I SA/Kr 505/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. A. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] lutego 2018 r. nr: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za okres od grudnia 2013 r. do czerwca 2014 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić S. A. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy poprze zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, że źródłem utrzymania skarżącego jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosząca dochód miesięczny netto w wysokości [...] zł. Wydatki miesięczne i stałe zobowiązania przedstawiają się następująco: czynsz za mieszkanie [...] zł, środki przekazywane żonie na utrzymanie dwójki dzieci [...] zł, wyżywienie [...] zł, dojazdy do pracy [...] zł, telefon [...] zł, internet [...] zł. Jedynym składnikiem majątku S. A. jest koparka gąsienicowa o wartości ok. [...] zł wykorzystywana w prowadzonej działalności. Posiada on wierzytelności w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż z uwagi na fakt, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi dochody na poziomie ok. [...] zł miesięcznie, nie dysponuje on środkami finansowymi na opłacenie kosztów sądowych. W zasadzie całość miesięcznych dochodów wnioskodawca zmuszony jest przeznaczać na utrzymanie siebie i dwójki dzieci, dlatego nie ma możliwości, aby poczynić z nich oszczędności. Jedynym majątkiem jest koparka gąsienicowa, która służy do prowadzenia działalności gospodarczej. W tej sytuacji skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i dzieci. Odnosząc się do wezwania o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w piśmie z dnia 15 czerwca 2018 r. skarżący wyjaśnił, że nie posiada tytułu prawnego do lokalu przy ul. K. w K., w którym zamieszkuje. Lokal ten stanowi własność jego mamy. Aktualnie na utrzymaniu skarżacego pozostaje dwóch małoletnich synów w wieku przedszkolnym i szkolnym. W małżeństwie skarżącego panuje ustrój rozdzielności majątkowej i nie posiada on wiedzy na temat wysokości dochodów małżonki. Posiadane przez stronę rachunki bankowe zostały zajęte w związku z prowadzoną egzekucją administracyjną zobowiązań, które są przedmiotem skarg wniesionych do tut. Sądu. Wnioskodawca podał, że nie posiada żadnych środków finansowych, lokat, czy też wierzytelności. Nie jest właścicielem żadnych pojazdów mechanicznych. Z uwagi na hospitalizację w związku z przebytą operacją skarżący wniósł o przedłużenie terminu do przesłania wymaganych zaświadczeń i deklaracji. Zarządzeniem z dnia 13 lipca 2018 r. przedłużono skarżącemu termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 7 dni. W dniu 2 sierpnia 2018 r. do tut. Sąd u wpłynęło pismo skarżącego, w którym podtrzymał on swój wniosek oraz argumentację uzasadniającą jego stanowisko. Dodał, że posiadane rachunki bankowe zostały zajęte w związku z prowadzoną egzekucją administracyjną zobowiązań, które są przedmiotem skarg do tut. Sądu. Podniósł, że nie posiada żadnych środków finansowych, lokat, czy też wierzytelności, ani też innych praw majątkowych, które mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie wymaganych opłat. Do pisma dołączone zostały kopie następujących dokumentów: zeznania skarżącego PIT-36L za 2017 r., w którym wykazany został dochód z prowadzonej działalności w wysokości [...] zł przy przychodzie w wysokości [...] zł oraz trzech potwierdzeń transakcji w I. S.A. dotyczących przelewów: w dniu 14 lipca 2018 r. kwoty [...]zł, w dniu 21 kwietnia 2018 r. kwoty [...]zł i w dniu 19 kwietnia 2018 r. kwoty [...]zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm. dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Zacząć należy od tego, że mimo prawidłowego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżący nie przedłożył wszystkich oświadczeń i dokumentów kluczowych z punktu widzenia oceny jego sytuacji rodzinnej i majątkowej. Wobec niewypełnienia rubryki 6 formularza dotyczącej stanu rodzinnego wnioskodawcy został on wezwany do wykazania osób wspólnie z nim gospodarujących z podaniem ich imion, nazwisk, stopnia pokrewieństwa wykazania ich stanu majątkowego oraz źródła i wysokości miesięcznych dochodów. Odnosząc się do wezwania skarżący nie oświadczył jednoznacznie czy prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi osobami (małżonka, dzieci, rodzice). Są to informacje niezwykle istotne, gdyż w przypadku wspólnego gospodarowania z innymi członkami rodziny orzekający nie może ograniczać się jedynie do oceny sytuacji majątkowej i dochodów wnioskodawcy, lecz musi uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12). Przemawia za tym sama konstrukcja formularza "PPF", którego rubryki 7 i 10 uwzględniają nie tylko składniki majątku i dochodów wnioskodawcy, ale również osób pozostających wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wykazanych w rubryce 6. Wykazaniu stanu majątkowego domowników służy dodatkowo rubryka 8 formularza. W piśmie z dnia 15 czerwca 2018 r. S. A. oświadczył, że na jego utrzymaniu pozostaje dwóch małoletnich synów, a w jego małżeństwie panuje ustrój rozdzielności majątkowej, dlatego nie posiada on wiedzy na temat wysokości dochodów małżonki. Orzekający pragnie zaakcentować, iż okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67). Zatem informacje o stanie majątkowym żony, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto, wbrew wezwaniu skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych w miesiącu wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem (m. in. dotyczących opłat za czynsz, prąd, gaz, wodę, itp.), nie załączył też spisu wydatków ponoszonych na zakup ubrań, środków czystości, czy też ewentualne leczenie, itp. We wniosku podał wysokość kosztów ponoszonych na czynsz za mieszkanie (700 zł), wyżywienie (300 zł), dojazdy do pracy (200 zł), na utrzymanie dzieci, telefon (100 zł) i internet (50 zł), jednakże informacje te nie zostały potwierdzone stosownymi dokumentami (faktury, rachunki). Brak szczegółowych danych oraz dokumentów je potwierdzających uniemożliwia ustalenie faktycznej wysokości ponoszonych w miesiącu kosztów, a także terminowości i formy dokonywanych płatności. Pomimo wezwania skarżący nie przesłał także deklaracji VAT-7 z prowadzonej działalności gospodarczej za ostatnie trzy miesiące, uniemożliwiając orzekającemu zweryfikowanie wysokości aktualnego obrotu i uzyskiwanych dochodów. Tym bardziej, że z przedłożonego zeznania PIT-36L wynika, że w roku 2017 skarżący uzyskał znaczny dochód (188.796,36 zł) przy przychodzie wynoszącym [...] zł. Podsumowując należy zaakcentować, że w sytuacji, kiedy wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niejasne lub niepełne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokości rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków przez niego oraz osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W przedmiotowej sprawie oświadczenia skarżącego oraz przedłożone przez niego dokumenty źródłowe nie pozwalają na wolną od wątpliwości oceną jego sytuacji finansowej, zatem nie pozwalają na uwzględnienie złożonego wniosku. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p p s.a.