I SA/Kr 449/15

|Sygn. akt I SA/Kr 449/15 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 maja 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Sędziowie: WSA Ewa Michna, WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: st.sekr.sąd. Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2015 r., sprawy ze skargi P.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego umorzenia należności pieniężnych - skargę oddala - Decyzją nr [....] z dnia 13 października 2014 r. Marszałek Województwa M., orzekł w stosunku do P.K. o odmowie częściowego umorzenia należności pieniężnej w wysokości 41 284,80 zł, z tytułu decyzji Zarządu Województwa M. - Dyrektora Zarządu Dróg Wojewódzkich nr [...] z dnia 28.09.2010 r., nakładającej karę pieniężną za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi. W uzasadnieniu decyzji organ l instancji podał, iż P.K. we wniosku o częściowe umorzenie wskazał, iż ma obecnie trudną sytuację materialną i zapłata kary przekracza możliwości finansowe jego oraz jego rodziny. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie ze swoimi rodzicami, bratem oraz bratową. Wszyscy utrzymują się z renty ojca wnioskodawcy, która wynosi 2 200 zł. Matka wnioskodawcy nie pracuje, a brat oraz bratowa są osobami bezrobotnymi. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pn. "O" P. K., która w chwili obecnej przynosi straty. Ponadto na jej prowadzenie zaciągnął kredyt w wysokości 50 tys. zł. Nie posiada oszczędności, ani rzeczy wartościowych, oprócz samochodu osobowego i wyposażenia zakładu. W skład majątku wspólnego rodziców wnioskodawcy pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie wchodzi dom o pow. 130 m kw., działka o pow. 20 arów i działka o pow. 7 arów. Wnioskodawca przedłożył: wydruk z CEIDG; bilans firmy za rok 2011 oraz za styczeń 2012; kserokopie 7 potwierdzeń wpłat (spłaty rat kredytu, rachunek za telefon, wpłaty należności podatkowych oraz ZUS); kserokopie wezwań do zapłaty oraz decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za rok 2012, kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2013 P. K. i A. K. oraz J. K.; dokumenty dotyczące umowy kredytu konsumpcyjnego J. K. i A. K; a także rachunki opłat za media (gaz, prąd,), spłat kredytu, zapłaty należności podatkowych oraz ZUS. W ocenie organu I instancji przepisy art. 61 ust. pkt. 2, art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, oraz przepisy działu III Ordynacji podatkowej, w tym art. 67a § 1 pkt 3 tej ustawy, odnoszą się do uzasadnionego ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, które to przesłanki nie zostały wykazane. Wnioskodawca prowadzi nadal działalność gospodarczą, jego żona oraz ojciec w roku 2013 osiągnęli dochód w wysokości około 32 tys. zł. Organ wskazał na wartość narzędzi i urządzeń zakładu wnioskodawcy oraz spłacany na bieżąco kredyt konsumpcyjny w wysokości 60 tys. zł oraz inne zobowiązania cywilnoprawne, w tym jedno w kwocie około 30 tys. zł. P. K. wniósł odwołanie od tej decyzji zarzucając, iż organ l instancji mylnie ocenił jego sytuację finansową. W jego ocenie przy analizie dochodu za rok 2013 pomijane są wydatki. Nadto organ skierował sprawę do komornika. Skarżący wskazał na swoją trudną sytuację finansową i rodzinną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 15 grudnia 2014 r. nr [...], na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 64 ust. 1 w zw. z art. 55 oraz art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych w zw. z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję W uzasadnieniu organ wskazał, iż ulga w postaci umorzenia należności publicznoprawnej jest najdalej idącą ulgą spośród wymienionych w art. 55 ustawy o finansach publicznych. Ulga polegająca na umorzeniu należności publicznoprawnej powinna być zatem stosowana wyjątkowo tj. w przypadkach szczególnie uzasadnionych. Takim uzasadnionym przypadkiem odnośnie osób fizycznych może być wyjątkowo ciężka sytuacja zobowiązanego. Nie bez znaczenia w rozpatrywaniu sprawy ma fakt wydania przez organ l instancji decyzji z 4 lipca 2014 r. nr [...] orzekającej o rozłożeniu na 36 rat należności pieniężnej w wysokości 41 284,80 zł. W ocenie Kolegium nie bez znaczenia jest także fakt prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, z której jak podaje ponosi straty i na którą zaciągnął kredyt 50 tys. zł. oraz wartość wyposażenia zakładu. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika wprawdzie, iż dochód skarżącego w 2013 r. wyniósł 1535,74 zł., a działalność gospodarcza przyniosła stratę, to jednak przychód z tej działalności i innych źródeł osiągnął łączną wartość 98 608,07 zł., co potwierdza kopia zeznania podatkowego - PIT 37. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami, bratem i bratową. W skład majątku wspólnego rodziców wchodzi dom o pow. 130 m2 oraz działka o pow. 20a i działka o pow. 7a. Jak wynika z akt sprawy żona skarżącego A. K. w roku 2013 uzyskała dochód w wys. 6 440 zł. (PIT 37), ojciec J. K. osiągnął w roku 2013 dochód w wys. 36 215,76 zł. (PIT 37). Kolegium podzieliło stanowisko organu l instancji, iż sytuacja majątkowa skarżącego oraz jego możliwości zarobkowe wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej w branży "konserwacja i naprawa pojazdów samochodowych w zakresie opon i felg samochodowych" pozwalają na uiszczenie należności pieniężnej wskazanej w skarżonej decyzji zwłaszcza, że decyzją z dnia 4 lipca 2014 r. orzeczono rozłożenie należności na 36 rat. