I SA/Kr 547/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 14 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. J. o ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 marca 2017 r. nr: [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów na postępowanie egzekucyjne p o s t a n a w i a wniosek oddalić Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę M. J. w niniejszej sprawie. W dniu 13 lipca 2017 r. do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego od powołanego wyżej orzeczenia. Do pisma załączone zostały kopie następujących dokumentów: decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia 28 lutego 2017 r. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego w kwocie 500 zł na kolejne dziecko, pisma SKO w K. z dnia 28 marca 2017 r. do Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych w MOPS w T. w sprawie świadczenia wychowawczego, listy płac K. J. za styczeń 2017 r. (zasiłki: macierzyński 1.090,98 zł i chorobowy 557,91 zł brutto, do wypłaty na rachunek bankowy 1.398,89 zł), faktury za leki z dnia 13 marca 2017 r. na kwotę 93,84 zł, zaświadczenia lekarskiego z dnia 13 marca 2017 r. o pozostawaniu strony w leczeniu z powodu chorób przewlekłych, informacji dla lekarza z dnia 3 października 2011 r., aneksu do umowę o pracę K. J. z dnia 2 stycznia 2017 r., czterech faktur za gaz opiewających na kwoty 17,23 zł, 17,35 zł, 17,35 zł i 17,08 zł, umowy najmu lokalu z dnia 1 sierpnia 2012 r. oraz trzech faktur za energię elektryczną opiewających na kwoty 179,26 zł, 217,11 zł i 187,24 zł. Skarżący wezwany zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 17 lipca 2017 r. do złożenia wniosku na urzędowym formularzu w zakreślonym terminie uzupełnił brak. W rubryce 4.1. formularza "PPF" co prawda zakreślone zostało żądanie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, jednakże zarówno z treści dokonanego dopisku "w zakresie udzielenia pomocy prawnej", jak i uzasadnienia wniosku wynika jednoznacznie, że M. J. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną K. J., synem W. J. ur. 2005 r. i synem K. J. ur. 2017 r. Ich miesięczny dochód wynosi ok. 4.190 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy "na samozatrudnieniu" w wysokości ok. 2.500 zł, świadczenie macierzyńskie jego żony w wysokości 1.190 zł i "becikowe" 500 zł. Skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, ani cennych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Żona jest właścicielką samochodu Lancia, rok produkcji 2008, o wartości ok. 9.000 zł w kredycie bankowym. Wydatki rodziny przedstawiają się następująco: rata kredytu na samochód 522 zł, czynsz plus media 1.200-1.400 zł, leki ok. 100 zł, alimenty 1.000 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku M. J. podniósł, iż koszt sporządzenia skargi do NSA według stawek rynkowych wynosi 2.000 zł i nie stać go na taki wydatek. W związku z tym, że dane zawarte we wniosku nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Odnosząc się do wezwania M. J. w piśmie z dnia 18 sierpnia 2017 r. wyjaśnił, że osiąga wyłącznie dochody z pracy wykonywanej bez umowy o pracę w ramach tzw. samozatrudnienia. Opłaca ZUS, wszelkie daniny publiczne, koszty telefonu służbowego, internetu, paliwa na dojazd do pracy. Podał, że ma na utrzymaniu syna w wieku 7 miesięcy, z którym zamieszkuje oraz syna w wieku 11 lat, zamieszkującego z matką w K., na którego płaci alimenty w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Wyjaśnił, że od stycznia 2012 r. nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego, a jedynym dochodem, jaki otrzymał od lutego 2015 r. było wynagrodzenie w PKS T. Spółka z o.o. Z uwagi na wykreślenie wnioskodawcy z funkcji członka zarządu od grudnia 2015 r. nie otrzymuje on wynagrodzenia z tej umowy. Od stycznia 2015 r. skarżący znalazł pracę na stanowisku spedytora. Z uzyskiwanych środków utrzymuje rodzinę i płaci alimenty. Skarżący podał, że nie jest właścicielem żadnego pojazdu poza 20-letnią przyczepą REMORK 750KG o zerowej wartości handlowej. Mieszkanie jest wynajmowane grzecznościowo od osoby obcej, a należności czynszowe regulowane są gotówką, dlatego nie ma dowodów wpłaty. Wyrokiem z grudnia 2013 r. został orzeczony rozwód i skarżący został zobowiązany do uiszczania alimentów w łącznej kwocie 1.600 zł. W 2015 r. nie opłacał on alimentów w pełnej wysokości, gdyż nie miał na to środków, dlatego notorycznie podejmowana jest przeciwko niemu egzekucja. Z jej powodu, zdaniem strony, bezsensownym było założenie rachunku bankowego, gdyż byłby on notorycznie zajęty. Podał, że rachunek bankowy został zamknięty przez bank ponad rok temu. Skarżący oświadczył, że nie prowadzi tzw. kasy i raportów kasowych, gdyż z powodu zbyt nikłych dochodów i obrotów nie ma takiego obowiązku ustawowego. Z żoną, która posiada dochód z zasiłku macierzyńskiego, skarżący ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Małżonka nie godzi się na partycypowanie w kosztach sądowych, gdyż nie są one niezbędne do utrzymania się. Należności za prąd i gaz regulowane są w ten sposób, że stosowną kwotę wnioskodawca przekazuje ojcu, a on reguluje należności z własnego konta. [...] [...] o wartości około 12.000 zł został zakupiony przez żonę przed zawarciem małżeństwa. Rata kredytu zaciągniętego na ten cel wynosi 522 zł. Do pisma załączone zostały kopie: terminarza spłat, faktury za samochód, dowodu rejestracyjnego, zeznania [...] skarżącego za 2016 r., zeznania podatkowego [...] za 2016 r. K. J., deklaracji [...] za okres od stycznia do lipca 2017 r. z prowadzonej przez skarżącego działalności, podatkowej księgi przychodów i rozchodów za lipiec 2017 r. oraz wyroków z dnia 3 grudnia 2013 r. i z dnia 15 października 2014 r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują tę instytucję. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., W. 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie oświadczenie M. J. zawarte w urzędowym formularzu "PPF" było niewystarczające do oceny czy wnioskodawca faktycznie nie jest w stanie ponieść wynagrodzenia pełnomocnika bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych i złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełny obraz jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Przesłane wyjaśnienia nie usunęły jednak wątpliwości co do możliwości pozyskania przez skarżącego środków na pokrycie kosztów wynagrodzenia kwalifikowanego pełnomocnika we własnym zakresie. Przede wszystkim należy zaakcentować, że M. J. nie przedłożył wszystkich oświadczeń oraz dokumentów źródłowych, o które był wzywany. Dotyczy to przede wszystkim wyciągów z rachunków bankowych swoich oraz małżonki. W piśmie z dnia 18 sierpnia 2017 r. skarżący oświadczył, że rachunku bankowego nie posiada od ponad roku, jednak twierdzenie to wydaje się niewiarygodne w zestawieniu z treścią nadesłanych dokumentów źródłowych. Z decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia 28 lutego 2017 r. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko wynika bowiem, że kwota przysługujących M. J. świadczeń będzie wypłacana na deklarowany we wniosku rachunek bankowy. Za zakup lekarstw w dniu 13 marca 2017 r. skarżący dokonał płatności nie gotówką, lecz kartą. Również zasiłek macierzyński i chorobowy K. J., jak wynika z listy płac za styczeń 2017 r., przekazywany jest na rachunek bankowy. W ocenie orzekającego to właśnie wyciągi z rachunków bankowych stanowią ważną podstawę oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Analiza przepływu środków finansowych na takich rachunkach pozwala na ustalenie rzeczywistej wielkości środków pozostających do dyspozycji wnioskodawcy oraz obrazuje wysokość i strukturę ponoszonych wydatków. Ponadto istotna jest również kwestia obrotu zgromadzonymi środkami celem ustalenia, czy wnioskujący o prawo pomocy nie wyzbywa się posiadanych funduszy w okresie, kiedy ciąży na nim obowiązek poniesienia kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Skarżący uniemożliwił jednak orzekającemu przeprowadzenie takiej analizy. M. J. nie wykonał też wezwania do potwierdzenia płatności czynszu za mieszkanie za ostatnie trzy miesiące. Wyjaśnienia strony, że należności czynszowe reguluje gotówką i w związku z tym nie posiada dowodów opłaty stoją w sprzeczności z treścią przedłożonej umowy najmu mieszkania. Zgodnie bowiem z § 3 pkt 2 umowy z dnia 1 sierpnia 2012 r. zapłata czynszu ma być realizowana przelewem na rachunek bankowy wskazany przez wynajmującego w tytule płatności. Wnioskodawca nie udokumentował ponadto ponoszonych płatności z tytułu alimentów za ostatnie trzy miesiące. Przedłożone kopie orzeczeń sądowych określających obowiązek alimentacyjny strony nie stanowią potwierdzenia jakie kwoty z tego tytułu skarżący rzeczywiście uiszcza. Pomimo wyraźnego wezwania M. J. nie wykazał stanu majątkowego swojej żony, K. J. zasłaniając się zawartą między małżonkami umową wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej. Orzekający pragnie zaakcentować, iż okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Zatem informacje stanie majątkowym żony, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wreszcie skarżący pominął milczeniem wezwanie do oświadczenia o wysokości stałych miesięcznych wydatków ponoszonych m. in. na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, telefon, utrzymanie samochodu. Nie podał nawet szacunkowych danych w tym przedmiocie. Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że przedstawione przez M. J. informacje i dokumenty nie potwierdzają, aby jego sytuacja finansowa była tak zła, jak ją skarżący przedstawia. Wnioskodawca prowadzi dochodową działalność gospodarczą. Jego przychód w roku podatkowym 2016 wyniósł 121.962,25 zł, przy kosztach jego uzyskania 84.779,06 zł, co dało dochód w wysokości 37.183,19 zł. Jak podkreśla się w orzecznictwie, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 oraz z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14). Jak wynika z przedłożonych dokumentów źródłowych przychód skarżącego za 2016 rok był wysoki. Na regularne bieżące obroty firmy wnioskodawcy wskazuje analiza deklaracji VAT-7. I tak w okresie od stycznia do lipca 2017 roku wnioskodawca dokonywał dostawy towarów i usług na kwoty: 9.458 zł, 10.242 zł, 10.500 zł, 9.800 zł, 10.400 zł, 8.400 zł i 9.100 zł oraz nabywał towary i usługi o wartości 2.978 zł, 8.784 zł, 3.890 zł, 5.549 zł, 11.231 zł, 4.664 zł i 7.392 zł. Dane te potwierdzają wysokie obroty posiadające jednocześnie cechę regularności i stabilności. To zaś upoważnia do twierdzenia, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą znacznych rozmiarów obraca na bieżąco środkami pieniężnymi, które mogłyby zostać przeznaczone na poniesienie przez niego wynagrodzenia pełnomocnika w niniejszej sprawie. Podsumowując należy stwierdzić, iż z istoty instytucji prawa pomocy wynika, iż jest to prawo przysługujące ubogim oraz, że to strona skarżąca ma wykazać jaką ma sytuację finansową. Skoro w niniejszej sprawie M. J. nie wykonał należycie obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, należy uznać, że niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące jego możliwości płatniczych. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zatem jego wniosek należało oddalić na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.