I SA/Kr 2071/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu w dniu 2 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.C. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 2 października 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2005 r. postanawia: oddalić wniosek Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek G.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 02.10.2013r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2005 r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach", nadesłanych dokumentów oraz akt spraw o sygn. I SA/Kr 2009/12 i I SA/Kr 1652/13, G.C. ur. w 1982 r. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną M.C. ur. w 1984r. oraz córką N.C. ur. w 2005 r. Od 2012 r. pomiędzy małżonkami obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Rodzina mieszka w domu przy ul. B. w K. i z tego tytułu płaci właścicielowi tej nieruchomości tj. "H" sp. z o.o. w K. miesięczny czynsz w wysokości 500 zł. Wnioskodawca podaje, iż; nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada oszczędności, nieruchomości, pojazdu mechanicznego ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro, jest na utrzymaniu żony oraz korzysta z pomocy finansowej rodziców. Żona natomiast zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę w firmie "C." sp. z o.o. i posiada jeden pojazd mechaniczny. Miesięczne wydatki skarżącego obejmują: opłatę za energię elektryczną – ok. 300 zł, opłatę za gaz – ok. 300 zł, opłatę za szkołę córki – 950 zł, koszty wyżywienia córki w szkole – ok. 70 zł, koszty leków – ok. 100 zł , koszty ubrań – ok. 200 zł oraz opłata za najem mieszkania 500 zł. G.C. podnosi też, że przekazuje "do domu" kwotę 400 zł na żywność oraz kwotę 150 zł na środki czystości. Skarżący dodał, że to głównie na żonie skarżącego spoczywa ciężar zaspokojenia minimalnych potrzeb rodziny. Postanowieniem z dnia 27 maja 2014 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł skutecznie sprzeciw. Odpowiadając na wezwanie Sądu skarżący przedłożył zeznanie podatkowe żony M.C., z którego wynika, że w 2013 r. osiągnęła dochód w wysokości 24 725,83 zł oraz zaświadczenie o dochodach żony z którego wynika, że jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony z miesięcznym wynagrodzeniem netto na poziomie 3 550,19 zł. Skarżący oświadczył tez, że nie jest wspólnikiem i nie pełni żadnych funkcji w spółkach prawa handlowego lub cywilnego. Podał, że oprócz żony i córki nikt nie pozostaje ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym przy czym obowiązek utrzymania rodziny spoczywa na żonie skarżącego. Dodano, że skarżący aktualnie okazjonalnie korzysta z pomocy rodziców w zakresie wyżywienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Na wstępie należy podnieść, że na gruncie obowiązującego prawa przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (innej jednostce organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej) zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 246 § 1 cytowanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że na podmiocie ubiegającym się o uzyskanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania przesłanek wynikających z art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazać także należy, że instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że przedłożone przez skarżącego dokumenty oraz złożone oświadczenia są wystarczające dla oceny jego sytuacji majątkowej pod kątem spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie Sądu sytuacja skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nawet w zakresie należnego wpisu sądowego. Skarżący utrzymuje, że nie posiada żadnych dochodów jednakże pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną (pomiędzy małżonkami obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej) i małoletnią córką. Orzekający w sprawie Sąd w pełni aprobuje pogląd, z którego wynika, że fakt pozostawania z małżonką w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie ma znaczenia dla sprawy. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r. nr 9 poz. 59 ze zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ). Zaznaczyć również wypada, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28.12.2012r. , sygn. akt II FZ 981/12 postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r. , sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z dnia 26.11.2008r. , sygn. akt I FZ 463/08 ). Z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że żona skarżącego uzyskuje miesięczny dochód netto w wysokości 3 550,19 zł. Tymczasem miesięczne wydatki skarżący określił na poziomie 2970 zł (opłatę za energię elektryczną – ok. 300 zł, opłatę za gaz – ok. 300 zł, opłatę za szkołę córki – 950 zł, koszty wyżywienia córki w szkole – ok. 70 zł, koszty leków – ok. 100 zł , koszty ubrań – ok. 200 zł, opłata za najem mieszkania 500 zł, środki przekazywane przez skarżącego na żywność 400 zł oraz 150 zł na środki czystości). W budżecie rodziny pozostaje zatem miesięcznie kwota 580,19 zł. Ponadto skarżący korzysta z pomocy rodziny - przynajmniej w zakresie środków żywności. Powyższe wskazuje więc, że skarżący ma środki z których może poczynić oszczędności na poczet kosztów procesu. Ponadto skarżący jest osobą zdolną do pracy, a zatem ma możliwość podjęcia zajęcia zarobkowego. Sąd podkreśla w tym miejscu, że skarżący mimo – jak twierdzi bardzo złej sytuacji materialnej nie korzysta z usług pomocy społecznej, ani też nie poszukuje aktywnie zatrudnienia za pośrednictwem urzędu pracy - nie stara się także o przywileje, które daje uzyskanie statusu osoby bezrobotnej. Sąd podkreśla także, że najbardziej znaczącym wydatkiem rodziny jest czesne za prywatną edukację dziewięcioletniej córki skarżącego w wysokości 950 zł miesięcznie. Ta okoliczność zdaniem Sądu jednoznacznie świadczy o braku ubóstwa w odniesieniu do skarżącego, a tylko dla takich osób przewidziana jest instytucja prawa pomocy. Dodatkowo sądowi z urzędu wiadomo, że skarżący razem ze spółką G. Sp. z o.o. (nr [...]) jest wspólnikiem spółki G. Spółka z o.o. sp.k. (nr [...]) Jednocześnie jedynym wspólnikiem spółki G. Sp. z o.o. będącej komplementriuszem spółki G. Spółka z o.o. sp.k. jest A. M. S. czyli żona skarżącego. Z powyższego wynika, że skarżący mimo rozdzielności małżeńskiej pozostaje w ścisłych powiązaniach ekonomicznych z żoną, czego nie ujawnił we wniosku o udzielenie prawa pomocy. Co więcej, odpowiadając na zapytanie Sądu czy skarżący jest wspólnikiem spółki prawa handlowego skarżący podał nieprawdę, twierdząc że nie jest wspólnikiem żadnej spółki handlowej (pismo z dnia 24 lipca 2014 r.). Przedstawiona wyżej okoliczność sprawia, że oświadczenie skarżącego o jego sytuacji majątkowej jest niewiarygodne oraz nierzetelne i jako takie nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. To w konsekwencji musiało doprowadzić do oddalenia wniosku o udzielenie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.