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się P. K., wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i podnosząc, iż organy winny wnikliwiej zbadać możliwości finansowe skarżącego w kontekście spłaty zadłużenia, co zostało nakazane w uprzednio wydanej decyzji SKO, uchylającej decyzję organu I instancji. Powyższe w ocenie skarżącego oznacza, iż organ I instancji nie wypełnił wskazań SKO. W szczególności zdaniem skarżącego organ nie zbadał dokładnie, czy skarżący jest zdolny do pracy. Skarżący zarzucił także, iż organy traktują przychód z działalności gospodarczej skarżącego jak dochód, nie zbadały trudnej sytuacji na rynku usług świadczonych przez skarżącego. P. K. podniósł także, iż posiadanych maszyn nie może sprzedać, aby spłacić dług. Nadto dochody ojca skarżącego nie mogą być zarachowane do dochodów skarżącego, jako osoby trzeciej. Niezasadne jest także ustalenie organu, iż skarżący nie przedłożył żadnych nowych dowodów na zmianę swojej sytuacji materialnej. Wskazano na błędną ocenę przesłanki ważnego interesu podatnika i ważnego interesu publicznego, z uwagi na pominięcie okoliczności, iż splata całej zaległości doprowadzi do likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej i wystąpienie o pomoc społeczną celem zapewnienia utrzymania rodziny skarżącego. Nadto organy nie ustaliły, czy wysokość rat, na które rozłożono zaległość, umożliwia skarżącemu terminowe ich uiszczanie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala. Skarga jest nieuzasadniona, nie doszło bowiem do wskazywanych przez skarżącego naruszeń prawa ważących dla prawidłowości przyjętego rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 67a § 1 pkt. 3 ustawy Ordynacja podatkowa, znajdującej w sprawie zastosowanie z mocy odesłania zawartego w art. 67 ustawy z 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych, na wniosek podatnika organ może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Użycie przez ustawodawcę zwrotów niedookreślonych "ważny interes podatnika" i "interes publiczny" powoduje potrzebę sięgnięcia do ocen pozaprawnych, w celu zdefiniowania w/w pojęć i określenia ich zakresu. Istnienie ustawowych kryteriów "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego" jest każdorazowo ustalane indywidualnie w ramach postępowania podatkowego, prowadzonego w myśl zasady prawdy obiektywnej. W celu wydania prawidłowego orzeczenia oraz wykazania, iż dana sytuacja zasługuje na uwzględnienie jako wyjątek od zasady powszechności i równości opodatkowania, należy poddać ocenie stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Ważny interes podatnika w orzecznictwie NSA jest rozumiany przede wszystkim jako sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków (np. trwała utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku) podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych (por. teza wyroku NSA z dnia 22 kwietnia 1999 r. w Szczecinie, SA/Sz 850/98). O istnieniu ważnego interesu podatnika nie mogą decydować jego subiektywne przekonania, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Dolegliwość wynikająca z zapłaty podatku, czy innych należności publicznych jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o ważnym interesie podatnika, uzasadniającym umorzenie w całości zaległości podatkowej. Interes publiczny oznacza dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo i zaufanie do organów władzy. W świetle orzecznictwa NSA interes publiczny jest rozumiany nie tylko jako potrzeba zapewnienia maksymalnych dochodów w budżecie państwa, lecz także jako ograniczanie jego ewentualnych wydatków, np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc z opieki społecznej (por. teza wyroku NSA z dnia 30 maja 2001 r. (sygn: III SA 830/00). W sprawach dotyczących indywidualnych ulg w egzekwowaniu kar pieniężnych za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi, Marszałek Województwa M., po przeanalizowaniu stanu faktycznego, działając na zasadzie tzw. "uznania administracyjnego", wydaje zgodę lub odmawia zgody na udzielenie ulgi - wybierając którąś z możliwych alternatyw. Należy podkreślić, iż jest on wyłącznie uprawniony, a nie zobowiązany do wyrażenia zgody na udzielenie ulgi. Ocena, czy zachodzą ustawowe przesłanki umorzenia zaległości podatkowej jest dokonywana przez organ w zakresie swobodnego uznania, przy czym uznanie to ograniczone jest konstytucyjną zasadą państwa prawa, wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Zatem uznanie administracyjne w żadnym razie nie jest tożsame z dowolnością wyboru równorzędnego prawnie rozstrzygnięcia, nie oznacza również dowolności ustaleń stanowiących o treści podjętej decyzji. Uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, lecz w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia ważnego interesu podatnika (por. teza wyroku NSA z dnia 13 listopada 2000 r., III SA 8065/98). