I SA/Kr 20/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 20.10.2010r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 20.10.2010r. nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów J.P. ur. w 1965r. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną R.P. ur. w 1970r., córką K. P. ur. w 2000r. oraz synami: M.P. ur. w 1993r., J.P. ur. w 1997r. oraz K.P. ur. w 2001r., przy czym podaje , że od 1992r. pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. W 2010r. J.P. osiągnął dochód w wysokości 16 280,64 zł. Obecnie zatrudniony jest w "O". Sp. z o.o. w Krakowie a jego wynagrodzenie w tej firmie od dnia 03.01.2011r. wynosi 1 386 zł. miesięcznie , brutto. Żona R.P. nie pracuje. Rodzina mieszka w domu jednorodzinnym znajdującym się w zabudowie szeregowej. Stanowi on własność żony. Wyliczenia wnioskodawcy wskazują, iż: miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą 3 328,07 zł. i obejmują:- opłatę za wywóz śmieci- 56,12 zł. , abonament RTV – 15,69 zł., opłatę za internet – 59,48 zł. , opłatę za telefon stacjonarny – ok. 70,16 zł., opłatę za energie elektryczną – 756,17 zł. , opłatę za telefon kom. – ok. 58,99 zł. , opłatę za wodę i kanalizację – ok.165,10 zł. , opłatę za gaz – ok. 537,57 zł. , opłatę za "Canal +" - ok. 108,79 zł. , koszty żywności, odzieży , środków czystości, itp. – ok. 1500 zł. Strona skarżąca podaje , iż: nie posiada lokat bankowych , kont bankowych, samochodów. Ma natomiast wierzytelności w stosunku do: - Firmy Inwestycyjnej "L" S.A. w upadłości likwidacyjnej , w kwocie 3 980 704,25 zł. + 59 423,87 zł. , - "L" sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej, w kwocie 1 482 035 zł. – J.H., w kwocie 600 000 zł. , z tytułu kaucji, której zwrot uzależniony jest z kolei od odzyskania przez niego środków wpłaconych do Firmy Inwestycyjnej "L" S.A. J.P. posiada również akcje Firmy Inwestycyjnej "L" S.A. w upadłości likwidacyjnej o wartości 700 000 zł. zaznacza jednak , że nie posiadają one żadnej wartości. W stosunku do strony skarżącej wszczęte zostały postępowania egzekucyjne: przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym o sygn. [...] i przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. o sygn. akt [...]. Łączna kwota podlegająca egzekucji przekracza 82 miliony zł. W związku z tym zajęte zostały wierzytelności posiadane przez wnioskodawcę w stosunku do Firmy Inwestycyjnej "L" S.A. oraz "L" sp. z o.o. Komornik zajął również prawa majątkowe posiadane przez niego w Fortis Bank Polska S.A. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego, dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych J.P.. Stąd też został on wezwany do przedłożenia szeregu dokumentów. Z nałożonego obowiązku strona skarżąca nie wywiązała się jednak w pełni. Nie nadesłała bowiem: - wyciągów z kont bankowych R.P. obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów z jej lokat bankowych, - zeznań podatkowych R.P. za 2010r. lub zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego dotyczących wysokości jej dochodów w tym roku, - spisu nieruchomości będących własnością R.P. z podaniem ich położenia i wielkości, wraz z odpisami z odpowiednich ksiąg wieczystych (lub ich kserokopiami), - zaświadczenia z właściwego Wydział Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych przez nią samochodach (obejmującego ich markę i rok produkcji) lub ich braku, Zwrócić trzeba uwagę, iż Sąd dokonując oceny możliwości płatniczych danej strony musi przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności . W operacji tej musi też wziąć pod uwagę charakter i wysokość poszczególnych wydatków żeby uznać je za konieczne lub za zbędne zwłaszcza w obliczu faktu starania się o zwolnienie od kosztów sądowych. Tymczasem brak którychkolwiek z tych danych, skutecznie to uniemożliwia. J.P. podał, iż koszty utrzymania rodziny wynoszą 3 328,07 zł. a jego miesięczny dochód opiewa na kwotę 1 386 zł. i to brutto. Stąd też trudno przeprowadzić w/w analizę, w sposób rzeczywisty, bez uzyskania danych o stanie majątkowym R. P., nawet przy uwzględnieniu faktu, że sytuacja wnioskodawcy w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi i upadłością dłużników, jest trudna. Należy też podkreślić , iż od spełnienia obowiązków wynikających z w/w wezwania nie zwalnia strony skarżącej fakt, iż małżonkowie są w formalnej rozdzielności majątkowej. Po pierwsze bowiem, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r. , nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Wypada też zaznaczyć, iż obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ). Po drugie natomiast trzeba podkreślić , iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się , do majątków małżonków , a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie , iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. (por. postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r. , sygn. akt I Fz 229/09 ). W konsekwencji więc niewyjaśnienia sytuacji finansowej R.P. nie sposób mówić o rzetelnym wyjaśnieniu sytuacji J. P., zwłaszcza kiedy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Nie można bowiem zwolnić od ponoszenia kosztów sądowych jednego z małżonków , jeśli okazałoby się , że dochody drugiego pozwalają na pokrycie tych kosztów. (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r. , sygn. akt I Cz 37/67). Strona skarżąca powinna się zatem liczyć, iż w przypadku wyżej opisanego zachowania Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08).Mając na względzie fakt, iż to właśnie na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów sądowych, stwierdzić należy iż, J. P. nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09,). W związku z tym żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie a rozpatrywany wniosek zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79) należało oddalić na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm.).