I SA/Kr 335/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.D. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 29.12.2011r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003r. postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek R.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 29.12.2011r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów R.D. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem A.D. ur. w 1997r. oraz córką J.D. ur. w 1999r. Dom o pow. 193m2 , w którym mieszka wraz z dziećmi jest własnością Grupy Producenckiej "W" sp. z o.o. z siedzibą w W. Faktury za najem wystawiane są na żonę wnioskodawcy – D. D., jako nabywcę tej usługi i opiewają na kwotę 2 952 zł. , za kwartał. R. D. zatrudniony jest w Grupie Producenckiej "W" sp. z o.o. z siedzibą w W. na stanowisku prezesa zarządu, na czas nieokreślony, z wynagrodzeniem 1500 zł., brutto, miesięcznie (1111,86 zł., netto). W 2011r. uzyskał on 16 167,30 zł. dochodu. Posiada 2 374 udziały w tej spółce, które jak oświadcza zostały zajęte przez Urząd Skarbowy w D. Jest ponadto właścicielem nieruchomości lokalowej położonej w T. przy ul. S. o pow. 104,1 m2. Nieruchomość obciążona jest: hipoteką umowną zwykłą na rzecz PKO BP S.A. w wysokości 195 000 zł., hipoteką umowną kaucyjną na rzecz PKO BP S.A. na kwotę 50 700 zł., oraz hipoteką przymusową zwykłą w wysokości 1 258 172,86 zł., hipoteką przymusową kaucyjną na kwotę 1 009 411 zł., hipoteką przymusową kaucyjną na kwotę 757 523,80 zł., hipoteką przymusową zwykłą w wysokości 6 857,21 zł. na rzecz Skarbu Państwa , Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. Z zaświadczenia Naczelnika Wydziału Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego w D., z dnia 06.04.2012r. wynika, że R. D. jest właścicielem / współwłaścicielem 35 pojazdów. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 ) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty sądowe czy koszty wynagrodzenia pełnomocnika w razie przyznania prawa pomocy (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia , iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r.,sygn.akt II FZ 703/06). Przedstawiony przez stronę skarżącą stan faktyczny nie daje natomiast zdaniem orzekającego podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślić bowiem trzeba, że strona skarżąca nie przesłała spisu miesięcznych wydatków rodziny, do czego była zobligowana. Zwrócić należy uwagę, iż dokonując oceny możliwości płatniczych danej strony trzeba przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności . Tymczasem brak danych w tym zakresie skutecznie uniemożliwia tą operację a co za tym idzie i rzetelną analizę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Nie wiadomo też czy strona skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną czy też nie. W formularzu wniosku PPF wnioskodawca napisał bowiem, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają z nim córka i syn. Z nadesłanych, w odpowiedzi na wezwanie, dokumentów wynika natomiast, iż mieszka on w wynajmowanym domu a koszty najmu ponosi żona. Wystawione faktury za czynsz najmu wskazują z kolei, iż żona mieszka pod tym samym adresem co R. D. Pod tym adresem znajduje się również siedziba w/w spółki. Trudno więc dokładnie ustalić jakim budżetem dysponuje wnioskodawca, ile osób wchodzi w skład wspólnego gospodarstwa domowego strony skarżącej, jakie uzyskuje ono faktyczne dochody i jakie ponosi koszty utrzymania. Dane dotyczące zarobków i zasobów żony – D. D. nie są bowiem znane. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej strony skarżącej jest też fakt, iż jest ona właścicielem nieruchomości oraz właścicielem bądź współwłaścicielem 35 pojazdów. Wypada bowiem podkreślić , że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2004r. , sygn. FZ 465/04, postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., sygn. FZ 463/04, postanowienie NSA z dnia 12.01.2005r. , sygn. FZ 415/04, postanowienie NSA z dnia 28.06.2005r. , sygn. II GZ 56/05). Posiadany majątek może bowiem przynosić pożytki , może też służyć jako zabezpieczenie zaciągniętych ewentualnie pożyczek czy kredytów jeżeli właścicielowi brakuje środków finansowych na bieżące wydatki w tym i na koszty sądowe. (por. postanowienie NSA z dnia 08.04.2011r. , sygn. I FZ 10/11, postanowienie NSA z dnia 29.05.2009r. , sygn. I OZ 563/09). Mając więc na względzie fakt, iż to właśnie na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów sądowych, stwierdzić należy, iż R. D. nie wykazał dostatecznych podstaw do przyjęcia, iż jego sytuacja finansowa uzasadnia, w sposób nie budzący wątpliwości, przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym, rozpatrywany wniosek należało oddalić , na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.1, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. 2012r., poz .1270).