 grudnia 2011 r. referendarz sądowy wydał postanowienie, na mocy którego oddalił wniosek spółki o zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podnosząc, że posiadany przez spółkę majątek nie może zostać spieniężony, gdyż w większości stanowią go automaty do gier o niskich wygranych. Popyt na ten składnik majątku spółki jest obecnie zerowy, gdyż zmiana przepisów spowodowała, że urządzenia mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonej licencji. Nowe licencje nie są już bowiem wydawane. Poza tym sprzedaż majątku spółki miałaby charakter nieodwracalny. Co do posiadanych na koncie bankowym środków, to starczają one z trudem na regulowanie bieżących należności, gdyż koszty prowadzonej działalności są bardzo wysokie. Tymczasem jeśli spółka nie będzie w stanie ich uregulować, to będzie musiała wystąpić o ogłoszenie upadłości. Wskazano także, że łączna wysokość wpisów we wszystkich zarejestrowanych sprawach w tut. Sądzie wynosi 9.445 zł, a dodatkowo spółka prowadzi analogiczne sprawy przed innymi sądami na terenie kraju. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku strony w przedmiocie przyznania prawa pomocy uznał, że nie istnieją podstawy do jego uwzględnienia. Przede wszystkim należy podnieść, że na gruncie obowiązującego prawa przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (innej jednostce organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej) zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 246 § 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co oznacza, że to na podmiocie ubiegającym się o uzyskanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania przesłanek wynikających z art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oczywiście nie jest to uznanie dowolne. Sąd nie będzie mógł odmówić przyznania prawa pomocy, jeśli następstwem takiego postanowienia byłoby istotne ograniczenie prawa do sądu (tak: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, str. 319). Niemniej jednak podnosi się, że nawet spełnienie przesłanki braku środków na poniesienie kosztów sądowych nie powoduje obowiązku udzielenia prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt II FZ 409/11, LEX nr 948952). Wskazać także należy, że instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z prowadzoną działalnością podmioty, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r., I ACz 393/92, Wokanda z 1993 r., nr 2, str. 32). Wskazuje się, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Tak więc strona jako spółka powinna w procedurze planowania uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 131/04, niepublikowane). Z dołączonego do akt sprawy wniosku oraz dokumentów wynika, że strona za 2010 r. wykazała stratę w wysokości 2.170.353,36 zł. Jednakże jak wynika z utrwalonego już orzecznictwa strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych (tak: postanowienia NSA z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt FZ 43/11, LEX nr 783832 oraz z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). Biorąc pod uwagę fakt, że strata ta powstała przy bardzo dużym przychodzie, bo sięgającym aż 27.891456,19 zł oraz że spółka cały czas prowadzi działalność gospodarczą generującą spore zyski i na bieżąco reguluje wszelkie zobowiązania świadczy o tym, że nie utraciła płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, LEX nr 898871). Nie może także stanowić podstawy przyznania prawa pomocy argument, iż w porównaniu z rokiem 2009 spadły obroty spółki. Wskazać należy, że nawet ewentualny spadek przychodów w 2010 r. nie zmienia faktu, iż obiektywnie rzecz biorąc plasował się on na bardzo wysokim poziomie (wskazywane 27.891456,19 zł). Ponadto spółka posiada majątek znacznych rozmiarów (wartość środków trwałych wg bilansu 7.281.028 zł) oraz zgromadzone na koncie bankowym środki pieniężne. Już choćby to wyklucza możliwość zastosowania wyjątkowej instytucji zwolnienia z kosztów sądowych. W skład majątku spółki nie wchodzą przecież jedynie automaty do gry, obejmuje on również inne środki, które można spieniężyć, albo które mogą stanowić zabezpieczenie pod kredyt czy pożyczkę. Zaznaczyć też należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków, czego w niniejszej sprawie zabrakło (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, LEX 794951, postanowienie NSA z dnia 28 wrzesnia 2011 r., sygn. akt I FZ 267/11, LEX nr 948891). Obecna sytuacja majątkowa strony nie uzasadnia więc przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na tym etapie postępowania ewentualne koszty sądowe kształtują się na poziomie wpisu, który we wszystkich połączonych sprawach wynosi 9.445 zł, co nie wydaje się kwotą wygórowaną w kontekście wykazanych możliwości płatniczych spółki. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak na wstępie.