I SA/Kr 1942/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. postanawia oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w dniu 31 sierpnia 2015 r. wpłynął wniosek E. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 10 października 2014r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów E. W. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W czerwcu 2014r. rozwiodła się z mężem L. W. Mieszka ona w nieruchomości znajdującej się przy ul. [...] w K., której właścicielem jest jej syn M. W. On też pokrywa koszty związane z utrzymaniem nieruchomości. Zarówno M. W. jak i drugi syn wnioskodawczyni M. W. - prowadzą działalność gospodarczą. E. W. oświadczyła ponadto, iż otrzymuje emeryturę w wysokości 1200 zł. Z czego, jak podała w " uzupełnieniu uzasadnienia do wniosku o przyznanie prawa pomocy" z dnia 21 sierpnia 2015r. - 1 100 zł. przeznacza na koszty utrzymania i leczenia. W " uzupełnieniu uzasadnienia do wniosku o przyznanie prawa pomocy" z dnia 26 października 2015r. podała z kolei, że na cele te wydaje 850 zł. Strona skarżąca jest właścicielką nieruchomości objętych następującymi księgami wieczystymi : KR[...], [...], [...], [...], [...], [...]. Zaznaczyła przy tym, że cały majątek zajęty jest przez organy podatkowe w ramach prowadzonych postępowań. Jest ona ponadto właścicielką samochodów marki : [...], rok prod. 2004, [...], rok prod. 2004, które objęte są zastawem skarbowym. Skarżąca podkreśliła również, iż jej stan zdrowia jest zły a wpłynęły na niego przebyte choroby takie jak: zapalenie jelita grubego, zastarzałe podtorebkowe pęknięcie śledziony, złamanie żebra, krwiak opłucnej, torbiele wątroby, zaburzenia przygnębienno – lękowe, nadciśnienie tętnicze, powiększenie wątroby, zapalenie dróg moczowych. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2016 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek E. W. o zwolnienie od kosztów. Pismem z dnia 8 lutego 2016 r. (data wpływu do tut. Sądu) skarżąca wniosła sprzeciw od w/w postanowienia Referendarza sądowego. W uzasadnieniu skarżąca podnosi, że wymienione w uzasadnieniu Referendarza sądowego nieruchomości stanowiące jej własność, nie stanowią dla niej potencjalnego źródła dochodów. Magazyny, nie są w stanie, jak podkreśla skarżąca, przynieść dochodu, który pozwoliłby na pokrycie kosztów postępowania z kilku względów. Są one położone na obszarze miasta Krakowa w takiej lokalizacji, gdzie znajduje się szereg innych, tego rodzaju obiektów. Magazyny te są magazynami o bardzo małej powierzchni i w lokalizacji o tak dużej konkurencyjności obiektów tego typu a przy tym o znacznie większej powierzchni, nie cieszą się praktycznie żadnym zainteresowaniem potencjalnych najemców. Jeżeli chodzi o nieruchomość w Radzyminie skarżąca podniosła, że jest jedynie jej współwłaścicielem. Ponadto, skarżąca podkreśla, iż wskazany stan majątkowy w pierwotnym wniosku uległ zmianie i obecnie wnioskodawczyni pobiera emeryturę po potrąceniach w kwocie 873, 10 zł. Do sprzeciwu załączono następujące dokumenty: postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym sygn. akt: [...] i inne; zawiadomienie z ZUS o potrąceniach na rzecz Komornika; zawiadomienie z [...] dotyczące nr [...]: [...]; zawiadomienie z [...] dotyczące nr [...]: [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu). Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Sąd podkreśla, że użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przytoczony przepis nie pozostawia wątpliwości również co do tego, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej, np. związanej z ponoszeniem nadzwyczajnych kosztów utrzymania, czy leczenia spoczywa na wnioskodawcy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na tym jednak możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Wobec powyższego w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). W takiej sytuacji uznać trzeba, iż wnioskodawczyni nie wykazała- w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a.- że nie stać jej na poniesienie wydatków, niezbędnych w postępowaniu sądowym. Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). W świetle powyższych uwag Sąd stwierdza, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w należyty sposób ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżąca będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwana do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonała tego wezwania w sposób prawidłowy. Bowiem mimo skutecznie doręczonego wezwania pełnomocnikowi skarżącej, skarżąca nie przesłała; dokładnego spisu miesięcznych wydatków, związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, dowodu przelewu, przekazu, emerytury E. W. za ostatni miesiąc i jej zeznania podatkowego za 2014r. Wprawdzie wnioskodawczyni oświadczyła, że rozliczał ją ZUS, jednak fakt ten nie zwalnia jej od przesłania żądanej dokumentacji. W dalszym ciągu jest ona bowiem wraz L. W. wspólnikiem: "[...]" spółka jawna w K. (por.https://ems.ms.gov.pl/krs/, KRS nr [...]) . Stąd też niezmiernie ważne jest ustalenie rzeczywistego poziomu dochodów wnioskodawczyni, obejmującego i to źródło. W przypadku natomiast zaprzestania działalności tej spółki wnioskodawczyni winna była przysłać stosowną dokumentację na tą okoliczność, co uprawdopodobniłoby a wręcz udowodniło twierdzenia strony o nieprowadzeniu działalności przez ten podmiot. Podkreślić trzeba również, że skarżąca jest właścicielką kilku nieruchomości, [...], [...], [...], [...], [...], [...] i wbrew jej twierdzeniom, niektóre z nich nie są obciążone żadnymi hipotekami ani też nie są zajęte w żadnym postępowaniu egzekucyjnym. Mogą więc przynosić jej dochody zwłaszcza, że charakter dwóch t.j. magazynu 2 o pow. 15,70 m2, znajdującego się w K. przy ul. [...] (kw [...]), magazynu 5 o pow. 49,20 m2, znajdującego się w K. przy ul. [...] (kw [...]) sprzyja wykorzystaniu ich jako przedmiotu najmu. Mogą one ponadto stanowić podstawę zaciągnięcia kredytu lub pożyczki przez ich właścicielkę. Ponadto Sąd pragnie zauważyć, że skarżąca pominęła zupełnie okoliczności dotyczące kondycji finansowej synów, wskazując jedynie, że prowadzą oni samodzielne gospodarstwa domowe oraz że odmówili udostępnienia wyciągów bankowych ze swoich rachunków, jako że jedynie wspomagali alimentacyjnie skarżącą. Przypomnieć zatem trzeba, iż dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, lecz również podać dokładne dane o swoim stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155; postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04; postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15). Obowiązek wzajemnej pomocy i obowiązek alimentacyjny obciążający zstępnych nie jest uzależniony, co podkreśla Sąd, od pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym. W konsekwencji uchylenie się przez wnioskodawczynię od współpracy z Sądem dla umożliwienia poznania jej pełnej sytuacji finansowej należy uznać za niewykazanie zaistnienia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie znając sytuacji majątkowej męża i dzieci skarżącej Sąd nie jest bowiem w stanie w prawidłowy sposób zweryfikować aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej możliwości płatniczych. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.