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż w sprawach gdzie rozstrzygnięcie organów podatkowych opiera się na uznaniu administracyjnym sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd Administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór podatku powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (tak też: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). O ile więc zachowano wszelkie wymogi prawa procesowego, to sąd administracyjny, który sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem, nie jest władny jej uchylić (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1745/97, dost. LEX nr 44771). Wyrazistym podkreśleniem roli orzecznictwa w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku NSA z 7 lutego 2001 r. stwierdzająca, iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473). Analogiczne stanowisko dominuje w doktrynie prawa podatkowego, gdzie wskazuje się, że kontrola wobec uznania może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on, co wyżej już wywiedziono - trzecią instancją postępowania administracyjnego (A. Habuda, Uznanie administracyjne – zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117). W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie podatków i innych należności publicznoprawnych, nie zaś zwalnianie zobowiązanych od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania te są określone ustawami i mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07), co z kolei nie jest samodzielną przesłanką powodującą oddalenie wniosku podatnika bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji. Umorzenie takich zaległości pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całej społeczności. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg doprowadziłoby do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano stosowne organy oraz do naruszenia zasady równego traktowania zobowiązanych, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Udzielenie ulgi nie może być przy tym traktowane, jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych, co skutkuje przerzuceniem ciężarów na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a zobowiązany nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań w sposób należyty i terminowy, chociażby w systemach spłat ratalnych, które zostały ustalone na ich wniosek, a przy tym dostosowane do ich bieżącej sytuacji. Wedle sądu, ocena organów podatkowych istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Dokonano ustaleń zarówno pod kątem przesłanki ważnego interesu strony, jak również interesu publicznego wyrażającego z jednej strony w jak najszerszym egzekwowaniu należności publicznoprawnych, z drugiej zaś w konieczności unikania uzależniania zobowiązanego od pomocy państwa udzielanej w ramach pomocy społecznej. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wszechstronna analiza ustawowych przesłanek umorzenia zaległości nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności. Pomimo bowiem okoliczności mogących świadczyć o niełatwej sytuacji materialnej strony, organ podatkowy przedstawił ważne okoliczności przemawiające przeciwko uwzględnieniu wniosku, z którymi nie można się nie zgodzić. W przedmiotowej sprawie sytuacji materialno-bytowej skarżącego brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Ważny interes podatnika, który jako przesłanka ustawowa nakazuje rozważać możliwość zastosowania ulgi, nie obliguje każdorazowo do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w całości zgodnie z jej wnioskiem. W kontrolowanej sprawie istotna jest okoliczność prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej przynoszącej wysokie przychody, a także prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z ojcem posiadającym stały dochód, wobec czego nie można przyjąć, aby rodzina skarżącego nie mogła zaspokoić podstawowych swoich potrzeb. Stąd nieuprawnione są zarzuty odnoszące się do uwzględniania w sprawie dochodów ojca skarżącego. Powyższe oznacza również, iż organ I instancji wypełnił wskazania Samorządowego Kolegium Odwoławczego z poprzednio wydanej przez organ odwoławczy decyzji Abstrahując od przywołanych okoliczności - organ nie negował, iż strona nie jest w stanie wywiązać się z zobowiązań wraz z odsetkami poprzez jednorazową wpłatę. Wyraźnie wskazywał na jej rozłożenie na 36 miesięcznych rat. Dodatkowo dyskwalifikuje to zarzuty skargi odnoszące się do nienależytego zbadania możliwości finansowych skarżącego. Również brak podstaw do oceny, że decyzja jest wadliwa ze względu na niezbadanie, czy wysokość rat, na które rozłożono zaległość, umożliwia skarżącemu terminowe ich uiszczanie. Przedmiotem zaskarżonej decyzji była ocena przesłanek ważnego interesu strony i interesu publicznego w kontekście umorzenia zaległości, a nie przesłanki prowadzące do przyjęcia rozłożenia jej na raty, które rozważane są w odrębnym postępowaniu, a strona niezadowolona z ich wysokości może je tam kontestować. Akcentowane w skardze ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanego, podnoszone jako jeden z głównych jej argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do nawet częściowego umorzenia powstałych zaległości. Naczelny Sąd Administracyjny w jednym z wyroków stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia podatku obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). Należy tez zauważyć, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości publicznoprawnej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99). Wobec tego, w ocenie sądu, decyzja organu podatkowego o odmowie częściowego umorzenia rzeczonych zaległości, nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga, wobec nie stwierdzenia naruszeń prawa podlegać musi oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.