I SA/Kr 371/13

|Sygn. akt I SA/Kr 371/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 czerwca 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Sędziowie: WSA Nina Półtorak, WSA Urszula Zięba, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2013 r., sprawy ze skarg R.M., na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 10 stycznia 2013 r. Nr [...],, Nr [...],, w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, z dnia 10 stycznia 2013 r. Nr [...],, Nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, - s k a r g i o d d a l a - Zaskarżonymi postanowieniami Dyrektora Izby Skarbowej z 10 stycznia 2013 r. nr [...] i [...] odmówiono przywrócenia terminu do wniesienia odwołania przez R.M. na decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 14 czerwca 2012 r. nr [...] i [...], a wydanymi w konsekwencji powyższych rozstrzygnięć postanowieniami nr [...] i [...] stwierdzono uchybienie terminowi do wniesienia tych odwołań. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 24 października 2012 r. R. M. złożył wnioski o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania na decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 14 czerwca 2012 r. nr [...] i [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Wnioskodawca wyjaśnił, że zawarł z Pocztą Polską umowę, zgodnie z którą wysyłana do niego korespondencja miała być przekierowywana do N., na jego nowy adres pobytu. W przypadku wymienionych powyżej decyzji Poczta Polska nie wywiązała się z tego zobowiązania, wobec czego ponosi winę za niedoręczenie ww. rozstrzygnięć. Wnioskodawca podniósł też, że reprezentujący go w toku postępowania do końca 2011 r. pełnomocnik, w piśmie informacyjnym o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, nie poinformował Urzędu Kontroli Skarbowej o zmianie miejsca pobytu podatnika na N. pomimo, że fakt ten był mu znany. Zdaniem podatnika okoliczności te świadczą jednoznacznie, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od przedmiotowych decyzji nastąpiło bez jego winy i nie może on ponosić negatywnych konsekwencji wadliwego działania Poczty Polskiej. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej powołane przez wnioskodawcę argumenty nie zasługiwały na uwzględnienie. Zawarcie umowy z urzędem pocztowym o przekierowanie korespondencji nie spełnia wymogów przewidzianych w przepisach podatkowych określających obowiązki powiadamiania organów o zmianie adresu zamieszkania (adresu do doręczeń). Zgodnie bowiem z art. 146 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa strona ma obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie swojego adresu, a w razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1, pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem, a organ podatkowy pozostawia pismo w aktach sprawy. W świetle faktu, że pełnomocnictwo udzielone A.W. wygasło z dniem 12 stycznia 2012 r., brak zawiadomienia spowodował, że przedmiotowe decyzje zostały uznane za doręczone prawidłowo w dniu 3 lipca 2012 r. na adres w K., wskazany przez podatnika w toku prowadzonego postępowania kontrolnego. Ponieważ termin do wniesienia odwołań minął 17 lipca 2012 r., złożone przez podatnika w dniu 24 października 2012 r. odwołania złożone zostały po terminie, a wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Od powyższych postanowień R.M. złożył skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o ich uchylenie. Zaskarżonym rozstrzygnięciom zarzucił naruszenie: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w zaistniałym stanie faktycznym uchybienie terminowi spowodowane było z winy skarżącego, 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 122 Ordynacji podatkowej, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia, co skutkowało oddaleniem wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu przytoczono okoliczności podniesione na wcześniejszym etapie postępowania. Ponadto skarżący zarzucił, że o obowiązku poinformowania organu o zmianie adresu nie został poinformowany ani przez organ, ani przez pełnomocnika. Sam nie dysponuje wiedzą o ciążących na nim obowiązkach, o czym świadczy to, że nie występował przed organem samodzielnie. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skarg twierdząc, że nieznajomość przepisów nie chroni skarżącego przed niekorzystnymi skutkami procesowymi. Podatnik nie może zasłaniać się tym, że nie został poinformowany przez organ podatkowy o obowiązku zmiany adresu. Art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej nakładający na organy podatkowe obowiązek udzielania niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa, nie zwalnia bowiem podatników, prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą od dołożenia należytych starań, by zapoznać się z przepisami regulującymi ich uprawnienia i obowiązki, wynikające z prowadzenia tej działalności. Na rozprawie w dniu 5 czerwca 2013 r. WSA w Krakowie połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Kr 371/13 do I SA/Kr 374/13 i postanowił prowadzić je pod wspólną sygn. akt I SA/Kr 371/13. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, póz. 1269 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Dokonując kontroli zaskarżonych postanowień Dyrektora Izby Skarbowej w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że nie naruszają one prawa w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skargi nie zasługują na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy podnieść, że z treści art. 220 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.) wynika, że od decyzji organu podatkowego wydanej w pierwszej instancji służy stronie środek prawny w postaci odwołania. Co do zasady wniesienie odwołania powinno nastąpić w terminie 14 dni od dnia doręczenia stronie decyzji (art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej). Obowiązkiem organu odwoławczego jest zbadanie we wstępnej fazie postępowania, czy wniesione odwołanie zawiera elementy niezbędne do jego rozpatrzenia, wskazane w treści art. 222 Ordynacji podatkowej, a przede wszystkim czy odwołanie zostało wniesione we wskazanym czternastodniowym terminie, wynikającym z cytowanego przepisu. Konsekwencje uchybienia terminowi do wniesienia odwołania są takie, że powodują zamknięcie drogi do dalszego rozpatrywania sprawy. Jeżeli organ II instancji stwierdzi, że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania. Uchybienie terminowi jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminowi, o którym mowa w art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, oczywiście z zastrzeżeniem, że wcześniej nie został uwzględniony wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 cytowanej ustawy. Uchybienie terminu nie podlega żadnym ocenom ani stopniowaniu skali tego naruszenia. Nawet nieznaczne przekroczenie obowiązującego terminu stanowi jego uchybienie i obliguje organ odwoławczy do wydania postanowienia w tym zakresie. Z kolei z treści art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej wynika, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Zgodnie z ugruntowanymi poglądami doktryny i orzecznictwa, brak winy strony w dokonaniu czynności procesowej ma miejsce wtedy, gdy istnieje przeszkoda uniemożliwiająca zachowanie terminu i gdy przeszkody tej nie można usunąć przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku. Kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się zatem z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw, w tym przy dokonywaniu czynności procesowych. Przywrócenie terminu nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, przy przyjęciu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można zatem mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nagłej, niezależnej od woli strony i nie dającej się przezwyciężyć (np. przerwa w komunikacji, nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp.) – por. wyrok NSA z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt I FSK 2179/11, LEX nr 1233075. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że zgodnie z art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie swojego adresu (...). Osobom fizycznym pisma doręcza się w ich mieszkaniu lub miejscu pracy (art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej), dlatego pojęcie "adres" powinno zatem nawiązywać do wyżej wskazanych miejsc. W potocznym rozumieniu "adres" to miejsce zamieszkania lub pobytu osoby; oznaczenie tego miejsca. Pojęcie "adres" nie oznacza, że musi to być miejsce stałego zamieszkania lub pobytu, ale może to być miejsce wykonywania pracy zawodowej, jak też adres tylko do doręczeń. Powinien to być jednak adres aktualny, pozwalający na dokonanie czynności doręczenia pism zgodnego z przepisami. Z akt sprawy wynika, że w toku postępowania kontrolnego zmienił się adres skarżącego, o której to okoliczności organ nie został zawiadomiony, wbrew dyspozycji art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej, ani przez podatnika, ani też przez jego pełnomocnika. Przy czym, wbrew przekonaniu skarżącego, ponosi on winę za powyższe zaniedbanie. Fakt, iż nie uczynił tego ustanowiony w sprawie pełnomocnik A.W. (któremu pełnomocnictwo wygasło zresztą w dniu 12 stycznia 2012 r.) nie stanowi okoliczności usprawiedliwiającej. To strona bowiem odpowiada za ewentualną winę osób, którymi się posługuje, w szczególności za zaniedbanie przez jej pełnomocnika czynności koniecznej do zachowania terminu procesowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1999 r., sygn. akt III CKN 1052/98, LEX nr 50719). Podkreślenia wymaga, że zgodnie z linią orzecznictwa prezentowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny m.inn. w postanowieniu z dnia 10 maja 2004 r. sygn. akt FZ 7/04, niepubl., to skarżący ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się osób trzecich, którymi wyręcza się przy załatwianiu własnych spraw. Również okoliczność, iż skarżący nie został pouczony o konieczności aktualizacji swoich danych adresowych i konsekwencjach zaniechania temu obowiązkowi, ani przez organ prowadzący postępowanie ani też przez pełnomocnika nie stanowi przesłanki przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej w postaci wniesienia odwołania od decyzji podatkowych. Jak podnosi się w orzecznictwie w art. 146 § 2 Ordynacji podatkowej ustawodawca nie nałożył na organ podatkowy obowiązku informowania podatnika o skutkach zaniechania zawiadomienia tego organu o zmianie adresu (por. wyrok NSA z dnia 8 października 2010 r., sygn. akt II FSK 926/09, POP 2011/4/366; wyrok WSA w Łodzi z dnia 8 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 1180/11, LEX nr 1151095). W tym kontekście słusznie w odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej nakładający na organy podatkowe obowiązek udzielania niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa, nie zwalnia bowiem podatników, prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą od dołożenia należytych starań, by zapoznać się z przepisami regulującymi ich uprawnienia i obowiązki, wynikające z prowadzenia tej działalności. Zatem zaniedbanie obowiązku powiadomienia w stosownym czasie o zmianie adresu obciąża skarżącego. Skoro w toku postępowania do organu nie dotarł żaden sygnał, iż dotychczasowy adres zamieszkania podatnika mógł stać się nieaktualny, przeto prawidłowo – zgodnie z treścią art. 146 § 2 Ordynacji podatkowej – dokonał doręczenia decyzji na adres w Krakowie, który został podany przez skarżącego w postępowaniu kontrolnym. Również podnoszona przez R.M. okoliczność, zawarł z Pocztą Polską umowę, zgodnie z którą wysyłana do niego korespondencja miała być przekierowywana do N., na jego nowy adres pobytu, ale w przypadku wymienionych powyżej decyzji Poczta Polska nie wywiązała się z tego zobowiązania, wobec czego to ta instytucja ponosi winę za niedoręczenie ww. rozstrzygnięć, nie zasługuje na uwzględnienie. W orzecznictwie podnosi się, że niepowiadomienie organu podatkowego o zmianie adresu do doręczeń, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej, przy jednoczesnym złożeniu u operatora pocztowego dyspozycji o przekierowywaniu korespondencji na nowy adres, nie świadczy o braku winy w rozumieniu art. 162 § 1 tej ustawy – tak: wyrok NSA z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt I FSK 152/10, POP 2011/5/448 oraz cytowane tam postanowienie NSA z dnia z dnia 24 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 833/05. W opinii orzekającego w niniejszej sprawie Sądu jest to wręcz okoliczność obciążająca. Obowiązek określony w art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej ma bowiem charakter bezwzględny i w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu, który by z niego zwalniał. Pomimo zatem złożenia dyspozycji przekierowywania korespondencji skarżący w dalszym ciągu powinien powiadomić o zmianie adresu organ, a jeżeli tego nie zrobił, to powinien liczyć się z negatywnymi skutkami takiego zaniechania. Poza tym jeżeli miał możliwość złożenia u operatora dyspozycji o przekierowywaniu korespondencji na nowy adres, to tym bardziej mógł powiadomić o zmianie adresu organ podatkowy. Podsumowując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że Dyrektor Izby Skarbowej zasadnie przyjął, iż skarżący nie uprawdopodobnił, by do uchybienia terminu do wniesienia odwołania doszło bez jego winy. Nie doszło zatem do naruszenia art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Skoro, jak wynika z akt sprawy, odwołania zostały złożone po terminie i brak było podstaw do jego przywrócenia, organ odwoławczy słusznie wydał w następstwie powyższego postanowienia o stwierdzeniu wniesienia odwołania z uchybieniem terminu w trybie art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.).